ՀՀ գործող օրենքներում կոռուպցիա ծնող նորմերի վերլուծություն-Տոնապետյան Ա. Ա., Ալումյան Հ.

Տնտեսագիտություն

Աշխատանքի արտադրողականության աճի ռեզերվները այն ներքին և արտաքին հնարավորություններն են, որոնց միջոցով հնարավոր է բարձրացնել մեկ աշխատողի կամ մեկ աշխատանքային ժամի հաշվով արտադրվող արդյունքի ծավալը՝ առանց պարտադիր նոր աշխատուժ ներգրավելու։ Արտադրողականությունը հանդիսանում է տնտեսական արդյունավետության հիմնական ցուցանիշներից մեկը, քանի որ այն ցույց է տալիս, թե որքան արդյունավետ է օգտագործվում աշխատանքային ռեսուրսը արտադրական գործընթացում։ Արտադրողականության աճի ռեզերվների բացահայտումը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես առանձին ձեռնարկությունների, այնպես էլ ամբողջ տնտեսության համար, քանի որ այն ուղղակիորեն կապված է արտադրանքի ինքնարժեքի նվազեցման, շահույթի աճի և տնտեսական մրցունակության բարձրացման հետ։ Ռեզերվները կարելի է պայմանականորեն բաժանել մի քանի հիմնական խմբերի՝ տեխնիկական, կազմակերպչական, սոցիալական և տնտեսական։ Տեխնիկական ռեզերվները կապված են արտադրության տեխնոլոգիական մակարդակի բարելավման հետ, ինչպիսիք են նոր մեքենաների և սարքավորումների ներդրումը, ավտոմատացումը, թվայնացումը և նորարարական տեխնոլոգիաների կիրառումը։ Կազմակերպչական ռեզերվները վերաբերում են աշխատանքի ճիշտ կազմակերպմանը, արտադրական գործընթացների օպտիմալացմանը, աշխատաժամանակի արդյունավետ օգտագործմանը և կառավարման համակարգի բարելավմանը։ Այս շրջանակում կարևոր դեր ունեն աշխատանքի բաժանման և մասնագիտացման խորացումը, ինչպես նաև արտադրական գործընթացների ռիթմիկության ապահովումը։ Սոցիալական ռեզերվները կապված են աշխատողների մոտիվացիայի, աշխատանքային պայմանների, աշխատավարձի համակարգի և մասնագիտական զարգացման հնարավորությունների հետ, քանի որ բարձր մոտիվացիան և բարենպաստ աշխատանքային միջավայրը նպաստում են աշխատանքի որակի և արդյունավետության բարձրացմանը։ Տնտեսական ռեզերվները ներառում են արտադրական ծախսերի նվազեցումը, նյութերի և էներգիայի խնայող օգտագործումը, ինչպես նաև ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ բաշխումը։ Աշխատանքի արտադրողականության աճի վրա մեծ ազդեցություն ունի նաև մարդկային կապիտալի զարգացումը՝ կրթության, վերապատրաստման և մասնագիտական հմտությունների բարձրացման միջոցով։ Ժամանակակից պայմաններում կարևոր դեր ունեն նաև թվային տեխնոլոգիաները, արհեստական բանականության կիրառումը և տեղեկատվական համակարգերի ներդրումը, որոնք զգալիորեն արագացնում և հեշտացնում են արտադրական գործընթացները։ Արտադրողականության բարձրացումը ոչ միայն տնտեսվարող սուբյեկտների շահութաբերության աղբյուր է, այլև ազգային տնտեսության զարգացման հիմնական շարժիչ ուժերից մեկը, քանի որ այն նպաստում է ՀՆԱ-ի աճին, բնակչության եկամուտների բարձրացմանը և սոցիալական բարեկեցության ընդլայնմանը։

Քաղաքագիտություն

Այս աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական հարաբերությունների զարգացման և խնդիրների վերլուծությունը 1920-1922 թվականներին՝ խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո։ Նյութում մանրակրկիտ ուսումնասիրվում են հայ-ադրբեջանական սահմանային կոնֆլիկտները, բնակչության տեղաշարժերը, տնտեսական փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև երկու ժողովուրդների միջև դիվանագիտական և քաղաքական շփումների ձևերը։ Աշխատությունում ընդգծվում են խորհրդային քաղաքականության ներգործությունը տարածաշրջանային հարաբերությունների վրա, կուսակցական և պետական կառավարման մարմինների դերակատարությունը, ինչպես նաև անվտանգության և խաղաղության պահպանման դժվարությունները։ Նյութը կարևոր է պատմաբանների, քաղաքական գիտությունների մասնագետների և տարածաշրջանային հարաբերությունների ուսումնասիրողների համար՝ թույլ տալով հասկանալ խորհրդային քաղաքականության ազդեցությունը հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների սկզբնական փուլերում և դրա երկարաժամկետ հետևանքները։

Ինֆորմատիկա

Աշխատանքը նվիրված է իրական և վիրտուալ միջավայրերի միջև օգտագործողի ինտերֆեյսի նախագծման և թեստավորման բազիսային գործիքների մշակմանը՝ որոշակի կիրառական խնդիրների լուծման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում իրական աշխարհի օբյեկտների, գործողությունների և ազդանշանների վիրտուալ միջավայրում ներկայացման, ինչպես նաև օգտագործողի գործողությունների և հրահանգների թվային համակարգին փոխանցման գործընթացներն են։ Նման ինտերֆեյսները կարևոր նշանակություն ունեն այն համակարգերում, որտեղ անհրաժեշտ է ապահովել մարդու և վիրտուալ կամ համակարգչային միջավայրի բնական, արագ և հուսալի փոխազդեցություն։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ինտերֆեյսի կառուցվածքային սկզբունքները, մուտքային և ելքային սարքերի ընտրությունը, տվյալների փոխակերպման մեխանիզմները, իրական ժամանակում տեղեկատվության մշակումը և վիրտուալ միջավայրում օգտագործողի գործողությունների արտացոլումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նախագծման այնպիսի գործիքների ստեղծմանը, որոնք թույլ են տալիս ոչ միայն մշակել ինտերֆեյսի առանձին բաղադրիչները, այլև փորձարկել դրանց աշխատանքը տարբեր պայմաններում։ Թեստավորման գործընթացը կարող է ներառել արձագանքման արագության, տվյալների փոխանցման ճշտության, համակարգի կայունության, օգտագործման հարմարավետության և մարդու գործողությունների ճիշտ ճանաչման գնահատում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև իրական և վիրտուալ միջավայրերի միջև կապի ապահովման տեխնիկական խնդիրներին, այդ թվում՝ սենսորների, մուտքային սարքերի, ծրագրային մոդուլների և տվյալների մշակման համակարգերի փոխգործակցությանը։ Կարևոր ուղղություն է տարբեր կիրառությունների համար ընդհանուր կամ վերօգտագործելի գործիքների մշակումը, որոնք կարող են հեշտացնել նման համակարգերի նախագծումը և կրճատել նոր ինտերֆեյսների ստեղծման համար անհրաժեշտ ժամանակն ու ռեսուրսները։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են կիրառվել մոդելավորման և սիմուլյացիայի մեթոդներ՝ իրական համակարգի կառուցումից առաջ ինտերֆեյսի վարքագիծը ուսումնասիրելու և հնարավոր թերությունները բացահայտելու նպատակով։ Նման լուծումները կարող են կիրառվել վիրտուալ ուսուցման, տեխնիկական սիմուլյատորների, արդյունաբերական կառավարման, բժշկական համակարգերի, ռոբոտատեխնիկայի, համակարգչային վարժասարքերի և այլ ինտերակտիվ միջավայրերի մշակման ժամանակ։ Աշխատության նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ արդյունավետ ինտերֆեյսը պետք է միաժամանակ ապահովի տեխնիկական հուսալիություն, արագ արձագանք և օգտագործողի համար հասկանալի փոխազդեցություն։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել իրական և վիրտուալ միջավայրերի ինտեգրման համար կիրառվող նախագծային և թեստավորման մեթոդների կատարելագործմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել ծրագրային և համակարգչային ինժեներներին, վիրտուալ իրականության մասնագետներին, մարդ-համակարգիչ փոխազդեցության հետազոտողներին, համակարգերի նախագծողներին և համապատասխան տեխնիկական ուղղությունների ուսանողներին։

Ինֆորմատիկա

Գրքում բացատրվում են համակարգչի կառուցվածքը և աշխատանքի հիմնական սկզբունքները՝ սարքավորումներ (hardware), ծրագրային ապահովում (software), տվյալների մշակման գործընթացներ։ Ներկայացվում են նաև օպերացիոն համակարգերի, կիրառական ծրագրերի և տեղեկատվական համակարգերի հիմունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտերնետային տեխնոլոգիաներին, տվյալների փոխանակմանը և տեղեկատվական անվտանգության հիմնական սկզբունքներին։ Քննարկվում է նաև համակարգչային տեխնոլոգիաների դերը կրթության, աշխատանքի և առօրյա կյանքի տարբեր ոլորտներում։ Գիրքը ներառում է գործնական օրինակներ և վարժություններ, որոնք օգնում են ամրապնդել տեսական գիտելիքները և զարգացնել կիրառական հմտություններ։

Մանկավարժություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է բուհում կրտսեր դպրոցի ապագա ուսուցչի հաղորդակցման մշակույթի ձևավորման տեխնոլոգիայի մշակմանը և մանկավարժական գործընթացում դրա արդյունավետության ուսումնասիրմանը։ Աշխատության կենտրոնում այն հիմնախնդիրն է, թե ինչպես կարելի է ապագա ուսուցչի մասնագիտական պատրաստության ընթացքում զարգացնել արդյունավետ հաղորդակցվելու, սովորողների հետ կառուցողական հարաբերություններ հաստատելու, մանկավարժական երկխոսություն կազմակերպելու և տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում համապատասխան վարք դրսևորելու կարողությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում հաղորդակցման մշակույթը դիտարկվում է որպես ապագա ուսուցչի մասնագիտական կարևոր բաղադրիչ, որը ներառում է խոսքի հստակությունն ու գրագիտությունը, լսելու և զրուցակցին հասկանալու կարողությունը, հաղորդակցական տակտը, էթիկական նորմերի պահպանումը, հուզական ինքնակարգավորումը և համագործակցային փոխհարաբերությունների կառուցումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարրական դպրոցի սովորողների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկություններին համապատասխան հաղորդակցման ձևերի ընտրությանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են բուհական կրթության բովանդակությունը, ուսուցման մեթոդները և մանկավարժական պայմանները, որոնք կարող են նպաստել ապագա ուսուցչի հաղորդակցական կարողությունների նպատակային զարգացմանը։ Մշակվող տեխնոլոգիան կարող է ներառել տեսական պատրաստություն, գործնական և իրավիճակային առաջադրանքներ, դերային խաղեր, մանկավարժական երկխոսությունների մոդելավորում, խմբային աշխատանք, ինքնագնահատում և հետադարձ կապ։ Այս միջոցների համակցումը հնարավորություն է տալիս ապագա ուսուցչին ոչ միայն յուրացնել հաղորդակցման տեսական սկզբունքները, այլև դրանք կիրառել իրական կամ մոդելավորված մանկավարժական իրավիճակներում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հաղորդակցման մշակույթի ձևավորման մակարդակների և չափանիշների սահմանումը, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել ուսանողների հաղորդակցական առաջընթացը և բացահայտել առկա դժվարությունները։ Ուսումնասիրությունը նաև ընդգծում է դասախոսի, բուհական կրթական միջավայրի և մանկավարժական պրակտիկայի նշանակությունը հաղորդակցական հմտությունների ձևավորման գործընթացում։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստության կատարելագործմանը, բուհական մանկավարժական կրթության բովանդակության հարստացմանը և ապագա ուսուցիչների հաղորդակցական ու սոցիալ-մանկավարժական կարողությունների զարգացմանը։ Առաջարկվող տեխնոլոգիան կարող է կիրառվել մանկավարժական բուհերում՝ ուսանողների մասնագիտական պատրաստության տարբեր փուլերում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, բուհերի դասախոսներին, կրթության կառավարման մասնագետներին, ուսուցիչների վերապատրաստմամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է հաճարի մշակության ագրոտեխնիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Կոտայքի մարզի անջրդի հողագործության պայմաններում՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով բնական խոնավության արդյունավետ օգտագործումը, մշակաբույսի աճի ու զարգացման օրինաչափությունները, բերքատվության ձևավորումը և մշակության հիմնական տեխնոլոգիական միջոցառումների արդյունավետությունը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն մոտեցումը, որ առանց ոռոգման գյուղատնտեսական արտադրության պայմաններում մշակաբույսի արդյունավետությունը մեծապես կախված է տեղումների քանակից և բաշխումից, հողի խոնավության պաշարներից, ջերմաստիճանային ռեժիմից, հողի մշակման համակարգից, ցանքի ժամկետներից, բույսերի սնուցման պայմաններից և ընտրված սորտի կենսաբանական առանձնահատկություններից։ Այս գործոնների համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել այնպիսի ագրոտեխնիկական մոտեցումներ, որոնք առավել համապատասխան են տվյալ տարածաշրջանի հողակլիմայական պայմաններին։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հաճարի կենսաբանական և տնտեսական առանձնահատկություններին՝ որպես հացահատիկային մշակաբույսի։ Քննության են առնվում բույսի աճի հիմնական փուլերը՝ ծլումից և սկզբնական վեգետատիվ զարգացումից մինչև հասկակալում, հատիկի ձևավորում և հասունացում։ Յուրաքանչյուր փուլում ջերմության և խոնավության պահանջները կարող են տարբեր լինել, ուստի բնական տեղումների ժամանակային բաշխումը երբեմն ոչ պակաս կարևոր է, քան դրանց տարեկան ընդհանուր քանակը։ Հատկապես այն փուլերում, երբ ձևավորվում են բերքի հիմնական կառուցվածքային տարրերը, խոնավության պակասը կարող է անդրադառնալ բույսերի զարգացման, արդյունավետ ցողունների քանակի, հասկի ձևավորման և հատիկի լցման վրա։ Անջրդի պայմաններում կարևորագույն խնդիրներից է հողում առկա խոնավության պահպանումը։ Հետազոտության մեջ կարող են գնահատվել նախացանքային և հիմնական հողամշակման տարբեր եղանակների ազդեցությունը հողի ջրաֆիզիկական հատկությունների վրա։ Հողի ճիշտ մշակումը նպաստում է տեղումների ներթափանցմանը, նվազեցնում մակերևութային հոսքը և կարող է սահմանափակել անարդյունավետ գոլորշացումը։ Միաժամանակ չափազանց ինտենսիվ կամ ոչ ճիշտ ժամանակին իրականացված մշակումը կարող է նպաստել հողի խոնավության կորստին և կառուցվածքի վատթարացմանը։ Այդ պատճառով մշակման խորության, ժամկետի և եղանակի ընտրությունը դիտարկվում է որպես անջրդի հողագործության տեխնոլոգիայի կարևոր բաղադրիչ։ Առանձին ուղղություն է ցանքի ժամկետների ուսումնասիրությունը։ Ցանքի ճիշտ ժամանակի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս առավել արդյունավետ օգտագործել տվյալ տարվա ջերմային և խոնավային պայմանները։ Չափազանց վաղ կամ ուշ ցանքը կարող է փոխել ծլման արագությունը, բույսերի սկզբնական զարգացումը, վեգետացիոն շրջանի տևողությունը և բերքի ձևավորման փուլերի համընկնումը անբարենպաստ եղանակային պայմանների հետ։ Տարբեր ժամկետներում կատարված ցանքերի համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե որ տարբերակն է նպաստում դաշտային ծլունակության, բույսերի պահպանվածության և վերջնական բերքատվության առավել բարենպաստ ցուցանիշների ձևավորմանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ցանքի նորմայի և բույսերի խտության հարցը։ Չափազանց խիտ ցանքերում բույսերի միջև ուժեղանում է մրցակցությունը ջրի, սննդանյութերի և լույսի համար, ինչը հատկապես զգալի կարող է լինել խոնավության սահմանափակ պայմաններում։ Մյուս կողմից՝ չափազանց նոսր ցանքը կարող է հանգեցնել հողի արտադրական հնարավորությունների ոչ լիարժեք օգտագործման և միավոր մակերեսից բերքի նվազման։ Հետևաբար անհրաժեշտ է որոշել բույսերի այնպիսի խտություն, որի դեպքում անհատական բույսերի զարգացման և ամբողջ ցանքատարածության արտադրողականության միջև ձևավորվում է առավել նպատակահարմար հարաբերակցություն։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև սերմի տեղադրման խորության ազդեցությունը ծլման և սկզբնական զարգացման վրա։ Անջրդի պայմաններում սերմը պետք է հասանելիություն ունենա բավարար խոնավության, սակայն չափազանց խոր ցանքը կարող է դժվարացնել ծիլերի մակերես դուրս գալը։ Հողի մեխանիկական կազմը, նախացանքային մշակման որակը և ցանքի պահին խոնավության տեղաբաշխումը պայմանավորում են համապատասխան խորության ընտրությունը։ Այս ցուցանիշների համադրումը կարևոր է հավասարաչափ և կենսունակ ծիլերի ստացման համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բույսերի սնուցման համակարգին։ Հողի բնական բերրիությունը և հիմնական սննդատարրերի հասանելիությունը կարող են զգալիորեն ազդել բույսերի աճի, վեգետատիվ զանգվածի ձևավորման և հատիկային բերքի վրա։ Միաժամանակ անջրդի պայմաններում պարարտանյութերի արդյունավետությունը սերտորեն կապված է հողի խոնավության հետ, քանի որ սննդատարրերի յուրացումը պահանջում է համապատասխան ջրային ռեժիմ։ Հետևաբար պարարտացման չափաքանակների գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն բույսի սննդային պահանջները, այլև տվյալ հողակլիմայական պայմաններում դրանց օգտագործման իրական հնարավորությունները։ Ազոտային, ֆոսֆորային և այլ սննդատարրերի ազդեցությունը կարող է ուսումնասիրվել ինչպես առանձին, այնպես էլ տարբեր համակցություններով՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը աճի, զարգացման և բերքի կառուցվածքի վրա։ Կարևորվում է նախորդ մշակաբույսի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Ցանքաշրջանառության մեջ հաճարի տեղը կարող է պայմանավորել հողի խոնավության, սննդատարրերի պաշարների, մոլախոտվածության և հիվանդությունների տարածման մակարդակը։ Լավ ընտրված նախորդը կարող է նպաստել հաջորդ մշակաբույսի համար ավելի բարենպաստ հողային պայմանների ձևավորմանը, մինչդեռ նույն կամ կենսաբանական առումով մոտ մշակաբույսերի հաճախակի վերադարձը նույն դաշտ կարող է առաջացնել մի շարք ագրոնոմիական խնդիրներ։ Այդ պատճառով մշակության տեխնոլոգիան նպատակահարմար է դիտարկել ամբողջ ցանքաշրջանառության համակարգի շրջանակում։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է հողի խոնավության դինամիկայի ուսումնասիրությունը։ Տարբեր խորություններում խոնավության պաշարների չափումները կարող են ցույց տալ, թե բույսերն ինչպես են օգտագործում աշնանային, ձմեռային և գարնանային տեղումներից կուտակված ջուրը և ինչպես է այդ պաշարը փոփոխվում վեգետացիայի ընթացքում։ Հողի խոնավության տվյալների համադրումը բույսերի զարգացման փուլերի և բերքատվության հետ հնարավորություն է տալիս որոշել ջրի պակասի առավել զգայուն ժամանակաշրջանները։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը հատկապես կարևոր է անջրդի երկրագործության համար, որտեղ բնական խոնավությունը արտադրողականությունը սահմանափակող հիմնական գործոններից մեկն է։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում օդերևութաբանական պայմանների ազդեցությանը։ Տարբեր տարիների տեղումների, օդի ջերմաստիճանի և հնարավոր երաշտային ժամանակահատվածների տարբերությունները կարող են էապես փոխել նույն ագրոտեխնիկական միջոցառման արդյունքը։ Այդ պատճառով բազմամյա փորձերի տվյալները հատկապես արժեքավոր են, քանի որ հնարավորություն են տալիս տարբերակել տեխնոլոգիական գործոնի ազդեցությունը տվյալ տարվա եղանակային առանձնահատկություններից։ Տեղումների քանակի և բաշխման, ջերմաստիճանի ու բերքատվության միջև կապերի ուսումնասիրությունը կարող է օգտագործվել մշակության առավել կայուն համակարգերի մշակման համար։ Կարևոր ուղղություն է սորտային առանձնահատկությունների գնահատումը։ Տարբեր սորտերը կարող են տարբերվել վեգետացիոն շրջանի տևողությամբ, երաշտադիմացկունությամբ, ցրտադիմացկունությամբ, թփակալման ունակությամբ, բույսերի բարձրությամբ, հիվանդությունների նկատմամբ դիմադրողականությամբ և բերքի ձևավորման առանձնահատկություններով։ Անջրդի պայմաններում հատկապես արժեքավոր են այն ձևերը, որոնք կարողանում են արդյունավետ օգտագործել հողի սահմանափակ խոնավությունը և պահպանել համեմատաբար կայուն արտադրողականություն եղանակային տատանումների դեպքում։ Սորտերի համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել տարածաշրջանի համար առավել հարմարված ելանյութի և արտադրական սորտերի ընտրությանը։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում բերքի կառուցվածքային տարրերի ուսումնասիրությունը։ Միավոր մակերեսից ստացվող վերջնական բերքը ձևավորվում է մի շարք բաղադրիչների փոխազդեցությամբ՝ բույսերի պահպանվածության, արդյունավետ ցողունների թվի, հասկերի քանակի, մեկ հասկում ձևավորված հատիկների թվի և հատիկի զանգվածի միջոցով։ Ագրոտեխնիկական տարբեր միջոցառումներ կարող են տարբեր կերպ ազդել այս ցուցանիշների վրա։ Օրինակ՝ որևէ տարբերակ կարող է մեծացնել բույսերի վեգետատիվ աճը՝ առանց հատիկային բերքի համարժեք բարձրացման, մինչդեռ մեկ այլ տարբերակ կարող է նպաստել բերքի կառուցվածքի առավել արդյունավետ ձևավորմանը։ Այդ պատճառով միայն ընդհանուր բերքատվության գնահատումը բավարար չէ տեխնոլոգիական միջոցառումների ազդեցության մեխանիզմը հասկանալու համար։ Հետազոտության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև հատիկի որակական հատկանիշները։ Բերքի քանակի հետ մեկտեղ կարևոր են հատիկի խոշորությունը, լիարժեքությունը, զանգվածային ցուցանիշները և նպատակային օգտագործման համար նշանակություն ունեցող այլ որակական բնութագրեր։ Աճեցման պայմանները, խոնավության ապահովվածությունը և սնուցման մակարդակը կարող են ազդել ոչ միայն բերքի քանակի, այլև դրա որակի վրա։ Հետևաբար արդյունավետ տեխնոլոգիան պետք է գնահատվի արտադրողականության և ստացված արտադրանքի որակի համատեղ հաշվառմամբ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մոլախոտերի ազդեցությանը։ Անջրդի դաշտերում մոլախոտերը կարող են ուժեղ մրցակցել մշակաբույսի հետ հատկապես հողի խոնավության համար։ Մոլախոտվածության մակարդակի և տեսակային կազմի գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշել դրանց հնարավոր ազդեցությունը հաճարի աճի և բերքատվության վրա։ Մոլախոտերի դեմ պայքարի միջոցառումների ընտրության ժամանակ կարևոր է համադրել ագրոտեխնիկական և անհրաժեշտության դեպքում բույսերի պաշտպանության ընդունված մոտեցումները՝ պահպանելով մշակաբույսի բնականոն զարգացումը և հողի ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Կարևորվում է նաև հիվանդությունների և վնասատուների տարածվածության դիտարկումը։ Բույսերի առողջական վիճակը կարող է անմիջականորեն ազդել ֆոտոսինթետիկ մակերեսի, հատիկի ձևավորման և վերջնական բերքի վրա։ Սորտի դիմադրողականությունը, ցանքաշրջանառությունը, ցանքի ժամկետը և բույսերի խտությունը կարող են փոխել վնասակար օրգանիզմների զարգացման պայմանները։ Հետևաբար բույսերի պաշտպանության խնդիրները դիտարկվում են մշակության ընդհանուր համակարգի շրջանակում և կապվում են կանխարգելիչ ագրոտեխնիկական միջոցառումների հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է ջրի օգտագործման արդյունավետության գնահատումը։ Անջրդի հողագործության պայմաններում նպատակն առավելագույն կենսազանգված ստանալը չէ, այլ հասանելի ջրային պաշարների հաշվով հնարավորինս արդյունավետ տնտեսական բերք ձևավորելը։ Այդ պատճառով տարբեր ագրոտեխնիկական տարբերակները կարելի է համեմատել ոչ միայն բերքատվությամբ, այլև այն տեսանկյունից, թե որքան արդյունավետ է մշակաբույսը օգտագործել բնական տեղումներից և հողի պաշարներից հասանելի ջուրը։ Այս ցուցանիշը կարևոր է հատկապես երաշտային և խոնավությամբ սահմանափակ տարիներին։ Առանձին նշանակություն ունի հողի բերրիության պահպանման խնդիրը։ Անջրդի երկրագործության երկարաժամկետ արդյունավետությունը կախված է ոչ միայն տվյալ տարվա բերքից, այլև հողի կառուցվածքի, օրգանական նյութի պաշարների և սննդային ռեժիմի պահպանությունից։ Հողի մշակման, պարարտացման և ցանքաշրջանառության համակարգերը նպատակահարմար է գնահատել նաև հողի երկարաժամկետ արտադրողականության տեսանկյունից։ Օրգանական մնացորդների վերադարձը, էրոզիայի սահմանափակումը և հողի կառուցվածքի պահպանումը կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ հատկապես լեռնային և նախալեռնային գյուղատնտեսական տարածքներում։ Հետազոտության մեջ կարող է անդրադարձ կատարվել նաև հողի էրոզիայի վտանգին։ Անջրդի պայմաններում ոչ ճիշտ հողամշակումը կարող է նպաստել հողի մակերեսային շերտի քայքայմանը և խոնավության կորստին։ Տեղանքի թեքությունը, բուսածածկույթի վիճակը և մշակման ուղղությունը կարող են ազդեցություն ունենալ հողային ռեսուրսների պահպանման վրա։ Հետևաբար մշակության տեխնոլոգիայի արդյունավետությունը նպատակահարմար է գնահատել նաև հողապահպանական տեսանկյունից։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում փորձարարական դաշտային հետազոտությունների կազմակերպումը։ Տարբեր ագրոտեխնիկական տարբերակների համեմատության համար անհրաժեշտ է պահպանել փորձի կրկնությունների, համադրելի հողային պայմանների և միասնական հաշվառման մեթոդների սկզբունքները։ Վեգետացիայի ընթացքում կարող են կատարվել ֆենոլոգիական դիտարկումներ, բույսերի բարձրության, խտության և զարգացման ցուցանիշների չափումներ, հողի խոնավության որոշումներ և բերքի կառուցվածքային վերլուծություն։ Ստացված տվյալների վիճակագրական մշակումը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե դիտված տարբերությունները որքանով են պայմանավորված ուսումնասիրվող գործոններով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տարբեր ագրոտեխնիկական միջոցառումների փոխազդեցությանը։ Ցանքի ժամկետը, սերմնացանի նորման, պարարտացումը և հողամշակումը մեկուսացված գործոններ չեն։ Օրինակ՝ բույսերի օպտիմալ խտությունը կարող է տարբեր լինել տարբեր խոնավային կամ սննդային պայմաններում, իսկ պարարտացման ազդեցությունը կարող է կախված լինել տեղումների քանակից։ Հետևաբար առավել արդյունավետ տեխնոլոգիայի ձևավորումը պահանջում է գործոնների համակցված ուսումնասիրություն և այնպիսի տարբերակի ընտրություն, որը կայուն արդյունք է ապահովում փոփոխվող բնական պայմաններում։ Կարևորվում է նաև մշակության տնտեսական արդյունավետության գնահատումը։ Բերքատվության բարձրացումը գործնական նշանակություն ունի միայն այն դեպքում, երբ կիրառվող լրացուցիչ միջոցառումների ծախսերը համարժեք են ստացվող տնտեսական արդյունքին։ Սերմերի, պարարտանյութերի, հողի մշակման և մյուս տեխնոլոգիական գործողությունների ծախսերի համադրումը ստացված բերքի արժեքի հետ հնարավորություն է տալիս որոշել տարբերակների շահութաբերությունը։ Անջրդի հողագործության պայմաններում հատկապես կարևոր է այնպիսի տեխնոլոգիաների ընտրությունը, որոնք չափավոր արտադրական ծախսերով ապահովում են հնարավորինս կայուն բերք։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել դաշտային փորձի, ագրոքիմիական և հողագիտական ուսումնասիրությունների, ֆենոլոգիական դիտարկումների, կենսաչափական չափումների և վիճակագրական վերլուծության մեթոդները։ Մի քանի տարվա տվյալների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել ոչ միայն միջին բերքատվությունը, այլև տարբեր ագրոտեխնիկական լուծումների կայունությունը տարբեր եղանակային պայմաններում։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է բնական տեղումներից կախված արտադրության համար, որտեղ տարեկան կլիմայական տատանումները կարող են զգալիորեն փոխել արդյունքները։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է Կոտայքի մարզի անջրդի գյուղատնտեսական տարածքներում հացահատիկային արտադրության արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտությամբ։ Տեղական հողակլիմայական պայմաններին համապատասխանեցված մշակության համակարգը կարող է նպաստել հողի խոնավության առավել արդյունավետ օգտագործմանը, արտադրական ռիսկերի նվազեցմանը և բերքի կայունության բարձրացմանը։ Ստացված արդյունքների հիման վրա հնարավոր է հիմնավորել ցանքի, հողամշակման, սնուցման և մշակաբույսի խնամքի այնպիսի մոտեցումներ, որոնք հաշվի են առնում տարածաշրջանի բնական սահմանափակումները և միաժամանակ նպաստում հողային ռեսուրսների պահպանությանը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է անջրդի պայմաններում հաճարի մշակության կենսաբանական, ագրոտեխնիկական և արտադրական առանձնահատկությունների բազմակողմանի ուսումնասիրություն՝ ընդգրկելով հողի խոնավության ռեժիմը, ցանքի ժամկետներն ու նորմերը, սնուցումը, սորտային հատկանիշները, բերքի կառուցվածքը, բնական տեղումների ազդեցությունը, ջրի օգտագործման արդյունավետությունը, հողի պահպանությունը և տնտեսական արդյունավետությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել բուսաբուծության, հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրության, ագրոնոմիայի, հողագիտության և անջրդի երկրագործության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, գյուղատնտեսների, դասախոսների, ուսանողների և արտադրության մասնագետների համար։