ՀՀ վճարահաշվարկային հասակարգում վճարային քարտերի կիրառման հիմնախնդիրները

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ամինաթթուների աղերի հիման վրա նոր ոչ գծային օպտիկական բյուրեղների ստացման, աճեցման և դրանց ֆիզիկական ու օպտիկական հատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի բյուրեղային նյութերի որոնման և ձևավորման վրա, որոնք օժտված են բարձր օպտիկական որակով, բավարար կայունությամբ և ոչ գծային օպտիկական երևույթների դրսևորման համար անհրաժեշտ կառուցվածքային առանձնահատկություններով։ Ամինաթթուների և դրանց աղերի օգտագործումը դիտարկվում է որպես նոր օպտիկական նյութերի ստեղծման հեռանկարային ուղղություն, քանի որ օրգանական և անօրգանական բաղադրիչների համապատասխան համակցությունը հնարավորություն է տալիս ստանալ հետաքրքիր ֆիզիկաքիմիական և օպտիկական հատկություններով բյուրեղային համակարգեր։ Քննության են առնվում նոր միացությունների սինթեզի պայմանները, սկզբնական նյութերի ընտրությունը, բաղադրության և միջավայրի ազդեցությունը բյուրեղացման գործընթացի վրա։ Կարևորվում է նյութերի մաքրության աստիճանը, լուծույթների պատրաստման եղանակը, բաղադրիչների հարաբերակցությունը, ջերմաստիճանը, թթվայնությունը և այլ գործոններ, որոնք կարող են որոշիչ ազդեցություն ունենալ ձևավորվող բյուրեղների կառուցվածքի և որակի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բյուրեղների աճեցման տեխնոլոգիական պայմանների օպտիմալացմանը։ Ուսումնասիրվում են լուծույթից բյուրեղացման տարբեր մեթոդներ, գերհագեցման ձևավորման առանձնահատկությունները, բյուրեղացման կենտրոնների առաջացումը և բյուրեղի հետագա աճի ընթացքը։ Կառավարվող աճեցման նպատակն է ստանալ հնարավորինս խոշոր, միատարր և կառուցվածքային արատների նվազագույն քանակով մոնոբյուրեղներ, որոնք հարմար կլինեն հետագա ֆիզիկական և օպտիկական հետազոտությունների համար։ Քննության են առնվում ջերմաստիճանի փոփոխման արագության, լուծույթի գոլորշիացման, աճեցման տևողության և արտաքին միջավայրի կայունության ազդեցությունները բյուրեղների ձևավորման վրա։ Կարևորվում է նաև բյուրեղների արտաքին ձևի և ներքին կառուցվածքի միջև կապը։ Ստացված նմուշների կառուցվածքային ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել բյուրեղային ցանցի հիմնական պարամետրերը, համաչափությունը և մոլեկուլների կամ իոնների դասավորության առանձնահատկությունները։ Այս տվյալներն անհրաժեշտ են նյութի ոչ գծային օպտիկական հատկությունների ծագումը հասկանալու համար, քանի որ համապատասխան ազդեցությունների դրսևորումը սերտորեն կապված է բյուրեղի ներքին համաչափության և կառուցվածքային կազմակերպման հետ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ռենտգենակառուցվածքային հետազոտություններին, որոնց միջոցով հնարավոր է պարզել նոր միացությունների բյուրեղագիտական բնութագրերը և հաստատել ստացված նյութերի կառուցվածքը։ Քննության են առնվում նաև սպեկտրային հետազոտությունները, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել նյութերի օպտիկական թափանցելիության տիրույթը, կլանման առանձնահատկությունները և կառուցվածքային խմբերի դերը։ Ինֆրակարմիր, տեսանելի և այլ սպեկտրային տիրույթներում կատարվող չափումները կարող են արժեքավոր տեղեկություններ տրամադրել բյուրեղներում առկա քիմիական կապերի և դրանց օպտիկական վարքագծի վերաբերյալ։ Հատուկ նշանակություն է տրվում ոչ գծային օպտիկական հատկությունների փորձարարական գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում է նյութերի արձագանքը բարձր ինտենսիվության էլեկտրամագնիսական ճառագայթմանը և գնահատվում են հաճախականության փոխակերպման հետ կապված երևույթները։ Կարևորվում է երկրորդ հարմոնիկի գեներացման հնարավորությունը, որի դեպքում համապատասխան պայմաններում մուտքային լազերային ճառագայթման հաճախականությունը փոխակերպվում է ավելի բարձր հաճախականության ճառագայթման։ Նման հատկությունը կարևոր չափանիշ է նոր բյուրեղների ոչ գծային օպտիկական կիրառելիությունը գնահատելու համար։ Ստացված արդյունքները կարող են համադրվել արդեն հայտնի ոչ գծային օպտիկական նյութերի բնութագրերի հետ՝ նոր բյուրեղների արդյունավետությունը և հնարավոր առավելությունները գնահատելու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բյուրեղների օպտիկական որակին։ Լույսի տարածման ընթացքում ցրման, կլանման և կառուցվածքային արատների ազդեցությունը կարող է զգալիորեն սահմանափակել նյութի գործնական կիրառությունը։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվում են բյուրեղներում հնարավոր ներառումները, ճաքերը, կառուցվածքային անհամասեռությունները և այլ արատներ, ինչպես նաև դրանց առաջացման պատճառները։ Աճեցման պայմանների կատարելագործումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել նման թերությունները և ստանալ ավելի բարձր որակի նմուշներ։ Քննության են առնվում նաև նյութերի ջերմային հատկությունները և կայունությունը։ Ջերմային վերլուծության մեթոդները հնարավորություն են տալիս որոշել բյուրեղների կայունության ջերմաստիճանային սահմանները, հնարավոր փուլային փոփոխությունները և քայքայման առանձնահատկությունները։ Այս տվյալները կարևոր են այն դեպքերում, երբ նյութերը նախատեսվում են կիրառել լազերային կամ այլ օպտիկական սարքավորումներում, որտեղ բյուրեղը կարող է ենթարկվել ջերմային ազդեցության։ Առանձին նշանակություն է տրվում մեխանիկական հատկություններին, քանի որ բյուրեղների կարծրությունը, ամրությունը և մշակելիությունը նույնպես ազդում են դրանց գործնական կիրառելիության վրա։ Օպտիկական սարքերում օգտագործվող բյուրեղները պետք է ոչ միայն ունենան անհրաժեշտ ֆիզիկական հատկություններ, այլև հնարավոր լինի դրանք համապատասխան չափերով մշակել և պահպանել շահագործման ընթացքում։ Ամինաթթուների աղերի հիմքով բյուրեղների առանձնահատկություններից է օրգանական և իոնական կառուցվածքային բաղադրիչների համակցությունը, որը հնարավորություն է տալիս փոփոխել նյութի հատկությունները քիմիական բաղադրության նպատակային ընտրության միջոցով։ Տարբեր ամինաթթուների, թթուների և համապատասխան իոնների օգտագործումը կարող է հանգեցնել նոր բյուրեղային կառուցվածքների ձևավորման և դրանց օպտիկական բնութագրերի փոփոխության։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ուսումնասիրել առանձին նյութեր, այլև բացահայտել բաղադրության, կառուցվածքի և ոչ գծային օպտիկական հատկությունների միջև ընդհանուր օրինաչափությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ստացված բյուրեղների ֆիզիկական բնութագրերի համեմատական վերլուծությունը։ Կառուցվածքային, սպեկտրային, ջերմային և օպտիկական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս որոշել առավել հեռանկարային միացությունները և գնահատել դրանց հետագա կիրառման հնարավորությունները։ Նման նյութերը կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել լազերային տեխնիկայի, օպտոէլեկտրոնիկայի, ֆոտոնիկայի, օպտիկական ազդանշանների մշակման և հաճախականության փոխակերպման համակարգերի համար։ Առանձին կարևորություն ունի բյուրեղների աճեցման վերարտադրելի տեխնոլոգիայի մշակումը, քանի որ նոր նյութի գործնական օգտագործման համար անհրաժեշտ է տարբեր փորձերում ստանալ կայուն և կանխատեսելի բնութագրերով նմուշներ։ Այդ նպատակով ուսումնասիրվում են աճեցման տեխնոլոգիական պարամետրերի և վերջնական նյութի հատկությունների փոխկապակցվածությունները։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր բյուրեղային միացությունների ստացմամբ և դրանց կառուցվածք-հատկություն կապերի բացահայտմամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ ժամանակակից օպտիկական և լազերային տեխնոլոգիաների համար նոր ֆունկցիոնալ նյութերի ստեղծման հնարավորությամբ։ Տարբեր փորձարարական մեթոդների համատեղ կիրառումը հնարավորություն է տալիս ստացված բյուրեղների վերաբերյալ ձևավորել ամբողջական պատկերացում՝ սկսած դրանց սինթեզից և աճեցումից մինչև կառուցվածքային ու ոչ գծային օպտիկական բնութագրերի գնահատումը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բյուրեղագիտության, նյութագիտության, ոչ գծային օպտիկայի, լազերային ֆիզիկայի, ֆիզիկական քիմիայի և օպտոէլեկտրոնիկայի ոլորտների հետազոտողների, ֆիզիկոսների, քիմիկոսների, ինժեներների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Գրականություն

Այս գիրքը նվիրված է ռուս գրականության նշանավոր ներկայացուցիչ Լեոնիդ Անդրեևի արձակի պոետիկայի առանձին առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հեղինակի գեղարվեստական մտածողության, պատմողական կառուցվածքի, կերպարների ստեղծման, լեզվական արտահայտչամիջոցների և կոմպոզիցիոն լուծումների այն կողմերը, որոնք ձևավորում են նրա արձակի յուրահատուկ ոճն ու գեղարվեստական աշխարհը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Անդրեևի ստեղծագործություններում իրականության և ներաշխարհի փոխհարաբերությանը, հոգեբանական լարվածության արտահայտմանը, մարդու գոյության, միայնության, վախի, տագնապի և բարոյական ընտրության թեմաների գեղարվեստական մարմնավորմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հեղինակային պատկերները, խորհրդանշական մոտիվները, հակադրությունները, կրկնությունները և այլ պոետիկական միջոցներ մասնակցում ստեղծագործությունների իմաստային կառուցվածքի ձևավորմանը։ Քննարկվում են նաև պատմողի դիրքորոշումը, հեղինակային խոսքի և հերոսների ներքին խոսքի փոխազդեցությունը, նկարագրության ու գործողության հարաբերակցությունը և հոգեբանական վիճակների փոխանցման եղանակները։ Աշխատությունը կարևոր է Անդրեևի արձակի գեղարվեստական առանձնահատկությունները խորությամբ ընկալելու համար, քանի որ այն ուշադրությունը կենտրոնացնում է ոչ միայն ստեղծագործությունների թեմատիկ բովանդակության, այլև այն ձևերի ու մեթոդների վրա, որոնց միջոցով այդ բովանդակությունը վերածվում է գրական գեղարվեստական աշխարհի։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, ռուս գրականության ուսումնասիրողներին, ուսանողներին, հետազոտողներին և բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի ռուսական արձակի զարգացման, մոդեռնիստական գեղագիտության և հեղինակի անհատական ստեղծագործական մեթոդի առանձնահատկություններով։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է տատանողական և Կուլոնի համակարգերի սուպերինտեգրելի դեֆորմացիաների ուսումնասիրությանը՝ դասական և քվանտային մեխանիկական մոդելների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում են ինտեգրվող և սուպերինտեգրելի դինամիկական համակարգերը, որոնց համար, բացի էներգիայի պահպանման օրենքից, գոյություն ունեն լրացուցիչ պահպանվող մեծություններ, որոնք զգալիորեն սահմանափակում են համակարգի դինամիկան և հնարավորություն են տալիս ստանալ նրա շարժման ավելի ամբողջական նկարագրությունը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են ներդաշնակ տատանողական համակարգի և Կուլոնի տիպի փոխազդեցությամբ համակարգերի դեֆորմացման մեթոդները՝ նպատակ ունենալով պահպանել կամ ընդլայնել դրանց ինտեգրելի կառուցվածքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Համիլտոնյան համակարգերի կառուցվածքին, շարժման հաստատունների կառուցմանը, Պուասոնի փակագծերով նկարագրվող հանրահաշվական հարաբերություններին և այն պայմաններին, որոնց դեպքում դեֆորմացված համակարգը շարունակում է ունենալ լրացուցիչ ինտեգրալներ։ Քննարկվում են նաև դասական և քվանտային դեպքերի միջև կապերը, քանի որ նույն մաթեմատիկական կառուցվածքները կարող են տարբեր ձևերով դրսևորվել դասական ֆազային տարածության և քվանտային օպերատորների մակարդակներում։ Հետազոտությունը կարող է ներառել հատուկ պոտենցիալների և դեֆորմացիաների կառուցում, դրանց ինտեգրելիության կամ սուպերինտեգրելիության ստուգում, շարժման պահպանվող մեծությունների որոշում և համապատասխան սպեկտրային խնդիրների վերլուծություն։ Նման համակարգերի ուսումնասիրությունը կարևոր է տեսական մեխանիկայի և մաթեմատիկական ֆիզիկայի համար, քանի որ թույլ է տալիս բացահայտել դինամիկական համակարգերի խորքային սիմետրիաները և կառուցվածքային հատկությունները։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառություն ունենալ քվանտային մեխանիկայի, դասական դինամիկայի, ինտեգրելի համակարգերի տեսության, մաթեմատիկական ֆիզիկայի և սիմետրիաների տեսության շրջանակներում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկական ֆիզիկոսներին, տեսական ֆիզիկոսներին, մաթեմատիկոսներին, դինամիկական համակարգերի և ինտեգրելի համակարգերի տեսության մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Գրականություն

Այս թեման վերաբերում է 1970-1980-ական թվականների վիպակի զարգացման առանձնահատկություններին, երբ գրականության մեջ նկատելի դարձավ մարդու ներաշխարհի խորքային վերլուծության, սոցիալական իրականության բազմաշերտ արտացոլման և գեղարվեստական մտածողության նոր ձևերի ակտիվացումը։ Այդ շրջանում վիպակը հաճախ հանդես էր գալիս որպես միջանկյալ ժանր՝ համադրելով վեպի լայն պատումային կառուցվածքը և պատմվածքի կենտրոնացվածությունը, ինչը հնարավորություն էր տալիս ավելի խտացված ձևով ներկայացնել ժամանակի սոցիալական, բարոյական և հոգեբանական խնդիրները։ Հեղինակները մեծ ուշադրություն էին դարձնում անհատի և հասարակության հարաբերություններին, ներքին կոնֆլիկտներին, արժեքային ճգնաժամերին և ժամանակի փոփոխվող իրականության ազդեցությանը մարդու վարքագծի վրա։ Գեղարվեստական լեզուն դառնում է ավելի հոգեբանական և խորհրդանշական, հաճախ կիրառվում են ենթատեքստեր, ներքին մենախոսություն և ոչ ուղղակի պատկերումներ, որոնք խորացնում են իմաստային դաշտը։ Այս շրջանի վիպակը նաև արտացոլում է գաղափարական սահմանափակումների պայմաններում ստեղծագործական նոր ուղիներ գտնելու փորձերը՝ ձևավորելով ավելի նուրբ, բազմիմաստ և հաճախ ենթաշերտային գրականություն, որը կարևոր դեր է խաղացել ազգային գրական գործընթացների զարգացման մեջ։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է կաթիլային ոռոգման համակարգերի նախագծման, կազմակերպման և արդյունավետ կիրառման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բնակլիմայական, հողային և գյուղատնտեսական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում ջրային ռեսուրսների խնայողաբար օգտագործման, մշակաբույսերի ջրապահովվածության բարելավման և ոռոգման գործընթացի արդյունավետության բարձրացման խնդիրներն են։ Քննվում են կաթիլային ոռոգման տեխնոլոգիայի ընդհանուր սկզբունքները, ջրի նպատակային և հավասարաչափ մատակարարման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև համակարգի հիմնական կառուցվածքային տարրերի փոխկապակցված աշխատանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ոռոգման ռեժիմի ընտրությանը՝ հաշվի առնելով մշակաբույսերի կենսաբանական պահանջները, հողի ջրաֆիզիկական հատկությունները, տեղումների քանակը, օդի ջերմաստիճանը, գոլորշիացումը և տեղանքի բնական պայմանները։ Ուսումնասիրվում են ջրի բաշխման արդյունավետության, հողի խոնավության պահպանման և բույսերի արմատային գոտում անհրաժեշտ ջրային պայմանների ձևավորման հարցերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում համակարգերի շահագործման ընթացքում առաջացող տեխնիկական խնդիրների ուսումնասիրությունը՝ կապված ջրի որակի, ֆիլտրման, խողովակաշարերի և ջրամատակարարման տարրերի աշխատանքի կայունության հետ։ Դիտարկվում են նաև տեղանքի ռելիեֆի և ջրի հասանելի ճնշման ազդեցությունները համակարգի աշխատանքի և ոռոգման հավասարաչափության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել ավանդական և ջրախնայող ոռոգման եղանակների տեխնիկական, տնտեսական և ագրոնոմիական առանձնահատկությունները՝ գնահատելով դրանց համապատասխանությունը տարբեր գյուղատնտեսական պայմաններին։ Անդրադարձ է կատարվում կաթիլային ոռոգման ներդրման տնտեսական նպատակահարմարությանը, սկզբնական ներդրումների և հետագա շահագործման ծախսերի հարաբերակցությանը, աշխատանքի կազմակերպմանը և ջրային ռեսուրսների կառավարման արդյունավետությանը։ Կարևորվում է նաև տեխնոլոգիայի կիրառման բնապահպանական նշանակությունը՝ հողերի ջրային ռեժիմի ավելի նպատակային կառավարման և սահմանափակ ջրային պաշարների արդյունավետ օգտագործման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ոռոգման ճարտարագիտության, հողագիտության, ագրոնոմիայի և ջրային տնտեսության մոտեցումները՝ Հայաստանի գյուղատնտեսական պայմաններին համապատասխան կաթիլային ոռոգման համակարգերի կիրառման արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները բացահայտելու նպատակով։

Քաղաքագիտություն

ԵԱՀԿ-ն՝ Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությունը, միջազգային կառույց է, որը զբաղվում է անվտանգության, մարդու իրավունքների, ժողովրդավարության և հակամարտությունների կարգավորման հարցերով Եվրոպայում, Կենտրոնական Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Հայաստան–Ադրբեջան հարաբերությունների համատեքստում ԵԱՀԿ-ն հատկապես հայտնի է իր դերակատարությամբ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացում։ Այդ նպատակով ստեղծվել էր ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, որը համանախագահությամբ առաջնորդվում էր ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի կողմից և նպատակ ուներ խաղաղ բանակցությունների միջոցով գտնել հակամարտության լուծում։ Խմբի հիմնական աշխատանքը եղել է կողմերի միջև երկխոսության խթանումը, առաջարկությունների ներկայացումը և խաղաղ կարգավորման տարբերակների մշակումը։ Հայաստան–Ադրբեջան հակամարտությունը սկսվել է դեռ խորհրդային շրջանի վերջին տարիներին և վերաճել զինված բախումների, որոնք հատկապես սրվել են 1990-ականներին, 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմում և 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմում։ Այս գործընթացներում ԵԱՀԿ-ն փորձել է հանդես գալ որպես միջնորդական հարթակ, սակայն հակամարտության վերջնական կարգավորումը չի իրականացվել նրա շրջանակներում։ 2020 թվականի պատերազմից հետո տարածաշրջանային իրավիճակը զգալիորեն փոխվել է, և Մինսկի խմբի գործունեությունը փաստացի նվազել է։ Չնայած դրան, ԵԱՀԿ-ն շարունակում է ընդգծել խաղաղության, սահմանների հստակեցման, ուժի չկիրառման և դիվանագիտական բանակցությունների կարևորությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման համար։ Կազմակերպությունը նաև ուշադրություն է դարձնում մարդու իրավունքների, փախստականների խնդիրների և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերին։