Ներդրումային գործունեության ռիսկերի վերլուծության և կառավարման հիմնախնդիրները (ՀՀ նյութերով)

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Մեծ Արարատ լեռան ուսումնասիրությանը և նրա գագաթը նվաճելու տարբեր ժամանակաշրջանների փորձերի պատմությանը։ Հեղինակն է ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանի կովկասագետ, աշխարհագրագետ և հետազոտող Եվգենի Վեյդենբաումը։ Աշխատության առանձին հրատարակությունը լույս է տեսել Թիֆլիսում 1901 թվականին՝ 68 էջ ծավալով, իսկ ավելի վաղ նույն ուսումնասիրությունը հրապարակվել էր 1884 թվականին Կովկասյան բաժնի կայսերական ռուսական աշխարհագրական ընկերության «Записки»-ում։ Ուսումնասիրության առանցքում Արարատի ֆիզիկական և աշխարհագրական նկարագրությունն է, լեռան առանձնահատկությունները, նրա գագաթ հասնելու բարդությունները և տարբեր ժամանակներում իրականացված արշավների ու վերելքների պատմությունը։ Հեղինակը հավաքագրում և վերլուծում է Արարատի գագաթը բարձրանալու բազմաթիվ փորձերի վերաբերյալ տեղեկությունները՝ ուշադրություն դարձնելով ճանապարհներին, բնական պայմաններին, եղանակային դժվարություններին, բարձրության ազդեցությանը, տեղանքի առանձնահատկություններին և արշավախմբերի կազմակերպմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է նաև որպես պատմական աղբյուր, քանի որ այն փաստագրում է 19-րդ դարի ընթացքում Արարատի նկատմամբ եվրոպացի և ռուս ճանապարհորդների, գիտնականների ու լեռնագնացների հետաքրքրությունը և ներկայացնում է այն ժամանակվա գիտական պատկերացումները լեռան վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ տեղ ունի Ֆրիդրիխ Պարրոտի 1829 թվականի վերելքը, որը համարվում է Մեծ Արարատի առաջին փաստագրված հաջող գագաթ բարձրացումը, ինչպես նաև դրան նախորդած և հաջորդած բազմաթիվ անհաջող ու հաջող փորձերը։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ լեռնագնացության պատմությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես արկածների և վտանգների շարք, այլև որպես գիտական հետազոտությունների բաղկացուցիչ մաս։ Արարատի ուսումնասիրությունը կապվում է աշխարհագրության, երկրագիտության, տեղագրության, բնագիտության և տարածաշրջանի պատմության հետ, ինչի շնորհիվ գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև Կովկասի և Հայկական լեռնաշխարհի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Վեյդենբաումի այս նյութը հետագայում ընդգրկվել է նրա «Կովկասյան էտյուդներ» ժողովածուի մեջ, որը ներառում է Կովկասի պատմությանը, ազգագրությանը, ճանապարհորդություններին և գրականությանը վերաբերող մի շարք ուսումնասիրություններ։ Աշխատությունը հատկապես արժեքավոր է Արարատի պատմական ընկալման, 19-րդ դարի ճանապարհորդական ու գիտական գրականության և վաղ շրջանի լեռնագնացության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, աշխարհագրագետներին, լեռնագնացության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, հայագիտության և կովկասագիտության մասնագետներին, ինչպես նաև Արարատի մասին պատմական աղբյուրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Կրոն

Работа представляет собой анализ исторического документационного диалога между Армянской Апостольской Церковью и Римско-католической церковью, в центре которого находится ответ архиепископа Мелхиседека Мурадьяна на послание папы римского Льва XIII. В тексте рассматривается содержание папского обращения, его богословские и дипломатические акценты, а также реакция армянского церковного деятеля, отражающая позицию Армянской Церкви по вопросам вероучения, церковной автономии и межконфессиональных отношений в конце XIX – начале XX века. Особое внимание уделяется историческому контексту эпохи, когда усиливались контакты между различными христианскими конфессиями на фоне политических и социальных изменений в Османской империи и на Кавказе. Анализируется риторика ответа Мурадьяна, его богословские аргументы, а также стремление сохранить идентичность Армянской Апостольской Церкви при одновременном диалоге с Римом. Работа также подчеркивает значение этого обмена посланиями как примера межцерковной дипломатии и как источника для изучения истории христианского экуменизма.

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պառլամենտի և պառլամենտարիզմի ինստիտուտների զարգացման և կատարելագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ սահմանադրական բարեփոխումների համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում են օրենսդիր իշխանության ձևավորման, կառուցվածքի և գործունեության արդյունավետության բարձրացման հիմնարար հարցերը, ինչպես նաև խորհրդարանական կառավարման մոդելի առանձնահատկությունները Հայաստանի քաղաքական համակարգում։ Հեղինակը դիտարկում է խորհրդարանի դերակատարությունը պետական իշխանության ճյուղերի հավասարակշռության և փոխզսպումների համակարգում, ներկայացնում է օրենսդրական գործընթացի կազմակերպման խնդիրները, պատգամավորական ինստիտուտի գործունեության արդյունավետությունը և քաղաքական կուսակցությունների ազդեցությունը պառլամենտարիզմի զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանադրական փոփոխությունների արդյունքում առաջացած նոր ինստիտուցիոնալ լուծումներին, վերահսկողական մեխանիզմներին, խորհրդարանական վերահսկողության գործիքակազմին և կառավարության հաշվետվողականության մակարդակին։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդման, քաղաքական մշակույթի զարգացման, ընտրական համակարգի կատարելագործման և հանրային վստահության բարձրացման խնդիրները։ Ներկայացված են միջազգային փորձի համեմատական վերլուծություններ և առաջարկություններ, որոնք ուղղված են Հայաստանի պառլամենտարիզմի արդյունավետության, թափանցիկության և կայունության բարձրացմանը՝ նպաստելով սահմանադրական բարեփոխումների նպատակների լիարժեք իրագործմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսությունում մրցակցային միջավայրի ձևավորման և զարգացման գործընթացներում պետության դերակատարության ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով կարգավորող, վերահսկող և խթանող գործառույթների փոխազդեցությունը։ Հեղինակը վերլուծում է մրցակցության քաղաքականության հիմնական ուղղությունները՝ հակամենաշնորհային կարգավորում, շուկաների ազատականացում, պետական աջակցության մեխանիզմներ և տնտեսական կարգավորման ինստիտուցիոնալ հիմքեր։ Գրքում դիտարկվում է պետության ազդեցությունը շուկայական հարաբերությունների վրա՝ ինչպես ուղղակի միջամտությունների, այնպես էլ իրավական և տնտեսական կարգավորումների միջոցով՝ նպատակ ունենալով ապահովել արդար մրցակցություն և կանխել շուկայական ուժերի չարաշահումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ՀՀ մրցակցային օրենսդրության զարգացմանը, դրա կիրառման արդյունավետությանը և վերահսկողական մարմինների գործունեությանը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև միջազգային փորձը՝ զարգացած և զարգացող երկրների մրցակցային քաղաքականությունների համեմատական վերլուծությամբ՝ բացահայտելով Հայաստանի պայմաններում կիրառելի բարեփոխումների հնարավորությունները։ Աշխատությունը ընդգծում է պետության կարևորությունը կայուն տնտեսական աճի, ներդրումային միջավայրի բարելավման և սպառողների շահերի պաշտպանության գործընթացներում։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, իրավաբանների և պետական քաղաքականության մշակման մասնագետների համար։

Պատմություն

Քևին Ջեյմս Լյուիսի այս ակադեմիական աշխատությունը նվիրված է XII դարի Լիբանանի հյուսիսում ձևավորված Տրիպոլիի կոմսությանը՝ Լևանտում գոյություն ունեցած խաչակրաց պետություններից մեկին, որը համեմատաբար քիչ է ուսումնասիրվել մյուս խաչակրաց իշխանությունների համեմատ։ Հեղինակը ոչ միայն վերականգնում է կոմսության քաղաքական պատմությունը, այլև փորձում է վերաիմաստավորել այն, թե ինչպես էր այդ պետությունը իրականում գործում բազմազգ, բազմալեզու և բազմակրոն միջավայրում։ Գրքի առանցքում Տրիպոլիի կոմսերի իշխանության ձևավորումն ու զարգացումն է՝ սկսած Ռայմոնդ I-ից, Վիլյամ Ջորդանից և Բերտրանից մինչև Պոնսի, Ռայմոնդ II-ի և Ռայմոնդ III-ի կառավարման ժամանակաշրջանները։ Լյուիսը հատուկ ուշադրություն է դարձնում ժառանգական պայքարներին, իշխանության փոխանցմանը, ռազմական հակամարտություններին, ամուսնական դաշինքներին և ներքին քաղաքական լարվածությանը՝ ցույց տալով, որ կոմսության պատմությունը չի կարելի ներկայացնել միայն որպես եվրոպացի խաչակիրների կողմից Մերձավոր Արևելքում ստեղծված պետության պատմություն։ Գրքի կարևորագույն գաղափարներից մեկն այն է, որ նախկին ուսումնասիրությունները չափազանց մեծ նշանակություն են տվել կոմսերի հարավֆրանսիական ծագմանը և նրանց կապին Սեն-Ժիլների տոհմի հետ։ Հեղինակը, սակայն, ընդգծում է, որ տեղական իրականությունը շատ ավելի բարդ էր։ Տրիպոլիի իշխանները ստիպված էին իրենց իշխանությունը հաստատել լեռնային ու աշխարհագրորեն դժվար հասանելի տարածքում, որտեղ ապրում էին տարբեր կրոնական, լեզվական և մշակութային խմբեր։ Այդ պատճառով իշխանության կայունությունը մեծապես կախված էր ոչ միայն ռազմական ուժից կամ եվրոպական ծագումից, այլև տեղի բնակչության տարբեր խմբերի հավատարմությունից, վարչական գործելակերպից և տարածաշրջանի առանձնահատուկ աշխարհագրությունից։ Հատկանշական է նաև այն հանգամանքը, որ կոմսության վարչական համակարգում կարևոր դեր էր խաղում արաբերենը, ինչը ցույց է տալիս, որ եվրոպական ծագում ունեցող իշխող տոհմը գործնականում ստիպված էր հարմարվել տեղական հասարակության պայմաններին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև մշակութային փոխազդեցությունները՝ մասնավորապես Տրիպոլիի արքունիքում ստեղծված օքսիտաներեն տրուբադուրական պոեզիան, որի միջոցով երևում է հարավֆրանսիական մշակութային ժառանգության իրական ազդեցությունը։ Այսպիսով, աշխատությունը հակադրում է «օտար եվրոպական իշխանություն» և «տեղական հասարակություն» պարզ բաժանումը՝ ցույց տալով, որ իրականում ձևավորվել էր փոխազդեցությունների, հարմարվողականության և փոխադարձ կախվածության ավելի բարդ համակարգ։ Գրքի կառուցվածքը հետևում է XII դարի հիմնական քաղաքական փուլերին՝ ներկայացնելով իշխանների հաջորդականությունը, կոմսության քաղաքական և ռազմական ամրապնդումը, հետագա ռազմական թուլացումը, տոհմական ու ամուսնական հակասությունները, Ռայմոնդ III-ի գերեվարումը, նրա ռեգենտության խնդիրները և իշխանության պահպանման դժվարությունները։ Վերջին բաժիններում հեղինակը կրկին անդրադառնում է օտար և տեղական տարրերի փոխհարաբերությանը՝ ամփոփելով այն գործընթացները, որոնք թույլ տվեցին կոմսությանը գոյատևել և գործել այդքան բարդ տարածաշրջանում։ Աշխատությունն արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ խաչակրաց պետությունների պատմությունը դիտարկում է ոչ միայն ռազմական արշավանքների և եվրոպացի ազնվականների տեսանկյունից, այլև աշխարհագրության, ժողովրդագրության, վարչարարության, տեղական հասարակությունների և մշակութային փոխազդեցությունների համատեքստում։ Հեղինակը օգտագործում է ինչպես եվրոպական, այնպես էլ արաբական աղբյուրներ և փորձում է Տրիպոլիի պատմությունը տեղադրել ավելի լայն սիրիա-լիբանանյան միջավայրում։ Արդյունքում գիրքը ներկայացնում է XII դարի Մերձավոր Արևելքի բավական բարդ պատկերը, որտեղ խաչակիրների կողմից ստեղծված քաղաքական կառույցները գոյություն էին ունենում ոչ թե մեկուսացված եվրոպական աշխարհում, այլ տեղական հասարակությունների, մահմեդական և քրիստոնեական համայնքների, տարբեր լեզուների ու մշակույթների մշտական փոխազդեցության պայմաններում։

Գրականություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Ավետիք Իսահակյանի չափածո և արձակ լեգենդների գեղարվեստական, գաղափարական և ժանրային առանձնահատկությունների քննությանը՝ բացահայտելով դրանց տեղը բանաստեղծի ստեղծագործական ժառանգության մեջ և հայ գրականության լեգենդային մտածողության զարգացման համատեքստում։ Աշխատության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես է ժողովրդական բանահյուսական նյութը վերածվում ինքնուրույն գեղարվեստական իրականության և ինչպես են լեգենդի միջոցով արտահայտվում սիրո, մարդկային ճակատագրի, բարու և չարի, հավատարմության, գեղեցիկի, տառապանքի, մահվան և անմահության վերաբերյալ գաղափարները։ Իսահակյանի լեգենդներում առասպելական և ժողովրդական պատկերացումները միահյուսվում են հեղինակի անհատական աշխարհընկալման հետ՝ ստեղծելով պարզ թվացող, բայց գաղափարապես ու հոգեբանորեն բազմաշերտ ստեղծագործություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է չափածո և արձակ լեգենդների համեմատական քննությունը։ Չափածո տարբերակներում բանաստեղծական ռիթմը, երաժշտականությունը, հակիրճությունը և պատկերների խտությունը նպաստում են զգացմունքի անմիջական արտահայտմանը։ Բանաստեղծական խոսքը հնարավորություն է տալիս լեգենդի սյուժետային հիմքի վրա ստեղծելու հուզականորեն լարված և խորհրդանշական աշխարհ, որտեղ յուրաքանչյուր պատկեր կարող է ունենալ միաժամանակ առասպելական, հոգեբանական և փիլիսոփայական նշանակություն։ Արձակ լեգենդներում, իր հերթին, ավելի մեծ հնարավորություն է ստեղծվում սյուժեի մանրամասն զարգացման, կերպարների հոգեբանական բացահայտման և միջավայրի նկարագրության համար։ Այս տարբերությունները, սակայն, չեն խախտում երկու ձևերի ներքին կապը․ և՛ չափածո, և՛ արձակ լեգենդներում պահպանվում է բանահյուսական մտածողության հիմքը՝ միահյուսված անհատական գեղարվեստական մեկնաբանության հետ։ Իսահակյանի լեգենդների կարևոր թեմաներից է սերը։ Սիրային հարաբերությունները հաճախ ներկայացվում են որպես մարդու կյանքի ամենաբարձր և միաժամանակ ամենախոցելի արժեքներից մեկը։ Սերը կարող է հաղթահարել ժամանակը, տարածությունը և նույնիսկ մահը, սակայն այն հաճախ կապված է նաև տառապանքի, բաժանման, զոհաբերության և անհնարինության հետ։ Այդ հակադրության շնորհիվ սիրային լեգենդները վերածվում են մարդու հոգևոր գոյության մասին խորհրդածության։ Սիրո կորուստը կարող է դառնալ ոչ միայն անձնական ողբերգություն, այլև մարդկային ճակատագրի ընդհանրական խորհրդանիշ։ Մահվան և անմահության թեման նույնպես առանցքային նշանակություն ունի։ Իսահակյանի լեգենդներում մահը հաճախ ներկայացվում է ոչ միայն որպես կյանքի վերջ, այլև որպես սիրո, հիշողության և հոգևոր արժեքների փորձության սահման։ Մարդը կարող է ֆիզիկապես հեռանալ, սակայն նրա սերը, անունը կամ գործը շարունակում են ապրել հիշողության և մշակույթի մեջ։ Այս մոտեցումը լեգենդներին հաղորդում է փիլիսոփայական խորություն և թույլ է տալիս մարդկային կյանքի անցողիկությունը հակադրել հոգևոր արժեքների շարունակականությանը։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդական բանահյուսության ազդեցությանը։ Իսահակյանը լայնորեն օգտագործում է ժողովրդական ավանդությունների, առասպելների և զրույցների գեղարվեստական ներուժը, սակայն դրանք պարզապես չի վերարտադրում։ Նա վերամշակում է բանահյուսական նյութը, փոխում շեշտադրումները, խորացնում կերպարների հոգեբանությունը և ստեղծում անհատական հեղինակային աշխարհ։ Այս գործընթացում ժողովրդական սյուժեն ձեռք է բերում նոր գաղափարական բովանդակություն՝ պահպանելով իր ազգային և մշակութային հիմքը։ Բանահյուսական տարրերի և հեղինակային երևակայության համադրումը հատկապես նկատելի է կերպարների կառուցման մեջ։ Լեգենդային հերոսները կարող են ունենալ առասպելական կամ խորհրդանշական բնույթ, սակայն նրանց ապրումները հաճախ խորապես մարդկային են։ Նրանք սիրում են, տառապում են, կորցնում են, ընտրություն են կատարում և պայքարում են իրենց ճակատագրի դեմ։ Այդ պատճառով ընթերցողը նրանց ընկալում է ոչ միայն որպես լեգենդի հերոսներ, այլև որպես մարդու ընդհանրացված կերպարներ։ Կարևոր դեր ունի նաև բնության պատկերումը։ Իսահակյանի լեգենդներում բնությունը հաճախ կապված է մարդկային զգացմունքների և իրադարձությունների հետ։ Բնապատկերները կարող են ընդգծել պատմության ողբերգականությունը, սիրո քնքշությունը կամ հերոսի ներքին վիճակը։ Բնությունն այս դեպքում պարզապես գործողությունների միջավայր չէ, այլ գեղարվեստական աշխարհի ակտիվ բաղադրիչ, որը հաճախ ձեռք է բերում խորհրդանշական իմաստ։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրություն է դարձվում նաև լեզվի և ոճի առանձնահատկություններին։ Լեգենդների լեզուն միավորում է ժողովրդական խոսքի պարզությունն ու բանաստեղծական պատկերավորությունը։ Հեղինակը հաճախ օգտագործում է կրկնություններ, խորհրդանշական պատկերներ, հակադրություններ և երաժշտական կառուցվածքներ, որոնք ստեղծագործություններին հաղորդում են հեքիաթային և առասպելական մթնոլորտ։ Միաժամանակ լեզվի պարզությունը չի նշանակում գաղափարների պարզեցում․ կարճ ու հասանելի պատմությունների ներքո հաճախ թաքնված են մարդու գոյության և ճակատագրի վերաբերյալ խորքային հարցադրումներ։ Չափածո և արձակ լեգենդների համեմատությունը ցույց է տալիս, որ ժանրային ձևի փոփոխությունը փոխում է նաև գեղարվեստական արտահայտության հնարավորությունները։ Չափածոն ավելի մեծ տեղ է տալիս ռիթմին, հնչերանգին և զգացմունքի խտացված արտահայտությանը, մինչդեռ արձակը հնարավորություն է տալիս ավելի ազատ զարգացնելու պատմությունը և խորացնելու կերպարների ու իրավիճակների նկարագրությունը։ Սակայն երկու ձևերի հիմքում էլ պահպանվում է նույն ստեղծագործական սկզբունքը՝ ժողովրդական նյութի միջոցով անդրադառնալ համամարդկային արժեքներին և մարդու հոգևոր աշխարհի խնդիրներին։ Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Ավետիք Իսահակյանի լեգենդները կարևոր տեղ են զբաղեցնում նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ՝ միավորելով բանահյուսական ավանդույթը, բանաստեղծական երևակայությունը, հոգեբանական խորությունը և փիլիսոփայական մտածողությունը։ Դրանք հնարավորություն են տալիս տեսնելու, թե ինչպես կարող է հին լեգենդային նյութը նոր կյանք ստանալ անհատական հեղինակի մշակմամբ և վերածվել սիրո, կորստի, մահվան, հավատարմության և մարդկային հոգու անմահության մասին համամարդկային խոսքի։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայ գրականությամբ, բանահյուսությամբ, լեգենդի ժանրով և Իսահակյանի ստեղծագործական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ օգնելով բացահայտել նրա չափածո և արձակ լեգենդների ներքին ընդհանրություններն ու գեղարվեստական տարբերությունները։