Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1982, Մարտ, թիվ 10)

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործական և հասարակական ժառանգության ուսումնասիրությանը հայ ազգագրության համատեքստում՝ բացահայտելով նրա գրական երկերում, հրապարակախոսության մեջ և մշակութային գործունեության ընթացքում արտացոլված ժողովրդական կենցաղի, սովորույթների, հավատալիքների, ծեսերի և ավանդույթների առանձնահատկությունները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հանգամանքի վրա, որ գրողի ստեղծագործություններում հայ ժողովրդի առօրյա կյանքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գեղարվեստական միջավայր, այլև որպես պատմամշակութային արժեք ունեցող հարուստ նյութ։ Քննության են առնվում գյուղական համայնքի կառուցվածքը, ընտանեկան և ազգակցական հարաբերությունները, աշխատանքի ավանդական ձևերը, հասարակական փոխհարաբերությունները, տոնական ու ծիսական սովորույթները, ժողովրդական պատկերացումները և բարոյական արժեքները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Լոռու և ընդհանրապես հայկական գյուղական միջավայրի նկարագրություններին, որոնց միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի բնակչության կենսակերպի, աշխարհընկալման և սոցիալական հարաբերությունների մասին։ Ուսումնասիրվում է բանահյուսական նյութի կիրառությունը՝ ժողովրդական հեքիաթների, առակների, ավանդությունների, երգերի, ասացվածքների, դարձվածքների և խոսակցական լեզվի տարրերի տեսանկյունից։ Կարևորվում է գրողի հետաքրքրությունը ժողովրդական բանավոր մշակույթի նկատմամբ և այն եղանակները, որոնցով բանահյուսական ու ազգագրական նյութը գեղարվեստական վերամշակման միջոցով դարձել է նրա ստեղծագործական աշխարհի բաղադրիչ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ժողովրդական հավատալիքների, բնության հետ կապված պատկերացումների, համայնքային վարքականոնների և ավանդական արժեքների արտացոլմանը։ Գրական նյութի համադրումը ազգագրական տվյալների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատել ստեղծագործությունները նաև որպես ժամանակաշրջանի հասարակական և մշակութային կյանքի մասին տեղեկություններ պահպանող աղբյուրներ՝ միաժամանակ հաշվի առնելով գեղարվեստական գրականության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է հեղինակի վերաբերմունքը ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման, ժողովրդական ստեղծագործության հավաքման և ուսումնասիրման նկատմամբ։ Նրա գործունեությունը դիտարկվում է հայ մտավորականության այն լայն շարժման համատեքստում, որը ձգտում էր գրանցել, պահպանել և նոր սերունդներին փոխանցել ժողովրդի հոգևոր ու նյութական մշակույթի արժեքները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել գրականության և ազգագրության փոխառնչությունները, հասկանալ ժողովրդական մշակույթի ազդեցությունը գրողի աշխարհայացքի և գեղարվեստական մտածողության ձևավորման վրա, ինչպես նաև գնահատել նրա ժառանգության նշանակությունը հայ ժողովրդի ավանդական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության, ազգագրության, բանահյուսության, մշակութաբանության և հայագիտության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ուսանողների, մանկավարժների և ազգային մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է սննդի արտադրության ոլորտում ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի և տվյալների հիման վրա։ Ուսումնասիրության կենտրոնում սննդի արտադրության կազմակերպությունների տնտեսական գործունեության արդյունավետության գնահատումն է, դրա վրա ազդող գործոնների բացահայտումը և առկա խնդիրների հաղթահարման հնարավոր ուղղությունների մշակումը։ Աշխատությունում կարող են վերլուծվել ձեռնարկությունների արտադրական և ֆինանսական արդյունքները, արտադրական հզորությունների օգտագործման մակարդակը, ինքնարժեքի ձևավորումը, շահութաբերությունը, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը և արտադրանքի իրացման գործընթացը։ ՀՀ սննդի արտադրության ոլորտի վերաբերյալ մասնագիտական ուսումնասիրություններում արդյունավետության գնահատման համար առանձնացվում են համապատասխան ցուցանիշների համակարգը, ձեռնարկատիրական միջավայրի գնահատումը և շուկայի կենտրոնացվածության ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հումքի, նյութերի, էներգետիկ ռեսուրսների և աշխատանքային ներուժի ռացիոնալ օգտագործմանը, քանի որ սննդի արդյունաբերության արդյունավետությունը մեծապես կախված է գյուղատնտեսական հումքի որակից, մատակարարման կայունությունից և դրա ժամանակին ու ամբողջական վերամշակումից։ ՀՀ պայմաններում կարևոր խնդիրներից են նաև արտադրական տեխնոլոգիաների արդիականացումը, հիմնական միջոցների նորացումը, ներդրումների ներգրավումը և արտադրական հզորությունների առավել լիարժեք օգտագործումը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է արտադրության ծախսերի նվազեցումը՝ միաժամանակ պահպանելով կամ բարձրացնելով արտադրանքի որակը։ Սննդի արտադրության ոլորտում մրցունակության կարևոր պայման է նաև արտադրանքի տեսականու ընդլայնումը, նոր և ավելի բարձր ավելացված արժեք ունեցող ապրանքների ստեղծումը, ժամանակակից փաթեթավորման և պահպանման տեխնոլոգիաների կիրառումը։ Մեծ նշանակություն ունի հումքի համալիր օգտագործումը և արտադրական թափոնների վերամշակումը, որը հնարավորություն է տալիս նույն քանակությամբ հումքից ստանալ լրացուցիչ արտադրանք, նվազեցնել տեսակարար ծախսերը և միաժամանակ սահմանափակել շրջակա միջավայրի վրա արտադրության ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ձեռնարկությունների շուկայական դիրքի ամրապնդմանը, մարքեթինգային քաղաքականության կատարելագործմանը, սպառողների պահանջարկի ուսումնասիրությանը և իրացման արդյունավետ համակարգերի ձևավորմանը։ Սննդի արտադրության արդյունավետության բարձրացման համար կարևոր է նաև արտադրական ամբողջ շղթայի՝ գյուղատնտեսական հումքի արտադրությունից մինչև վերամշակում, պահեստավորում, տեղափոխում և վերջնական սպառում, փոխկապակցված և համակարգված կազմակերպումը։ ՀՀ ագրոպարենային համակարգի վերաբերյալ հետազոտություններում հատկապես ընդգծվում են վերամշակող ձեռնարկությունների տեխնոլոգիական վերազինման, արտադրանքի մրցունակության բարձրացման, մարքեթինգային աջակցության և հումք արտադրողների հետ պայմանագրային հարաբերությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են մշակվել նաև ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունավետության բարձրացման գործնական առաջարկություններ՝ կապված արտադրության ինտենսիվացման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, ֆինանսական կառավարման բարելավման, ներդրումային ակտիվության խթանման, աշխատուժի մասնագիտական կարողությունների զարգացման և կառավարման ժամանակակից մեթոդների կիրառման հետ։ Կարևորվում է նաև արտադրանքի որակի բարձրացումը, քանի որ որակի բարելավումը կարող է նպաստել ոչ միայն սպառողների պահանջարկի բավարարմանը, այլև ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը, մրցունակության բարձրացմանը և նոր շուկաներ մուտք գործելուն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ձեռնարկությունների ղեկավարներին, սննդի արդյունաբերության մասնագետներին, մարքեթինգի և ֆինանսների ոլորտի մասնագետներին, տնտեսական քաղաքականություն մշակողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սննդի արտադրության ոլորտում ձեռնարկատիրական արդյունավետությունը դիտարկել որպես փոխկապակցված արտադրական, ֆինանսական, տեխնոլոգիական, շուկայական և կառավարչական գործոնների ամբողջություն և բացահայտել այն հիմնական ուղղությունները, որոնց կատարելագործումը կարող է նպաստել ՀՀ սննդի արտադրության ձեռնարկությունների կայուն զարգացմանն ու մրցունակության բարձրացմանը։

Բժշկություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ծանր մեխանիկական վնասվածքներով հիվանդների կանխատեսման և բուժման որոշ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը ինտենսիվ թերապիայի պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են պոլիտրավմայով հիվանդների վիճակի գնահատման հիմնական չափանիշները, կենսական ֆունկցիաների խանգարումների աստիճանը և դրանց ազդեցությունը ելքի կանխատեսման վրա։ Դիտարկվում են շոկի տարբեր ձևերը, բազմօրգանային անբավարարության զարգացման մեխանիզմները և վաղ ախտորոշման կլինիկական ու լաբորատոր ցուցանիշները։ Աշխատությունում հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտենսիվ թերապիայի ժամանակակից մոտեցումներին՝ շնչառական և հեմոդինամիկ աջակցություն, ինֆուզիոն-տրանսֆուզիոն թերապիա, ցավի և սթրեսի կառավարում, ինչպես նաև վիրահատական միջամտությունների ժամանակացույցի օպտիմալացում։ Վերլուծվում են նաև ռիսկի գործոնները, որոնք ազդում են մահացության և բարդությունների զարգացման վրա, ներառյալ վնասվածքի ծանրությունը, ուղեկցող հիվանդությունները և բուժօգնության արագությունը։

Մաթեմատիկա

Այս աշխատությունը նվիրված է ցանցային տեսք ունեցող որոշ դիսկրետ օբյեկտների կառուցվածքային առանձնահատկությունների հետազոտությանը։ Ուսումնասիրության հիմքում դիսկրետ կառուցվածքների, դրանց տարրերի փոխկապակցվածության, ցանցային կազմակերպման և ներքին հատկությունների բացահայտումն է։ Աշխատանքում նման օբյեկտները կարող են դիտարկվել որպես գրաֆային կամ այլ դիսկրետ մաթեմատիկական կառուցվածքներ, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել տարրերի միջև հարաբերությունները, կապերը և փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օբյեկտների կառուցվածքային բնութագրերի բացահայտմանը, դրանց դասակարգմանը և տարբեր հատկությունների միջև կապերի ուսումնասիրությանը։ Կարող են հետազոտվել գագաթների և կապերի կառուցվածքը, հարևանության հարաբերությունները, կապակցվածությունը, համաչափությունները, ցիկլերը, ենթակառուցվածքները և այլ դիսկրետ հատկություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև այն չափանիշների և մեթոդների մշակումը, որոնց միջոցով հնարավոր է նույնականացնել, համեմատել և դասակարգել տարբեր ցանցային կառուցվածքներ։ Աշխատանքը կարող է ներառել ինչպես տեսական ապացույցներ և մաթեմատիկական ձևակերպումներ, այնպես էլ ալգորիթմական մոտեցումներ՝ բարդ դիսկրետ օբյեկտների կառուցվածքը վերլուծելու համար։ Նման խնդիրների լուծումը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն մաքուր մաթեմատիկայի, այլև կիրառական ոլորտների համար, որտեղ ցանցային կառուցվածքներով հնարավոր է ներկայացնել կապի համակարգեր, տեղեկատվական ցանցեր, տրանսպորտային համակարգեր, սոցիալական փոխհարաբերություններ և այլ բարդ համակարգեր։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ցանցային տեսքի դիսկրետ օբյեկտների ընդհանուր օրինաչափությունները, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները և հնարավոր դասակարգման սկզբունքները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել դիսկրետ մաթեմատիկայի, գրաֆների տեսության, կոմբինատորիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտներով զբաղվող հետազոտողներին ու ուսանողներին։

Մշակույթ

Այս մատենագիտական ցանկը նվիրված է մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակությունների համակարգված ներկայացմանը՝ ընթերցողներին, գրադարանավարներին, մշակույթի և արվեստի ոլորտի մասնագետներին ու հետազոտողներին անհրաժեշտ գրականության որոնման և ընտրության հարցում կողմնորոշելու նպատակով։ Այն կարող է ներառել տարբեր ժամանակաշրջանների և ուղղությունների մշակութային ու գեղարվեստական ժառանգությանը վերաբերող գրքեր, ուսումնասիրություններ, մենագրություններ, ժողովածուներ և այլ հրատարակություններ՝ հնարավորություն տալով մեկտեղված ձևով ծանոթանալ տվյալ ժամանակահատվածում հասանելի նոր գրականությանը։ Նյութի հիմնական արժեքը գրականության թեմատիկ դասակարգման և մատենագիտական նկարագրությունների մեջ է, որոնք հեշտացնում են անհրաժեշտ աղբյուրների հայտնաբերումը և հետագա ուսումնասիրությունը։ Ցանկում կարող են ներկայացվել արվեստի պատմությանը, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, երաժշտությանը, թատրոնին, գրականությանը, ժողովրդական արվեստին, մշակութաբանությանը և հարակից բնագավառներին վերաբերող հրատարակություններ։ Նման կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս տարբեր հետաքրքրություններ ունեցող ընթերցողներին արագ գտնել իրենց անհրաժեշտ թեմատիկ նյութերը և հետևել մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ նոր գիտական ու հանրամատչելի գրականության զարգացմանը։ Մատենագիտական ցանկը կարող է ծառայել նաև գրադարանային-տեղեկատվական աշխատանքների կազմակերպմանը՝ օգնելով գրադարանավարներին կատարել գրականության ընտրություն, կազմել թեմատիկ ցուցահանդեսներ, տեղեկատվական ցանկեր և ընթերցողների համար մատենագիտական տեղեկանքներ։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ մշակույթի և արվեստի բազմաբնույթ ոլորտների վերաբերյալ նյութերը ներկայացվում են մեկ ընդհանուր տեղեկատվական համակարգում՝ ստեղծելով հետազոտական և կրթական աշխատանքի համար հարմար կողմնորոշիչ։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել բուհերի դասախոսներին և ուսանողներին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, գրականագետներին, հետազոտողներին և ընթերցողների լայն շրջանակին՝ որպես մշակույթի ու արվեստի թեմաներով նոր գրականության որոնման, ընտրության և հետագա ուսումնասիրության գործնական աղբյուր։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է օրթոտրոպ բարակապատ տարրերի ծռման և կայունության ուսումնասիրությանը՝ ոչ դասական ձևակերպմամբ առաջադրված խնդիրների շրջանակում։ Հետազոտության հիմքում գտնվում են այն դեպքերը, երբ բարակապատ կառուցվածքային տարրերի վարքը չի կարող ամբողջությամբ նկարագրվել դասական տեսությունների պարզեցված ենթադրություններով և անհրաժեշտ է հաշվի առնել նյութի անիզոտրոպ հատկությունները, երկրաչափական առանձնահատկությունները, սահմանային պայմանները և արտաքին ազդեցությունների ավելի բարդ համադրությունները։ Օրթոտրոպ նյութերը բնութագրվում են տարբեր ուղղություններով տարբեր մեխանիկական հատկություններով, ուստի դրանցից պատրաստված բարակապատ տարրերի ծռման, դեֆորմացիայի և կորցրած կայունության գործընթացները կարող են էապես տարբերվել իզոտրոպ նյութերից պատրաստված համանման կառուցվածքների վարքից։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է տարրերի կայունության սահմանային վիճակների ուսումնասիրությունը, քանի որ բարակ պատերով կառուցվածքներում նույնիսկ համեմատաբար փոքր արտաքին ազդեցությունները որոշ պայմաններում կարող են առաջացնել տեղային կամ ընդհանուր կորացում և հանգեցնել կրողունակության կորստի։ Ոչ դասական ձևակերպման կիրառումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ դիտարկել այն գործոնները, որոնք դասական մոտեցումների դեպքում կարող են անտեսվել կամ մոտավորապես ներկայացվել։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել մաթեմատիկական մոդելների կառուցումը, հավասարակշռության և դեֆորմացիայի հավասարումների ստացումը, սահմանային պայմանների ձևակերպումը, կրիտիկական պարամետրերի որոշումը և տարբեր մեխանիկական պայմաններում կառուցվածքի կայունության գնահատումը։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև տեսական արդյունքների կիրառական մեկնաբանությունը, քանի որ նման հաշվարկները կարող են օգտագործվել բարակապատ թիթեղների, վահանակների, պատյանների և այլ ինժեներական տարրերի նախագծման ու հուսալիության գնահատման ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մեխանիկայի, կիրառական մաթեմատիկայի, շինարարական մեխանիկայի, մեքենաշինության և կառուցվածքների նախագծման ոլորտների մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ օրթոտրոպ բարակապատ տարրերի մեխանիկական վարքը, ծռման և կայունության փոխկապակցվածությունը և ոչ դասական մոդելների կիրառման նշանակությունը բարդ ինժեներական խնդիրների լուծման համար։