Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ : Մատենագիտական ինֆորմացիա : Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1980, Հունվար, թիվ 1)

Քաղաքագիտություն

Այս նյութը վերաբերում է Հայաստանի և Ռուսաստանի հարաբերությունների փոփոխությանը և Հայաստանի արտաքին քաղաքականության հնարավոր վերակողմնորոշմանը դեպի ավելի բազմակողմ ու արևմտյան ուղղվածություն։ Հրապարակման հիմքում 2023 թվականի սեպտեմբերյան իրադարձություններից հետո Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարություններն են, որոնցում նա կասկածի տակ էր դնում գործող անվտանգության դաշինքների արդյունավետությունը՝ դրանք ազգային անվտանգության և շահերի պաշտպանության տեսանկյունից համարելով ոչ բավարար։ Նյութում այդ հայտարարությունները դիտարկվում են հատկապես Լեռնային Ղարաբաղում Ադրբեջանի ռազմական գործողությունից և տարածաշրջանում Հայաստանի համար ստեղծված նոր անվտանգային իրավիճակից հետո։ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև երկար տարիներ ձևավորված սերտ ռազմաքաղաքական հարաբերությունների համատեքստում կարևոր նշանակություն է ստանում Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության շրջանակում Հայաստանի անդամակցությունը և այն ակնկալիքը, որ դաշնակիցները կաջակցեն անդամ պետությանը անվտանգության սպառնալիքների դեպքում։ Հոդվածը ցույց է տալիս, որ 2023 թվականի իրադարձություններից հետո այդ անվտանգության համակարգի նկատմամբ Հայաստանի իշխանությունների վստահությունը զգալիորեն նվազել էր։ Միաժամանակ նյութը անդրադառնում է Հայաստանի արտաքին քաղաքականության վերանայման գործընթացին, որի շրջանակում երկիրը սկսեց ավելի ակտիվորեն զարգացնել հարաբերությունները Եվրոպական միության և արևմտյան գործընկերների հետ՝ միաժամանակ պահպանելով Ռուսաստանի հետ տնտեսական և այլ կապերի նշանակությունը։ Այսպիսով, հրապարակումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության վերափոխման պատճառները, ռուս-հայկական հարաբերությունների փոփոխվող բնույթը, տարածաշրջանային անվտանգության համակարգի վերաձևավորման գործընթացը և Հայաստանի՝ տարբեր միջազգային կենտրոնների միջև արտաքին քաղաքական հավասարակշռություն գտնելու փորձերը։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է տարրական դպրոցում սովորողների գիտելիքների գնահատման համակարգի բարեփոխման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով գնահատման ժամանակակից մանկավարժական մոտեցումների կարևորությունը կրթության որակի բարձրացման գործընթացում։ Վերլուծվում են ավանդական և ձևավորող գնահատման համակարգերի առանձնահատկությունները, դրանց ազդեցությունը աշակերտների ուսումնական մոտիվացիայի, ինքնուրույնության և ճանաչողական զարգացման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գնահատման չափանիշների թափանցիկությանը, անհատական մոտեցման կիրառմանը, ինչպես նաև ուսուցչի հետադարձ կապի դերին ուսումնական գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է կոմպետենտությունների վրա հիմնված գնահատման մոդելները և դրանց ներդրման հնարավորությունները ՀՀ հանրակրթական համակարգում։ Աշխատությունը ներկայացնում է մեթոդական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել գնահատման համակարգի արդիականացմանը և տարրական կրթության արդյունավետության բարձրացմանը։

Այլ առարկաներ

Այս գիտական-կիրառական ուսումնասիրությունը նվիրված է ավտոմատացված կառավարմամբ կաթիլային ոռոգման համակարգի ազդեցության գնահատմանը ծիրանենիների բերքատվության և ոռոգման ջրի օգտագործման արդյունավետության վրա՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Քարաջի տարածաշրջանի պայմաններում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են կաթիլային և մակերեսային ոռոգման տեխնոլոգիաների առանձնահատկությունները, դրանց ազդեցությունը հողի խոնավության ռեժիմի, բույսերի աճի և պտղաբերության վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ջրային ռեսուրսների խնայողության, ոռոգման ճշգրտության և արտադրողականության բարձրացման հնարավորությունները՝ կիրառելով ավտոմատացված կառավարման համակարգեր, որոնք թույլ են տալիս օպտիմալացնել ջրի մատակարարումը բույսերի պահանջներին համապատասխան։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բերքատվության ցուցանիշների, պտղի որակի և ջրի օգտագործման արդյունավետության համեմատական գնահատմանը՝ կաթիլային և ավանդական մակերեսային ոռոգման մեթոդների միջև։ Աշխատությունը հիմնված է փորձարարական տվյալների և ագրոտեխնիկական վերլուծությունների վրա՝ առաջարկելով գործնական լուծումներ պտղաբուծության մեջ ջրային ռեսուրսների ավելի արդյունավետ կառավարման համար։ Այն օգտակար է ագրոնոմների, ոռոգման համակարգերի մասնագետների, այգեգործների և գյուղատնտեսական հետազոտողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է օֆթալմոլոգիայում չափազանց բարձր հաճախականության (միլիմետրային և ենթամիլիմետրային տիրույթի) էլեկտրամագնիսական ալիքների կիրառման հնարավորություններին՝ ինչպես ախտորոշման, այնպես էլ բուժման նպատակներով։ Հեղինակը վերլուծում է այդ տիրույթի ճառագայթման ֆիզիկական հատկությունները, հյուսվածքներում ներթափանցման խորությունը և կենսաբանական ազդեցության մեխանիզմները՝ ընդգծելով դրանց ոչ իոնացնող բնույթը և ցածր ջերմային ազդեցությունը վերահսկվող պարամետրերի դեպքում։ Գրքում դիտարկվում են բարձր հաճախականության ալիքների կիրառումը աչքի տարբեր պաթոլոգիաների ախտորոշման գործընթացում՝ միկրոարյան շրջանառության գնահատում, հյուսվածքների վիճակի ֆունկցիոնալ վերլուծություն և բորբոքային գործընթացների հայտնաբերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև թերապևտիկ կիրառություններին՝ ցավի նվազեցում, բորբոքման մոդուլյացիա և հյուսվածքների վերականգնման խթանում որոշ աչքային հիվանդությունների դեպքում։ Հեղինակը ներկայացնում է սարքավորումների տեխնիկական առանձնահատկությունները, կիրառման մեթոդիկան և անվտանգության պահանջները՝ կլինիկական պայմաններում օգտագործման համար։ Աշխատությունը ընդգծում է այս տեխնոլոգիայի փորձարարական բնույթը և դրա զարգացման հեռանկարները ժամանակակից օֆթալմոլոգիայում։ Այն օգտակար է ակնաբույժների, բժշկական ֆիզիկոսների և վերականգնողական բժշկության մասնագետների համար։

Իրավաբանություն

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությանը որպես պետության հիմնական պարտականությանը՝ ընդգծելով իրավական, քաղաքական և ինստիտուցիոնալ ապահովման մեխանիզմների կարևորությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային և ազգային իրավակարգերը, պետության պարտականությունները իրավունքների հարգման, խախտումների կանխարգելման և իրավասու մարմինների կողմից վերահսկողության ապահովման ոլորտում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օրենքի գերակայության, դատական պաշտպանության, անկախ գրասենյակների և հումանիտար-մարդասիրական ինստիտուտների դերին, ինչպես նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության արդյունավետության գնահատմանը և բարեփոխումների անհրաժեշտությանը։ Ուսումնասիրությունը ընդգրկում է պետության պատասխանատվության ձևերը, իրավապաշտպանական քաղաքականության մշակումն ու իրականացման մեխանիզմները, հանրային գիտակցության և քաղաքացիական մասնակցության խթանումը՝ նպատակ ունենալով ապահովել մարդու արժանապատվությունը և սահմանադրական իրավունքների պաշտպանությունը։ Աշխատությունը կարևոր է իրավաբանների, պետական կառավարման մարմինների, իրավապաշտպան կազմակերպությունների և հասարակական գործունեությամբ հետաքրքրված մասնագետների համար՝ նպաստելով մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը և պետության բարեփոխումների կայունությանը։

Մշակույթ

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Վենետիկի Սան Լազարո կղզում գործող մխիթարյան միաբանությանը (Mechitaristi di San Lazzaro di Venezia)՝ դիտարկելով այն որպես հայ մշակութային, կրոնական և գիտական ժառանգության պահպանման ու տարածման կարևոր կենտրոն։ Վերլուծության մեջ ընդգծվում է, որ այս միաբանությունը հիմնադրվել է 18-րդ դարում Մխիթար Սեբաստացու կողմից և դարձել է հայագիտության, ձեռագրագիտության և թարգմանական դպրոցի ձևավորման առանցքային օջախներից մեկը Եվրոպայում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Սան Լազարո կղզու գրադարանի և ձեռագրատան դերին, որտեղ պահպանվում են հազարավոր արժեքավոր հայերեն ձեռագրեր, պատմական փաստաթղթեր և տպագիր հին գրքեր, որոնք մեծ նշանակություն ունեն հայ մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունում քննարկվում է նաև մխիթարյանների գիտական գործունեությունը՝ ներառյալ լեզվաբանական ուսումնասիրությունները, բառարանագրությունը, պատմագրությունը և արևմտյան գրականության հայերեն թարգմանությունները, որոնք նպաստել են հայ և եվրոպական մշակույթների փոխհարաբերությունների զարգացմանը։ Միաժամանակ վերլուծվում է միաբանության կրթական և մշակութային առաքելությունը, որի շնորհիվ ձևավորվել է հայ մտավորականության սերունդների լայն ցանց։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ Սան Լազարոյի մխիթարյան կենտրոնը հանդիսանում է եզակի մշակութային միջավայր, որտեղ միավորվում են կրոնական կյանքը, գիտական հետազոտությունը և մշակութային պահպանությունը՝ պահպանելով հայ ինքնության կարևոր շերտերը։