Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1991-2011 թվականներին Մերձավոր Արևելքում միջարաբական համագործակցության ձևավորման, զարգացման և հիմնական հակասությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են արաբական պետությունների միջև քաղաքական, տնտեսական, անվտանգային և դիվանագիտական համագործակցության գործընթացները՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանի բարդ աշխարհաքաղաքական միջավայրը։ Այս ժամանակահատվածը բնորոշվում է մի շարք նշանակալի իրադարձություններով, որոնք էապես ազդել են արաբական երկրների փոխհարաբերությունների և ընդհանուր դիրքորոշումների ձևավորման վրա, այդ թվում՝ Ծոցի պատերազմը, Իրաքի նկատմամբ միջազգային պատժամիջոցները, իսրայելա-արաբական հակամարտության զարգացումները, պաղեստինյան հիմնախնդրի շուրջ գործընթացները և տարածաշրջանում արտաքին ուժերի ազդեցության փոփոխությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է նաև Արաբական պետությունների լիգայի դերը՝ որպես միջարաբական համագործակցության հիմնական ինստիտուցիոնալ հարթակ, և գնահատվում են կազմակերպության հնարավորություններն ու սահմանափակումները տարածաշրջանային խնդիրների կարգավորման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ արաբական երկրների ընդհանուր մշակութային և պատմական հիմքերը միշտ չէ, որ հանգեցնում էին միասնական քաղաքական դիրքորոշումների։ Տարբեր պետությունների ազգային շահերը, արտաքին քաղաքական կողմնորոշումները, տնտեսական հնարավորությունների անհավասարությունը և տարածաշրջանային մրցակցությունները հաճախ խոչընդոտում էին համատեղ քաղաքականության ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև Իրաքի, Պաղեստինի, Լիբանանի և տարածաշրջանային անվտանգության հետ կապված խնդիրների ազդեցությունը միջարաբական հարաբերությունների վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին տարածաշրջանային ճգնաժամերը և միջազգային քաղաքականության փոփոխությունները վերափոխում արաբական պետությունների համագործակցության մեխանիզմները և առաջնահերթությունները։ 2000-ականների ընթացքում համագործակցությանն ու միասնական դիրքորոշումների ձևավորմանը զուգահեռ պահպանվում էին նաև խորքային տարաձայնություններ, որոնք հատկապես նկատելի դարձան տարածաշրջանում քաղաքական վերափոխումների նախաշեմին և 2011 թվականի իրադարձությունների ընթացքում։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել Մերձավոր Արևելքի ժամանակակից քաղաքական գործընթացների, արաբական աշխարհի ներքին հարաբերությունների և տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրների ավելի խորքային ընկալմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել միջազգային հարաբերությունների, քաղաքագիտության, արաբագիտության և տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների մասնագետներին, հետազոտողներին ու ուսանողներին։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է պորֆիրինների ֆոտոֆիզիկական հատկությունների և դրանց կենսաբժշկական ակտիվության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց կառուցվածք–ֆունկցիա կապը և կիրառական նշանակությունը բժշկության մեջ։ Գրքում վերլուծվում են պորֆիրինային միացությունների լուսաբանական հատկությունները՝ կլանման և արտանետման սպեկտրները, ֆոտոէքսցիտացիայի մեխանիզմները, էներգիայի փոխանցման գործընթացները և ակտիվ թթվածնային ձևերի առաջացումը։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև պորֆիրինների կառուցվածքային բազմազանությունը և դրանց ազդեցությունը ֆոտոքիմիական վարքագծի վրա՝ կապելով մոլեկուլային կառուցվածքը կենսաբանական ակտիվության հետ։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պորֆիրինների կիրառմանը ֆոտոդինամիկ թերապիայում, ուռուցքային հիվանդությունների ախտորոշման և բուժման ժամանակ, ինչպես նաև դրանց հակամանրէային և հակավիրուսային հնարավոր ազդեցություններին։ Ներկայացվում են փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ, որոնք բացահայտում են պորֆիրինների փոխազդեցությունը կենսաբանական հյուսվածքների հետ և դրանց լուսազգայուն հատկությունների գործնական կիրառությունները։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է քիմիկոսների, կենսաքիմիկոսների, բժշկական հետազոտողների, ֆարմակոլոգների և ֆոտոդինամիկ թերապիայի ոլորտով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Քաղաքագիտություն

Քաղաքական մարդաբանությունը մարդաբանության այն ուղղությունն է, որը ուսումնասիրում է քաղաքական իշխանության ձևավորման, կիրառման և վերարտադրության մշակութային, սոցիալական և պատմական հիմքերը տարբեր հասարակություններում՝ հատկապես ոչ միայն պետական կառույցների, այլ նաև ոչ ֆորմալ և ավանդական իշխանության ձևերի մակարդակում։ Այն վերլուծում է, թե ինչպես են տարբեր հասարակություններում ձևավորվում իշխանության հարաբերությունները, առաջնորդության համակարգերը, սոցիալական վերահսկողության մեխանիզմները և քաղաքական վարքագծի մշակութային նորմերը՝ ընդգրկելով ցեղային, համայնքային, պետական և գլոբալ կառավարման ձևերը։ Քաղաքական մարդաբանությունը կարևորում է իշխանության և մշակույթի փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, որ քաղաքական համակարգերը չեն կարող լիովին հասկանալ առանց տվյալ հասարակության արժեքային համակարգերի, խորհրդանիշների, ծեսերի և սոցիալական կառուցվածքի ուսումնասիրության։ Այս գիտակարգը լայնորեն օգտագործում է դաշտային հետազոտություններ, էթնոգրաֆիա և համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելու համար իշխանության ոչ տեսանելի ձևերը, օրինակ՝ հեղինակության, խորհրդանշական իշխանության և սոցիալական վերահսկման մեխանիզմները։ Այն նաև ուսումնասիրում է պետության ձևավորման գործընթացները, գաղութատիրության ազդեցությունը, հետգաղութային քաղաքական կառուցվածքները և ժամանակակից գլոբալիզացիայի պայմաններում իշխանության վերափոխումները։ Քաղաքական մարդաբանությունը կարևոր դեր ունի հասարակական գիտությունների մեջ, քանի որ օգնում է հասկանալ քաղաքական գործընթացները ոչ միայն իրավական և ինստիտուցիոնալ տեսանկյունից, այլ նաև որպես մշակութային և մարդաբանական երևույթներ, որոնք խորապես կապված են մարդու վարքագծի և հասարակական կազմակերպման հիմքերի հետ։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է կրթական համակարգի միջազգայնացման նորարարական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում կրթության միջազգային համագործակցության ընդլայնման, կրթական համակարգի գլոբալ գործընթացներին ինտեգրման և այդ գործընթացում նորարարական մեխանիզմների կիրառման հարցերն են։ Միջազգայնացումը դիտարկվում է որպես կրթության զարգացման բազմակողմ գործընթաց, որը ներառում է միջազգային գործընկերային կապերի հաստատում, ուսանողների և դասախոսների ակադեմիական շարժունություն, օտարերկրյա ուսանողների ներգրավում, համատեղ կրթական ծրագրերի իրականացում, միջազգային հետազոտական համագործակցություն, կրթական չափորոշիչների համադրելիության բարձրացում և օտարալեզու կրթական միջավայրի զարգացում։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ՀՀ կրթական համակարգի միջազգային ինտեգրման հնարավորություններն ու սահմանափակումները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք ազդում են Հայաստանի կրթական հաստատությունների միջազգային մրցունակության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթության որակի ապահովմանը և միջազգային չափանիշներին համապատասխանեցմանը, քանի որ միջազգայնացման արդյունավետությունը կախված է ոչ միայն արտաքին կապերի քանակից, այլև կրթական ծրագրերի բովանդակային և կազմակերպական որակից։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ ուսումնական ծրագրերի արդիականացմանը, կրեդիտային համակարգերի կիրառմանը, կրթական արդյունքների փոխճանաչմանը և միջազգային չափորոշիչներին համապատասխան որակի գնահատման մեխանիզմների զարգացմանը։ Կարևոր ուղղություն է նաև թվային տեխնոլոգիաների և առցանց կրթության դերը, որոնք հնարավորություն են տալիս ընդլայնել միջազգային կրթական համագործակցության աշխարհագրությունը, կազմակերպել համատեղ դասընթացներ և հետազոտական նախագծեր, ինչպես նաև հասանելի դարձնել միջազգային կրթական ռեսուրսները։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև դասախոսների և ուսանողների շարժունության խթանման խնդիրները, օտար լեզուների իմացության մակարդակը, կրթական և գիտական միջավայրի միջազգայինացման աստիճանը և միջազգային գործընկերային ցանցերի ձևավորման մեխանիզմները։ ՀՀ պայմաններում միջազգայնացման կարևոր խնդիրներից են նաև մարդկային և ֆինանսական ռեսուրսների սահմանափակությունը, կրթական հաստատությունների միջև հնարավորությունների անհավասարությունը, միջազգային ծրագրերին մասնակցության հասանելիությունը և ազգային կրթական առանձնահատկությունների պահպանման անհրաժեշտությունը։ Այս համատեքստում նորարարությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեխնոլոգիական փոփոխություն, այլև որպես կառավարման, ուսուցման, հետազոտության և միջազգային համագործակցության նոր ձևերի ներդրում։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել միջազգային կրթական ծրագրերի, միջբուհական համագործակցության, համատեղ գիտահետազոտական նախաձեռնությունների և միջազգային ցանցերում մասնակցության ազդեցությունը ՀՀ կրթական համակարգի զարգացման վրա։ Առանձին կարևորություն ունի նաև կրթության միջազգայնացման և ազգային կրթական ինքնության հարաբերությունը, քանի որ միջազգային ինտեգրումը պետք է համատեղվի ազգային կրթական ավանդույթների, լեզվամշակութային առանձնահատկությունների և կրթության հասարակական նշանակության պահպանման հետ։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է ՀՀ կրթական հաստատությունների միջազգային մրցունակության բարձրացման, միջազգային համագործակցության արդյունավետության մեծացման և կրթական ծառայությունների որակի կատարելագործման հնարավոր ուղիների բացահայտման հետ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել կրթության կառավարման մասնագետներին, մանկավարժներին, բուհերի ղեկավարներին, կրթական քաղաքականություն մշակողներին, միջազգային համագործակցության պատասխանատուներին, հետազոտողներին, ինչպես նաև կրթության միջազգայնացման գործընթացներով հետաքրքրվող ուսանողներին և ասպիրանտներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես Հայաստանի կրթական համակարգի միջազգայինացման գործընթացը նորարարական մոտեցումների տեսանկյունից ուսումնասիրելու և գլոբալ կրթական միջավայրում դրա արդյունավետ ինտեգրման հնարավորությունները բացահայտելու համար։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Սերգեյ Եսենինի բանաստեղծական ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանությունների լեզվական, ոճական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն միջոցների վրա, որոնց օգնությամբ հայ թարգմանիչները վերարտադրել են ռուս բանաստեղծի ինքնատիպ լեզուն, քնարական հնչերանգը, պատկերային համակարգը, ժողովրդախոսակցական տարրերը, հուզական արտահայտչականությունը և չափածոյի երաժշտականությունը։ Քննության են առնվում բնագրի և հայերեն տարբերակների բառապաշարային, քերականական ու ոճական համապատասխանությունները՝ բացահայտելով այն փոփոխությունները, որոնք պայմանավորված են ռուսերենի և հայերենի կառուցվածքային տարբերություններով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բառերի ընտրությանը, դարձվածքների, փոխաբերությունների, մակդիրների, համեմատությունների և խորհրդանշական պատկերների փոխանցմանը, քանի որ դրանք էական դեր ունեն բանաստեղծական աշխարհի և հեղինակային անհատական ոճի պահպանման գործում։ Ուսումնասիրվում է նաև բնության պատկերների, գյուղական կյանքի, մարդու ներաշխարհի և զգացմունքային ապրումների լեզվական արտահայտությունը հայերեն թարգմանություններում։ Կարևորվում է բանաստեղծական տեքստի ձևային կազմակերպումը՝ չափը, ռիթմը, հանգը, հնչյունական կրկնությունները և խոսքի մեղեդայնությունը, ինչպես նաև այն փոխզիջումները, որոնց թարգմանիչը կարող է դիմել բովանդակային ճշգրտությունն ու գեղարվեստական ամբողջականությունը համատեղ պահպանելու նպատակով։ Համեմատական վերլուծության միջոցով դիտարկվում է, թե նույն ստեղծագործության տարբեր հայերեն թարգմանություններում ինչպես են լուծվել բառային և ոճական խնդիրները, ինչպիսի լեզվական տարբերակներ են ընտրվել և որքանով է պահպանվել բնագրի ընդհանուր տրամադրությունն ու հեղինակային խոսքի առանձնահատկությունը։ Առանձին նշանակություն ունի ռուսական ազգային և մշակութային իրողությունների հայերեն փոխանցման խնդիրը, երբ անհրաժեշտ է միաժամանակ ապահովել բնագրի իմաստային բովանդակությունը և հայ ընթերցողի համար տեքստի բնական ու հասկանալի հնչողությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև թարգմանչի անհատական ոճի ազդեցությանը, քանի որ յուրաքանչյուր թարգմանություն կարող է պարունակել մեկնաբանական որոշակի շերտ և արտացոլել տվյալ ժամանակաշրջանի հայ գրական լեզվի առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել թարգմանությունների դերը ռուս բանաստեղծի ստեղծագործական ժառանգությունը հայ ընթերցողին ներկայացնելու և հայ-ռուսական գրական փոխառնչությունները զարգացնելու գործում։ Միաժամանակ նյութը կարևոր է հայերեն բանաստեղծական թարգմանության լեզվի զարգացման պատմությունը և տարբեր ժամանակաշրջաններում կիրառված թարգմանական սկզբունքները հասկանալու համար։ Այն կարող է օգտակար լինել թարգմանագիտության, հայոց լեզվի ոճաբանության, ռուս և հայ գրականությունների, պոետիկայի ու համեմատական գրականագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատանքը նվիրված է գերխիտ երկնային մարմիններում միջուկային և մասնիկների ֆիզիկայի հիմնարար խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են այն ֆիզիկական գործընթացներն ու նյութի վիճակները, որոնք առաջանում են ծայրահեղ բարձր խտությունների և ճնշումների պայմաններում, երբ սովորական նյութի կառուցվածքն ու հատկությունները էապես փոխվում են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ատոմային միջուկների, տարրական մասնիկների և խիտ միջուկային նյութի փոխազդեցություններին, ինչպես նաև այն տեսական մոդելներին, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել գերխիտ նյութի ներքին կառուցվածքը և վարքը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նեյտրոնային աստղերի և այլ կոմպակտ աստղաֆիզիկական օբյեկտների ֆիզիկական հատկությունները, դրանց առաջացման ու զարգացման գործընթացները, նյութի հավասարակշռության վիճակը և ծայրահեղ պայմաններում տեղի ունեցող մասնիկային երևույթները։ Քննարկվող խնդիրները կապում են միջուկային ֆիզիկան, տարրական մասնիկների ֆիզիկան, քվանտային մեխանիկան և աստղաֆիզիկան՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել նյութի վարքը այնպիսի պայմաններում, որոնք անհնար է ամբողջությամբ վերարտադրել Երկրի վրա իրականացվող սովորական լաբորատոր փորձերում։ Աշխատանքը հատկապես արժեքավոր է գերխիտ նյութի կառուցվածքը, միջուկային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները և կոմպակտ աստղերի դիտարկվող հատկությունների ֆիզիկական հիմքերը հասկանալու տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել ֆիզիկայի, աստղաֆիզիկայի և միջուկային ֆիզիկայի ուսանողներին, հետազոտողներին ու մասնագետներին։