Քաղաքական մարդաբանություն

Տնտեսագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է բիզնեսի և պետության փոխգործակցության միջսեկտորիալ հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության պայմաններում։ Այն անդրադառնում է պետական կառավարման և մասնավոր հատվածի հարաբերությունների ձևավորման առանձնահատկություններին, համագործակցության մեխանիզմներին և տնտեսական զարգացման գործընթացում դրանց նշանակությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են բիզնես միջավայրի ձևավորման վրա ազդող պետական քաղաքականությունները, մասնավոր հատվածի մասնակցությունը տնտեսական որոշումների կայացման գործընթացներին, ինչպես նաև պետություն-բիզնես գործընկերության արդյունավետության բարձրացման խնդիրները։ Ուշադրություն է դարձվում տարբեր ոլորտների շահերի համաձայնեցմանը, ներդրումային միջավայրի բարելավմանը, գործարար ակտիվության խթանմանը և կառավարման համակարգերի կատարելագործմանը։ Աշխատանքը ներկայացնում է այն հիմնական մարտահրավերները, որոնք առաջանում են պետական և մասնավոր կառույցների համագործակցության ընթացքում, ինչպես նաև առաջարկում է դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիներ։ Այն արժեքավոր է տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների, հետազոտողների, բիզնես ոլորտի ներկայացուցիչների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի տնտեսական զարգացման և ինստիտուցիոնալ հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է արտակարգ իրավիճակներում մասնագիտական գործունեություն իրականացնող լրագրողների սոցիալական և հոգեբանական պատրաստվածության առանձնահատկությունների, ձևավորման պայմանների և մասնագիտական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հոգեբանական, հաղորդակցական և մասնագիտական կարողություններն են, որոնք անհրաժեշտ են ճգնաժամային, արագ փոփոխվող և բարձր լարվածությամբ պայմաններում տեղեկատվություն հավաքելու, ստուգելու, մշակելու և հանրությանը ներկայացնելու համար։ Քննվում են սթրեսակայունության, ինքնակարգավորման, ուշադրության կենտրոնացման, արագ կողմնորոշման, պատասխանատու որոշումների ընդունման և արդյունավետ հաղորդակցության նշանակությունը լրագրողական աշխատանքի համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ արտակարգ իրավիճակների լուսաբանումը կարող է ուղեկցվել տեղեկատվական անորոշությամբ, ժամանակի սահմանափակությամբ, հասարակական բարձր հետաքրքրությամբ և մասնագիտական պատասխանատվության մեծացմամբ, ինչն առանձնահատուկ պահանջներ է առաջադրում լրագրողի պատրաստվածությանը։ Ուսումնասիրվում են լրագրողի և տեղեկատվության աղբյուրների, տուժած կամ խոցելի անձանց, փրկարարական ու այլ մասնագիտական ծառայությունների ներկայացուցիչների միջև հաղորդակցության սոցիալ-հոգեբանական կողմերը։ Կարևորվում են մասնագիտական էթիկայի սկզբունքները, անձնական տվյալների և արժանապատվության նկատմամբ հարգանքը, չստուգված տեղեկությունների տարածումից խուսափելը և հանրության շրջանում անհարկի վախ կամ խուճապ չառաջացնելու պատասխանատվությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև երկարատև հոգեբանական լարվածության, մասնագիտական հոգնածության և հուզական ծանրաբեռնվածության ազդեցությունները, ինչպես նաև կազմակերպական աջակցության, մասնագիտական վերապատրաստման և հոգեբանական պատրաստության ծրագրերի նշանակությունը։ Սոցիալական պատրաստվածությունը ներառում է տարբեր խմբերի հետ փոխգործակցելու, հանրային արձագանքները հասկանալու և հաղորդագրությունները իրավիճակին համապատասխան կառուցելու կարողությունները, իսկ հոգեբանական պատրաստվածությունը կապված է սեփական հուզական վիճակի կառավարման և աշխատանքային արդյունավետության պահպանման հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև նախնական ուսուցման և իրավիճակային վարժանքների դերը, որոնք կարող են օգնել լրագրողին ծանոթանալ ճգնաժամային հաղորդակցության առանձնահատկություններին և ձևավորել մասնագիտական վարքի կայուն հմտություններ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է լրագրագիտության, սոցիալական հոգեբանության, ճգնաժամային հաղորդակցության և մասնագիտական պատրաստության մոտեցումները՝ ներկայացնելով լրագրողի սոցիալ-հոգեբանական պատրաստվածությունը որպես արտակարգ իրավիճակներում պատասխանատու և արդյունավետ մասնագիտական գործունեության կարևոր բաղադրիչ։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է օրգանական պարարտանյութերի կիրառման արդյունավետության ուսումնասիրությանը վաղահաս կարտոֆիլի ցանքերում՝ Արարատյան հարթավայրի հողակլիմայական պայմաններում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է գնահատել օրգանական պարարտանյութերի տարբեր տեսակների և կիրառման եղանակների ազդեցությունը կարտոֆիլի աճի ու զարգացման, վաղահասության, պալարագոյացման, բերքատվության և ստացված արտադրանքի որակի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում հաշվի են առնվում Արարատյան հարթավայրին բնորոշ կլիմայական պայմանները, հողի ագրոքիմիական հատկությունները, խոնավության ռեժիմը և սննդատարրերի ապահովվածությունը, որոնք կարևոր դեր ունեն վաղահաս կարտոֆիլի արտադրության արդյունավետության գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օրգանական պարարտանյութերի ազդեցությանը հողի կառուցվածքի, ջրային և սննդային ռեժիմների, միկրոկենսաբանական ակտիվության և բերրիության վրա։ Աշխատանքում կարող են համեմատվել պարարտանյութերի տարբեր չափաքանակներ և կիրառման տարբերակներ՝ բացահայտելու համար այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է ստանալ առավել բարձր և որակյալ բերք՝ պահպանելով հողի բերրիությունը։ Կարևորվում է նաև վաղահաս կարտոֆիլի տնտեսական արդյունավետության գնահատումը՝ հաշվի առնելով պարարտանյութերի ձեռքբերման և կիրառման ծախսերը, բերքատվության փոփոխությունը, արտադրանքի ինքնարժեքը, իրացման հնարավոր արժեքը և ստացվող շահույթը։ Օրգանական պարարտանյութերի կիրառումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես բույսերի սնուցման միջոց, այլև որպես հողի երկարաժամկետ բերրիության պահպանման և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության ապահովման կարևոր գործոն։ Դրանց օգտագործումը կարող է նպաստել հողի օրգանական նյութի ավելացմանը, կառուցվածքի բարելավմանը, խոնավության պահպանմանը և սննդատարրերի ավելի արդյունավետ յուրացմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ պարարտանյութերի չափաքանակի ճիշտ ընտրության անհրաժեշտությանը, քանի որ առավելագույն բերքատվությունը միշտ չէ, որ համապատասխանում է տնտեսական առավելագույն արդյունավետությանը։ Հետազոտության արդյունքների հիման վրա հնարավոր է մշակել Արարատյան հարթավայրի պայմաններին համապատասխան օրգանական պարարտացման առավել արդյունավետ համակարգ, որը կապահովի վաղահաս կարտոֆիլի բարձր և կայուն բերք, արտադրանքի պատշաճ որակ և հողի ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործում։ Աշխատանքը կարող է գործնական նշանակություն ունենալ կարտոֆիլ արտադրող տնտեսությունների, ագրոնոմների, գյուղատնտեսական խորհրդատուների, հետազոտողների և ոլորտի ուսանողների համար՝ նպաստելով տարածաշրջանում կարտոֆիլի արտադրության տնտեսական արդյունավետության և բնապահպանական կայունության բարձրացմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բուսաբուծական մթերքների արտադրության և բաշխման գործընթացների տնտեսավիճակագրական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ոլորտի զարգացման հիմնական միտումները, կառուցվածքային փոփոխությունները, տարածքային տարբերությունները և տնտեսական արդյունավետության վրա ազդող գործոնները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բուսաբուծության արտադրական ցուցանիշների համակարգված վերլուծության, դրանց շարժընթացի գնահատման և արտադրությունից մինչև վերջնական սպառում ձևավորվող տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրության վրա։ Բուսաբուծությունը դիտարկվում է որպես գյուղատնտեսության առանցքային ճյուղ, որի զարգացումը կարևոր նշանակություն ունի պարենային ապահովության, գյուղական բնակչության զբաղվածության, վերամշակող արդյունաբերության հումքային բազայի և երկրի ագրարային տնտեսության կայունության համար։ Քննության են առնվում հացահատիկային, բանջարաբոստանային, կարտոֆիլի, պտղահատապտղային, խաղողի և այլ բուսաբուծական արտադրատեսակների արտադրության ծավալները, ցանքատարածությունների և բազմամյա տնկարկների կառուցվածքը, բերքատվության մակարդակը և այդ ցուցանիշների փոփոխությունները տարբեր ժամանակահատվածներում։ Տնտեսավիճակագրական մեթոդների կիրառմամբ գնահատվում են արտադրության ծավալի վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ մշակվող տարածքների փոփոխությունը, բերքատվությունը, տեխնիկական ապահովվածությունը, ոռոգման հնարավորությունները, բնակլիմայական պայմանները, արտադրական ծախսերը և գյուղացիական տնտեսությունների ռեսուրսային ներուժը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտադրության ինտենսիվ և էքստենսիվ աճի գործոնների տարբերակմանը՝ պարզելու համար, թե արտադրանքի ծավալի փոփոխությունը որքանով է պայմանավորված տարածքների ընդլայնմամբ և որքանով՝ մեկ միավոր հողատարածքից ստացվող արտադրանքի ավելացմամբ։ Ուսումնասիրվում է բուսաբուծական արտադրության տարածքային կառուցվածքը՝ մարզերի և գյուղատնտեսական գոտիների միջև առկա տարբերությունների բացահայտման նպատակով։ Տարբեր տարածքների մասնագիտացումը դիտարկվում է բնական պայմանների, հողային և ջրային ռեսուրսների, շուկաների հասանելիության և պատմականորեն ձևավորված արտադրական ուղղությունների հետ փոխկապակցված։ Տարածքային վիճակագրական համեմատությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել որոշակի արտադրատեսակների արտադրության մեջ առավել մեծ դեր ունեցող շրջանները և գնահատել դրանց ներդրումը հանրապետության ընդհանուր արտադրության մեջ։ Առանձին նշանակություն է տրվում գյուղատնտեսական արտադրողների կառուցվածքի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գյուղացիական տնտեսությունների, գյուղատնտեսական կազմակերպությունների և արտադրության այլ ձևերի մասնաբաժինները, դրանց արտադրողականությունն ու տնտեսական հնարավորությունները։ Փոքրածավալ և մասնատված արտադրության պայմաններում դիտարկվում են արտադրանքի իրացման, տեխնիկայի օգտագործման, ներդրումների ներգրավման և շուկայի պահանջներին համապատասխան արտադրություն կազմակերպելու դժվարությունները։ Բաշխման գործընթացների ուսումնասիրությունը ներառում է արտադրանքի շարժը արտադրողից դեպի սպառող, վերամշակող կազմակերպություն կամ առևտրային ցանց։ Քննության են առնվում իրացման հիմնական ուղիները, մեծածախ և մանրածախ առևտրի դերակատարությունը, միջնորդական օղակները, պահեստավորման ու փոխադրման պայմանները և դրանց ազդեցությունը վերջնական գնի ձևավորման վրա։ Կարևորվում է արտադրողի և վերջնական սպառողի գների միջև տարբերության ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու համար ավելացված արժեքի բաշխումը արտադրության, պահպանման, տեղափոխման, վերամշակման և առևտրի տարբեր փուլերում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գյուղատնտեսական արտադրանքի գների վիճակագրական վերլուծությանը։ Դիտարկվում են սեզոնային տատանումները, տարբեր տարիների գների փոփոխությունները, առաջարկի և պահանջարկի հարաբերակցությունը և շուկայական պայմանների ազդեցությունը արտադրողների եկամուտների վրա։ Բուսաբուծական արտադրանքի սեզոնային բնույթը կարող է առաջացնել առաջարկի զգալի տատանումներ, ինչի պատճառով պահեստավորման և վերամշակման հնարավորությունները կարևոր նշանակություն են ստանում շուկայի հավասարակշռման և արտադրանքի կորուստների նվազեցման համար։ Ուսումնասիրվում են արտադրության և իրացման ծավալների միջև հարաբերությունները՝ գնահատելով ապրանքայնության մակարդակը և սեփական սպառման ու շուկայական իրացման մասնաբաժինները։ Այդ ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել գյուղացիական տնտեսությունների շուկայական ինտեգրվածության աստիճանը և տարբեր արտադրատեսակների տնտեսական նշանակությունը։ Քննության են առնվում նաև բուսաբուծական արտադրանքի ներմուծման և արտահանման ցուցանիշները՝ ներքին արտադրության ու արտաքին առևտրի փոխհարաբերությունների տեսանկյունից։ Արտաքին շուկաների հասանելիությունը կարող է լրացուցիչ հնարավորություններ ստեղծել արտադրության ընդլայնման համար, սակայն պահանջում է արտադրանքի որակի, ստանդարտացման, փաթեթավորման, պահպանման և լոգիստիկ համակարգերի համապատասխան զարգացում։ Տնտեսավիճակագրական վերլուծության կարևոր բաղադրիչ է ժամանակային շարքերի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել արտադրության, բերքատվության, գների և իրացման ցուցանիշների երկարաժամկետ միտումները։ Կիրառվող վիճակագրական մեթոդները կարող են հնարավորություն տալ գնահատել ցուցանիշների փոփոխության արագությունը, կառուցվածքային տեղաշարժերը, փոխկապվածությունները և առանձին գործոնների ազդեցության աստիճանը։ Կարևորվում է նաև ինդեքսային, խմբավորման, համեմատական և հարաբերական ցուցանիշների կիրառումը՝ գյուղատնտեսական գործընթացների բազմակողմանի գնահատման համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում վիճակագրական տեղեկատվության հավաստիության և համադրելիության խնդիրներին։ Գյուղատնտեսության ոլորտում բազմաթիվ փոքր տնտեսությունների առկայությունը կարող է բարդացնել արտադրության և իրացման վերաբերյալ ամբողջական տվյալների հավաքագրումը, ուստի կարևորվում են վիճակագրական դիտարկումների, ընտրանքային հետազոտությունների և տեղեկատվության մշակման մեթոդների կատարելագործումը։ Հետազոտության արդյունքները հնարավորություն են տալիս բացահայտել արտադրության և բաշխման համակարգում առկա անհամաչափությունները, գնահատել չօգտագործված ներուժը և որոշել ոլորտի զարգացման առաջնահերթ ուղղությունները։ Արտադրության արդյունավետության բարձրացումը կապվում է բերքատվության աճի, ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման, ոռոգման և նյութատեխնիկական ապահովման բարելավման, արտադրողների համագործակցության և շուկայական ենթակառուցվածքների զարգացման հետ։ Բաշխման համակարգի կատարելագործման տեսանկյունից կարևորվում են պահեստային տնտեսությունների, սառնարանային կարողությունների, վերամշակման կազմակերպությունների, լոգիստիկ կենտրոնների և արտադրողներին շուկաների հետ անմիջականորեն կապող մեխանիզմների զարգացումը։ Տնտեսավիճակագրական գնահատումների հիման վրա հնարավոր է ձևավորել ավելի հիմնավորված ագրարային քաղաքականություն, կանխատեսել առանձին արտադրատեսակների առաջարկը և պահանջարկը, գնահատել արտադրության տարածքային տեղաբաշխման արդյունավետությունը և մշակել գյուղատնտեսական շուկայի կարգավորմանն ուղղված միջոցառումներ։ Աշխատության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է բուսաբուծական արտադրության արդյունավետության բարձրացման, արտադրանքի բաշխման և իրացման համակարգերի կատարելագործման, վիճակագրական տեղեկատվության օգտագործման և կառավարչական որոշումների հիմնավորման համար համապատասխան մոտեցումների մշակման հնարավորությամբ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, տնտեսական վիճակագրության, բուսաբուծության, գյուղատնտեսական շուկաների և ագրարային քաղաքականության ոլորտների տնտեսագետների, վիճակագիրների, հետազոտողների, պետական կառավարման մասնագետների, գյուղատնտեսական արտադրողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման և խրախուսման ինստիտուցիոնալ համակարգի ուսումնասիրությանը, դրա առկա հիմնախնդիրների բացահայտմանը և կատարելագործման հնարավորությունների վերլուծությանը։ Հետազոտության կենտրոնում օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման համար անհրաժեշտ իրավական, վարչական, տնտեսական և կազմակերպական պայմաններն են, ինչպես նաև պետական կառույցների և մասնավոր հատվածի փոխգործակցության արդյունավետությունը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են ներդրումային միջավայրի ձևավորման վրա ազդող հիմնական գործոնները, այդ թվում՝ օրենսդրական դաշտը, հարկային և մաքսային կարգավորումները, սեփականության և ներդրողների իրավունքների պաշտպանությունը, վարչական ընթացակարգերը, պետական աջակցության մեխանիզմները և տնտեսական քաղաքականության կայունությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ինստիտուտներին և կառույցներին, որոնք մասնակցում են ներդրումային քաղաքականության մշակմանը, ներդրողների ներգրավմանը, նրանց սպասարկմանը և ներդրումային ծրագրերի իրականացման աջակցությանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել Հայաստանի ներդրումային միջավայրի համեմատական գնահատում՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանային և միջազգային փորձը, ինչպես նաև տարբեր երկրների կիրառած ներդրումների խրախուսման արդյունավետ գործիքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ներդրողների համար տեղեկատվության հասանելիությանը, պետական մարմինների հետ փոխգործակցության պարզեցմանը, ներդրումային ռիսկերի նվազեցմանը և բիզնես միջավայրի կանխատեսելիության բարձրացմանը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ազդեցությունը տնտեսական աճի, զբաղվածության, տեխնոլոգիական զարգացման, արտադրողականության բարձրացման և արտահանման ընդլայնման վրա։ Միաժամանակ վերլուծվում են այն ինստիտուցիոնալ խոչընդոտները, որոնք կարող են սահմանափակել ներդրումային հոսքերի ծավալը կամ նվազեցնել Հայաստանի տնտեսության մրցունակությունը օտարերկրյա ներդրողների համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ներդրումային քաղաքականության կատարելագործման առաջարկների ձևավորումը՝ ուղղված իրավական և վարչական մեխանիզմների բարելավմանը, պետական աջակցության թիրախավորմանը, ներդրողների վստահության ամրապնդմանը և ներդրումային ծրագրերի արդյունավետ ուղեկցմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ներդրումային քաղաքականության մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչների, բիզնես միջավայրի հետազոտողների, գիտաշխատողների և տնտեսագիտական ու կառավարման ոլորտների ուսանողների համար՝ որպես Հայաստանի Հանրապետությունում օտարերկրյա ներդրումների խթանման ինստիտուցիոնալ խնդիրների ուսումնասիրության նյութ։

Տեխնոլոգիա

Այս աշխատությունը նվիրված է տերահերցային (THz) դիապազոնի բարձր հզորության պասիվ սարքերի մշակման տեսական և տեխնոլոգիական հիմքերին՝ ընդգծելով դրանց դերը ժամանակակից ռադիոֆիզիկայի, կապի համակարգերի և բարձր հաճախականային էլեկտրոնիկայի զարգացման մեջ։ Գրքում ներկայացվում են տերահերցային ճառագայթման ֆիզիկական հատկությունները, ալիքային գործընթացների մոդելավորման մոտեցումները և այն սահմանափակումները, որոնք առաջանում են նյութերի ներսում բարձր հաճախականությունների պայմաններում էներգիայի կորուստների, դիսպերսիայի և ջերմային բեռնվածության պատճառով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պասիվ տարրերի՝ ալիքատարների, ռեզոնատորների, ֆիլտրերի և էներգիայի բաշխման համակարգերի նախագծման սկզբունքներին, ինչպես նաև դրանց արդյունավետության բարձրացման ինժեներական լուծումներին։ Աշխատությունում քննարկվում են նոր կոմպոզիտային և մետանյութերի կիրառման հնարավորությունները, որոնք թույլ են տալիս կառավարել էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածումը տերահերցային տիրույթում՝ նվազեցնելով կորուստները և բարձրացնելով սարքերի հզորային կայունությունը։ Բացի այդ, վերլուծվում են արտադրական տեխնոլոգիաները, միկրո- և նանոֆաբրիկացիայի մեթոդները, ինչպես նաև փորձարարական հաստատումների արդյունքները, որոնք ցույց են տալիս առաջարկվող լուծումների արդյունավետությունը բարձր հզորության պայմաններում աշխատող համակարգերում։