Սիլվա Կապուտիկյանի հուշագրությունների լեզուն

Մաթեմատիկա

Ուսումնասիրությունը նվիրված է երկչափ դիէլեկտրիկ պարբերական կառուցվածքների տեսական և կիրառական հետազոտությանը՝ հատկապես միկրոալիքային տիրույթում դրանց էլեկտրամագնիսական հատկությունների և հնարավոր կիրառությունների ուսումնասիրմանը։ Աշխատության հիմքում ընկած է պարբերական կառուցվածքների միջոցով էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման, փոխազդեցության և կառավարման օրինաչափությունների բացահայտումը։ Դիտարկվում են կառուցվածքների երկրաչափական և նյութական պարամետրերի ազդեցությունը դրանց էլեկտրադինամիկական բնութագրերի վրա, ինչպես նաև ռեզոնանսային երևույթները, հաճախականային ընտրողականությունը, ալիքների անդրադարձման և փոխանցման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է միկրոալիքային սարքերի և համակարգերի նախագծման տեսանկյունից, քանի որ պարբերական դիէլեկտրիկ միջավայրերը հնարավորություն են տալիս նպատակային ձևով կառավարել էլեկտրամագնիսական ճառագայթման տարածումն ու փոխազդեցությունը նյութի հետ։ Աշխատության շրջանակում կարող են քննարկվել մոդելավորման և հաշվարկային մեթոդներ, որոնց միջոցով գնահատվում են կառուցվածքների էլեկտրամագնիսական պարամետրերը և ուսումնասիրվում դրանց վարքը տարբեր հաճախականային պայմաններում։ Հատուկ նշանակություն ունի ստացված արդյունքների կիրառական ներուժը՝ կապված միկրոալիքային ֆիլտրերի, ռեզոնատորների, ալիքատարային համակարգերի, սենսորների, անտենային տեխնոլոգիաների և էլեկտրամագնիսական ալիքների կառավարման այլ սարքերի հետ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ֆիզիկոսներին, ռադիոֆիզիկայի և միկրոալիքային տեխնիկայի մասնագետներին, էլեկտրատեխնիկներին, նյութագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես պարբերական էլեկտրամագնիսական միջավայրերի, դիէլեկտրիկ կառուցվածքների և միկրոալիքային տեխնոլոգիաների տեսական ու գործնական խնդիրներն ուսումնասիրելու համար։

Պատմություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Սևծովյան նեղուցների՝ Բոսֆորի և Դարդանելի կարգավիճակի և կառավարման հիմնախնդրի զարգացմանը 1920-1990-ական թվականների ընթացքում՝ ընդգծելով տարածաշրջանային և գլոբալ ուժերի փոխազդեցությունը, ինչպես նաև միջազգային իրավական կարգավորումների ձևավորումը։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն պատմական գործընթացների վրա, որոնք սկսվեցին Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Օսմանյան կայսրության անկմամբ և նեղուցների ռազմավարական նշանակության վերաիմաստավորմամբ՝ որպես Սև ծովը Միջերկրական ծովին կապող կենսական ծովային ուղի։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 1936 թվականի Մոնտրյոյի կոնվենցիային, որը սահմանեց նեղուցների միջազգային իրավական ռեժիմը՝ Թուրքիայի ինքնիշխանության վերականգնման պայմաններում, միաժամանակ կարգավորելով ռազմական և առևտրային նավերի անցման կանոնները։ Նյութը վերլուծում է նաև Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանում նեղուցների ռազմավարական նշանակության աճը՝ Խորհրդային Միության, ՆԱՏՕ-ի և տարածաշրջանային պետությունների միջև ուժերի հավասարակշռության համատեքստում։ Կարևորվում են նաև 1970-80-ական թվականների միջազգային հարաբերությունների զարգացումները, երբ էներգետիկ փոխադրումների և համաշխարհային առևտրի աճը նորից բարձրացրեց նեղուցների կարևորությունը միջազգային օրակարգում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Սևծովյան նեղուցների հիմնախնդիրը 1920-1990-ականներին ձևավորվել է որպես միջազգային իրավունքի, ռազմավարական անվտանգության և տարածաշրջանային քաղաքականության խաչմերուկում գտնվող բարդ և բազմաշերտ խնդիր՝ շարունակաբար ենթարկվելով գլոբալ քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությանը։

Տնտեսագիտություն

Նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքային զարգացման անհամաչափությունների պատճառների, դրսևորումների և դրանց հաղթահարման սոցիալ-տնտեսական ուղիների համակողմանի վերլուծությանը՝ նախատեսված տնտեսագիտության, պետական կառավարման, տարածաշրջանային զարգացման և սոցիալական քաղաքականության ոլորտներում սովորող ուսանողների ու մասնագետների համար, գրքում ներկայացվում են տարածքային զարգացման հիմնական խնդիրները՝ կենտրոն-մարզ անհավասարություն, բնակչության միգրացիոն հոսքեր, աշխատատեղերի բաշխման անհամաչափություն, ենթակառուցվածքների զարգացման տարբեր մակարդակներ և ներդրումային ակտիվության կենտրոնացում որոշ շրջաններում, բացատրվում են տարածաշրջանային քաղաքականության տեսական հիմքերը և պետության դերը համաչափ զարգացման ապահովման գործընթացում, մանրամասն քննարկվում են սոցիալ-տնտեսական ցուցանիշների վերլուծության մեթոդները, մարզերի տնտեսական պոտենցիալի գնահատման չափանիշները և զարգացման ծրագրերի արդյունավետության գնահատման մոտեցումները, աշխատությունը անդրադառնում է նաև տարածաշրջանային զարգացման խթանման գործիքներին՝ պետական ներդրումներ, հարկային և ֆինանսական արտոնություններ, ենթակառուցվածքային ծրագրեր և տեղական ինքնակառավարման ուժեղացում, ներկայացվում են տարածքային զարգացման քաղաքականության միջազգային փորձի օրինակներ և դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի պայմաններում, գրքում ընդգծվում է համաչափ զարգացման կարևորությունը երկրի տնտեսական աճի, սոցիալական կայունության և ազգային անվտանգության ապահովման գործում, աշխատությունը համադրում է տեսական տարածաշրջանային տնտեսագիտության հիմքերը և գործնական քաղաքականության վերլուծությունը՝ ձևավորելով տարածքային զարգացման հիմնախնդիրների ամբողջական պատկերացում։

Lեզվաբանություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է «ընտանիք» գերհասկացույթի ուսումնասիրությանը անգլիական, հայկական և իսպանական լեզվամշակույթներում՝ բացահայտելով, թե ինչպես է ընտանիքի գաղափարը արտացոլվում տարբեր ժողովուրդների լեզվի, մշակույթի, մտածողության և արժեքային համակարգի մեջ։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ լեզուն ոչ միայն հաղորդակցության միջոց է, այլև տվյալ հասարակության մշակութային փորձի և աշխարհընկալման արտահայտություն։ Այդ պատճառով նույն համամարդկային հասկացությունը տարբեր լեզվամշակույթներում կարող է ունենալ տարբեր իմաստային շեշտադրումներ, ասոցիացիաներ և պատկերային դրսևորումներ։ Աշխատանքի շրջանակում «ընտանիք» գերհասկացույթը կարող է դիտարկվել որպես փոխկապակցված իմաստային բաղադրիչների լայն համակարգ, որի մեջ ներառվում են ազգակցությունը, ծնող-երեխա հարաբերությունները, ամուսնությունը, սերը, հոգատարությունը, տունը, հարազատությունը, պատկանելությունը, ընտանեկան պարտականությունները և սերունդների միջև կապը։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե այս բաղադրիչներից որոնք են առավել ընդգծված յուրաքանչյուր լեզվամշակույթում և ինչ լեզվական միջոցներով են դրանք արտահայտվում։ Անգլիական լեզվամշակույթի ուսումնասիրության ժամանակ կարող են վերլուծվել family հասկացության հետ կապված բառային միավորները, դարձվածքները, առածները, ասույթները և այլ լեզվական արտահայտություններ, որոնք արտացոլում են ընտանիքի, ազգակցության և անձնական հարաբերությունների վերաբերյալ մշակութային պատկերացումները։ Հայկական լեզվամշակույթում «ընտանիք» հասկացությունը կարող է ուսումնասիրվել ազգակցական լայն բառապաշարի, ընտանեկան ավանդույթների, առածների, դարձվածքների և խոսքային վարքագծի միջոցով՝ հաշվի առնելով ընտանիքի և ընդարձակ ազգակցական կապերի կարևորությունը հայկական մշակութային պատկերացումներում։ Իսպանական լեզվամշակույթի դեպքում նույնպես հնարավոր է ուսումնասիրել familia հասկացության շուրջ ձևավորված բառապաշարը, դարձվածքները, ժողովրդական արտահայտությունները և մշակութային ասոցիացիաները՝ ուշադրություն դարձնելով ընտանեկան կապերի, հարազատության և սոցիալական փոխհարաբերությունների արտահայտմանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է գերհասկացույթի կառուցվածքի համեմատական վերլուծությունը։ Այդ նպատակով կարող են առանձնացվել դրա միջուկային և ծայրամասային բաղադրիչները, ուսումնասիրվել դրանց հաճախականությունը, փոխկապակցվածությունը և մշակութային առանձնահատկությունները։ Այսպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս պարզել, թե որ հատկանիշներն են երեք լեզվամշակույթներում համընդհանուր, իսկ որոնք են պայմանավորված տվյալ ժողովրդի պատմությամբ, ավանդույթներով, սոցիալական կառուցվածքով և ազգային արժեքներով։ Հետազոտության մեջ կարևոր դեր կարող է ունենալ նաև դարձվածաբանական և առածաբանական նյութը, քանի որ ժողովրդական իմաստությունն առավել հստակորեն արտացոլում է հասարակության վերաբերմունքը ընտանիքի, ծնողների, երեխաների, ամուսնության և ազգակցական հարաբերությունների նկատմամբ։ Միաժամանակ ժամանակակից հասարակության փոփոխությունները կարող են հանգեցնել «ընտանիք» հասկացույթի որոշ իմաստային բաղադրիչների վերաիմաստավորմանը։ Գլոբալացումը, միգրացիան, միջմշակութային հաղորդակցությունը և սոցիալական փոփոխությունները նպաստում են ընտանիքի ավանդական պատկերացումների ընդլայնմանը և նոր ընտանեկան մոդելների լեզվական արտացոլմանը։ Այս հանգամանքը համեմատական ուսումնասիրությանը հաղորդում է նաև արդիական բնույթ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտելու «ընտանիք» գերհասկացույթի ազգային-մշակութային յուրահատկությունները երեք լեզվամշակույթներում և ցույց տալու, թե ինչպես են համընդհանուր մարդկային արժեքները տարբեր լեզուներում ստանում յուրահատուկ իմաստային և լեզվական արտահայտություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել լեզվաբանների, թարգմանիչների, մշակութաբանների, օտար լեզուների մասնագետների և միջմշակութային հաղորդակցությամբ զբաղվող հետազոտողների համար, քանի որ տարբեր լեզվամշակույթների ընտանեկան պատկերացումների համադրությունը նպաստում է ոչ միայն լեզվական տարբերությունների, այլև ժողովուրդների աշխարհընկալման առանձնահատկությունների ավելի խոր ըմբռնմանը։

Lեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է կերպի կարգի (գրիմատիկական կատեգորիա՝ մոդալություն/կերպայնություն) տիպաբանական առանձնահատկությունները գերմաներենում՝ ընդգծելով դրա ձևաբանական, շարահյուսական և իմաստաբանական դրսևորումները։ Նշվում է, որ գերմաներենում կերպի արտահայտման համակարգը կառուցված է բարդ և բազմաշերտ միջոցների համադրությամբ, որտեղ առանցքային դեր ունեն բայական ձևերը, օժանդակ բայերը, մոդալ բայերը և շարահյուսական կառուցվածքները։ Վերլուծվում է, որ գործողության իրականացման եղանակը կարող է արտահայտվել ինչպես ձևաբանական միջոցներով (օրինակ՝ ժամանակաձևերի և բայական կառուցվածքների միջոցով), այնպես էլ լեքսիկական-շարահյուսական միջոցներով՝ ներառյալ մոդալ բայերի կիրառությունը և պասիվ կառուցվածքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ակտիվ և պասիվ կերպերի հակադրությանը, ինչպես նաև կատարյալ, շարունակական և արդյունքային իմաստների արտահայտման միջոցներին, որոնք միասին ձևավորում են գործողության ընթացքի և ավարտվածության ընկալման համակարգը։ Նշվում է նաև, որ գերմաներենում կերպի կատեգորիան սերտորեն կապված է խոսողի վերաբերմունքի և հաղորդակցական նպատակի հետ՝ արտահայտելով ոչ միայն գործողության բնույթը, այլև դրա գնահատականը և իրականացման եղանակը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ գերմաներենի կերպի կարգը հանդիսանում է բարդ տիպաբանական համակարգ, որտեղ ձևաբանական և շարահյուսական միջոցները փոխկապակցված կերպով ապահովում են գործողության տարբեր ասպեկտների արտահայտումը։

Մանկավարժություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է հանրակրթական հիմնական դպրոցում բառակապակցությունների ուսուցման հիմնախնդիրների բացահայտմանը և դրանց լուծման արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։ Աշխատության մեջ բառակապակցությունը դիտարկվում է որպես հայերենի շարահյուսական համակարգի կարևոր միավոր, որի ճիշտ ընկալումն ու գործածությունը նշանակալի դեր ունեն սովորողների լեզվական գիտելիքների, խոսքային կարողությունների և գրավոր ու բանավոր հաղորդակցման հմտությունների զարգացման գործում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են դպրոցական ծրագրերում բառակապակցությունների ուսուցման բովանդակությունը, դրանց ներկայացման հաջորդականությունը, ուսումնական նյութի մատչելիությունը և տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխանությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դժվարություններին, որոնց սովորողները կարող են հանդիպել բառակապակցությունների ճանաչման, կառուցվածքի որոշման, գլխավոր և լրացնող բաղադրիչների տարբերակման, կապերի բնույթի բացահայտման և խոսքում դրանց ճիշտ կիրառման ընթացքում։ Աշխատության մեջ քննության են առնվում բառակապակցությունների տեսակները, դրանց կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բառակապակցության և նախադասության, դարձվածքի ու այլ լեզվական միավորների տարբերակման խնդիրները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ուսուցման մեթոդներին և հնարներին, որոնք կարող են նպաստել նյութի ավելի գիտակցված յուրացմանը։ Քննարկվում է վարժությունների, լեզվական դիտարկումների, օրինակների վերլուծության, համեմատության, փոխակերպման, կազմության և խոսքային առաջադրանքների կիրառման արդյունավետությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակակից ուսուցման տեխնոլոգիաների և աշակերտակենտրոն մոտեցումների կիրառմանը՝ բառակապակցությունների ուսուցումը առավել գործնական և հաղորդակցական դարձնելու նպատակով։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է սովորողների տեսական գիտելիքների և գործնական լեզվական կարողությունների փոխկապակցումը, որպեսզի նրանք ոչ միայն կարողանան սահմանել և դասակարգել բառակապակցությունները, այլև ճիշտ կիրառել դրանք տարբեր խոսքային իրավիճակներում։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել հիմնական դպրոցում հայոց լեզվի դասավանդման մեթոդիկայի կատարելագործման, ուսումնական առաջադրանքների և մեթոդական նյութերի մշակման, ինչպես նաև սովորողների շարահյուսական և հաղորդակցական կարողությունների զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի ուսուցիչներին, մանկավարժներին, մեթոդիստներին, դասագրքերի և ուսումնական նյութերի հեղինակներին, կրթության ոլորտի հետազոտողներին և մանկավարժական բուհերի ուսանողներին։