1849 թվականի օրացույց և եղանակային կանխատեսումներ՝ ըստ Քրիստոսի և հայոց թվականների

Մանկավարժություն

Աշխատանքը նվիրված է հայալեզու լսարանում գործարար անգլերենի հաղորդակցական կարողությունների զարգացման մեթոդական համակարգի մշակման և գործնական կիրառման հիմնախնդրին։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ստեղծել ուսուցման այնպիսի ամբողջական մոտեցում, որը սովորողներին հնարավորություն կտա ոչ միայն յուրացնել գործարար ոլորտում կիրառվող անգլերենի բառապաշարը և քերականական կառույցները, այլև դրանք արդյունավետ օգտագործել մասնագիտական և իրական հաղորդակցական իրավիճակներում։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է հաղորդակցական մոտեցումը, որի շրջանակում լեզվի իմացությունը դիտարկվում է որպես գիտելիքների, գործնական հմտությունների և համապատասխան իրավիճակում լեզվական միջոցներ ընտրելու կարողությունների ամբողջություն։ Աշխատանքում կարևորվում է հայալեզու սովորողների առանձնահատկությունների հաշվառումը, քանի որ մայրենի լեզվի կառուցվածքը, լեզվական մտածողությունը և նախորդ ուսումնառության փորձը կարող են ազդել օտար լեզվով գործարար հաղորդակցության ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել գործարար անգլերենի ուսուցման տեսական հիմքերը, հաղորդակցական կարողության բաղադրիչները և մասնագիտական լեզվական պահանջները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մասնագիտական բառապաշարի, գործարար նամակագրության, հանդիպումների և բանակցությունների լեզվի, հեռախոսային և առցանց հաղորդակցության, ներկայացումների, քննարկումների և գործնական իրավիճակներում բանավոր խոսքի զարգացմանը։ Կարևոր է նաև սովորողների կողմից լեզվական տարբերակների ընտրության և հաղորդակցական ռազմավարությունների յուրացումը՝ կախված զրուցակցից, նպատակից, իրավիճակից և հաղորդակցության ձևաչափից։ Մեթոդական համակարգը կարող է ներառել դերային խաղեր, իրավիճակային առաջադրանքներ, գործնական երկխոսություններ, խնդիրների լուծման աշխատանքներ, գործարար նամակների և փաստաթղթերի կազմում, խմբային քննարկումներ, բանակցությունների մոդելավորում, շնորհանդեսներ և մասնագիտական նախագծեր։ Նման առաջադրանքները հնարավորություն են տալիս լեզվական նյութը կապել իրական մասնագիտական գործունեության հետ և սովորողին տեղափոխել կանոնների ու բառապաշարի ուսումնասիրման փուլից դեպի ինքնուրույն հաղորդակցական գործողություն։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում նաև ուսումնական նյութերի ընտրության և մշակման սկզբունքներին։ Գործարար անգլերենի ուսուցման նյութը պետք է լինի մասնագիտականորեն համապատասխան, լեզվական առումով մատչելի և հնարավորինս մոտ իրական գործարար միջավայրին։ Այդ նպատակով կարող են օգտագործվել իրական կամ մոդելավորված գործարար նամակներ, պայմանագրային և կազմակերպչական փաստաթղթերի օրինակներ, մասնագիտական հաղորդագրություններ, գործնական հանդիպումների սցենարներ և ժամանակակից թվային հաղորդակցության ձևեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև միջմշակութային հաղորդակցությանը, քանի որ միջազգային գործարար միջավայրում լեզվական ճիշտ ձևակերպումը բավարար չէ․ անհրաժեշտ է հասկանալ նաև հաղորդակցության մշակութային նորմերը, քաղաքավարության ձևերը, գործարար վարքագիծը և տարբեր մշակութային միջավայրերում ընդունված հաղորդակցական ռազմավարությունները։ Հետազոտության գործնական մասը կարող է ներառել մշակված մեթոդական համակարգի փորձարկումը հայալեզու սովորողների խմբերում և դրա արդյունավետության գնահատումը։ Այդ նպատակով հնարավոր է համեմատել ուսուցման սկզբնական և վերջնական փուլերում սովորողների արդյունքները՝ գնահատելով խոսքային սահունությունը, բառապաշարի կիրառման ճշգրտությունը, մասնագիտական իրավիճակներում արձագանքելու կարողությունը, բանավոր և գրավոր հաղորդակցության կազմակերպվածությունը և հաղորդակցական ինքնուրույնությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև սովորողների մոտիվացիայի ուսումնասիրությունը, քանի որ գործնական և մասնագիտական խնդիրների հետ անմիջական կապ ունեցող առաջադրանքները կարող են մեծացնել լեզվի ուսումնառության նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև թվային տեխնոլոգիաների կիրառմանը՝ առցանց հանդիպումների, էլեկտրոնային նամակագրության, համագործակցային հարթակների և այլ թվային գործիքների միջոցով գործարար հաղորդակցության հմտությունները զարգացնելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է օտար լեզվի դասավանդման հաղորդակցական մեթոդաբանությունը, մասնագիտական լեզվի ուսուցումը և գործարար հաղորդակցության պահանջները՝ նպատակ ունենալով մշակել հայալեզու լսարանի համար կիրառելի և արդյունավետ մեթոդական համակարգ։ Դրա գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ այն կարող է նպաստել սովորողների՝ միջազգային և տեղական մասնագիտական միջավայրերում անգլերենով արդյունավետ հաղորդակցվելու կարողության զարգացմանը, բարձրացնել նրանց մասնագիտական մրցունակությունը և ապահովել լեզվի ուսումնառության ավելի անմիջական կապը իրական աշխատանքային գործունեության հետ։

Հոգեբանություն

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է անձի ներընտանեկան զոհայնացման հոգեբանական առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով այն ներքին և միջանձնային գործոնները, որոնք նպաստում են ընտանեկան հարաբերություններում զոհի դերային դիրքի ձևավորմանը և պահպանմանը։ Նշվում է, որ նման վարքային և հոգեբանական դիրքավորումը հաճախ կապված է ցածր ինքնագնահատականի, ինքնահաստատման դժվարությունների, կախված վարքագծային մոդելների և սահմաններ հաստատելու անկարողության հետ, որոնք ձևավորվում են ինչպես վաղ մանկական փորձառությունների, այնպես էլ ընտանիքում հաստատված հաղորդակցական ոճերի ազդեցությամբ։ Կարևորվում է նաև ընտանեկան համակարգում իշխանության և վերահսկողության անհավասար բաշխումը, որը կարող է խթանել հոգեբանական ճնշման, մեղքի զգացման և պատասխանատվության ոչ հավասարակշռված ընկալման ձևավորումը զոհայնացման մեջ գտնվող անձի մոտ։ Վերլուծվում է, որ նման վիճակը հաճախ ուղեկցվում է հուզական կախվածությամբ, կոնֆլիկտներից խուսափելու միտումով և սեփական կարիքների անտեսմամբ, ինչը երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է խորացնել հոգեբանական անհարմարավետությունը և նվազեցնել անձի ինքնուրույնությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև միջսերնդային փոխանցման մեխանիզմներին, երբ զոհային վարքային մոդելները կրկնվում են ընտանիքի տարբեր անդամների միջև՝ ամրապնդելով դիսֆունկցիոնալ հարաբերությունների համակարգը։ Նշվում է, որ հոգեբանական միջամտությունները, ինքնագիտակցության բարձրացումը, սահմանների հստակեցման հմտությունների զարգացումը և ընտանեկան թերապիան կարող են նպաստել զոհայնացման դինամիկայի հաղթահարմանը և առողջ հարաբերական համակարգի ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ ներընտանեկան զոհայնացումը բազմագործոնային երևույթ է, որը ձևավորվում է անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունների և ընտանեկան համակարգի փոխազդեցության արդյունքում։

Իրավաբանություն

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կազմակերպված հանցավորության առաջացման, զարգացման և կանխարգելման հետ կապված քրեաբանական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում կազմակերպված հանցավորության հասկացությունը, բնորոշ հատկանիշները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրա ձևավորմանը նպաստող սոցիալական, տնտեսական ու իրավական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցավոր խմբավորումների գործունեության պատճառների և պայմանների բացահայտմանը, դրանց հասարակական վտանգավորության գնահատմանը և կանխարգելիչ քաղաքականության ձևավորման սկզբունքներին։ Վերլուծվում են կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարում պետական մարմինների, իրավապահ կառույցների և հասարակական ինստիտուտների համագործակցության ընդհանուր մեխանիզմները։ Քննարկվում են նաև քրեաբանական կանխատեսման, հանցավորության վիճակի գնահատման, կանխարգելման միջոցառումների մշակման և իրավական կարգավորման կատարելագործման հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի քրեաբանական հիմքերի և կանխարգելման արդյունավետ համակարգի ձևավորման վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քրեաբանության, քրեական իրավունքի, իրավապահ գործունեության և հանցավորության կանխարգելման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է արևելահայերենի քերականական համակարգում բայի ժամանակի և գործողության կերպի հասկացությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով այն բանին, թե ինչպես են այս քերականական կատեգորիաները մեկնաբանվել տարբեր ժամանակաշրջանների հայերենագիտական աշխատություններում։ Հետազոտության հիմնական նպատակը ժամանակի և կերպի վերաբերյալ տեսական պատկերացումների զարգացման ընթացքի բացահայտումն է, դրանց սահմանումների, դասակարգումների և փոխհարաբերությունների համեմատական քննությունը։ Աշխատության մեջ բայը դիտարկվում է որպես այնպիսի խոսքի մաս, որի քերականական համակարգում ժամանակն ու կերպը կարևոր դեր ունեն գործողության կամ դրության ժամանակային հարաբերությունն ու ընթացքային բնույթը արտահայտելու գործում։ Ժամանակի կատեգորիան կապված է գործողության՝ խոսելու պահի կամ մեկ այլ ժամանակային կետի նկատմամբ ունեցած հարաբերության հետ, մինչդեռ կերպը բնութագրում է գործողության ընթացքը, ամբողջականությունը, տևականությունը, կրկնվող կամ ավարտված լինելը և այլ առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե հայ քերականագետներն ինչպես են սահմանազատել այս երկու կատեգորիաները և ինչպիսի հարաբերություն են տեսել դրանց միջև։ Տարբեր քերականական աշխատություններում ժամանակի և կերպի սահմանումները միշտ չէ, որ նույնական են եղել․ երբեմն դրանք ներկայացվել են որպես միմյանցից հստակորեն տարանջատված քերականական կատեգորիաներ, իսկ որոշ մոտեցումներում դրանց արտահայտման միջոցներն ու իմաստային դրսևորումները փոխկապակցվել են։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հետևել այդ տեսական պատկերացումների ձևավորմանն ու փոփոխությանը՝ սկսած արևելահայ քերականագիտական ավանդույթի վաղ շրջանի աշխատություններից մինչև ավելի ուշ լեզվաբանական ուսումնասիրություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բայի ժամանակաձևերի համակարգին և այն հարցին, թե ինչպիսի ձևաբանական միջոցներով են արևելահայերենում արտահայտվում ներկա, անցյալ և ապառնի ժամանակային հարաբերությունները։ Միաժամանակ քննվում են այն դեպքերը, երբ նույն ժամանակաձևը կարող է ունենալ տարբեր իմաստային կամ խոսքային կիրառություններ, և երբ ժամանակային նշանակությունը պայմանավորվում է ոչ միայն բայական ձևով, այլև համատեքստով, մակբայներով կամ այլ լեզվական միջոցներով։ Կերպի ուսումնասիրության ժամանակ ուշադրության կենտրոնում են գործողության ընթացքային և ավարտական բնութագրերը։ Հայերենում կերպային իմաստները կարող են արտահայտվել տարբեր ձևերով՝ բայական ձևերի, օժանդակ բայերի, բառային միջոցների և համատեքստային հարաբերությունների միջոցով, ինչի պատճառով դրանց տեսական սահմանումը բարդ խնդիր է։ Աշխատությունը կարևորում է նաև ժամանակի և կերպի փոխազդեցությունը․ նույն գործողությունը կարող է միաժամանակ բնութագրվել թե՛ իր ժամանակային դիրքով, թե՛ ընթացքի կամ ավարտվածության առանձնահատկությամբ, և բայական ձևերի մեկնաբանության համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել այդ երկու չափումները միասին։ Հետազոտության մեջ քերականական աշխատությունների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ոչ միայն տարբեր հեղինակների մոտեցումների ընդհանրությունները, այլև նրանց միջև եղած տարաձայնությունները՝ կապված տերմինաբանության, կատեգորիաների սահմանների և բայական ձևերի դասակարգման հետ։ Այսպիսի մոտեցումը կարևոր է արևելահայերենի քերականական նկարագրության պատմությունը հասկանալու համար, քանի որ ժամանակի և կերպի վերաբերյալ պատկերացումների փոփոխությունը կապված է նաև ընդհանուր լեզվաբանական տեսությունների զարգացման հետ։ Աշխատության արժեքը հատկապես ընդգծվում է նրանով, որ այն համադրում է պատմական-քերականական և տեսական լեզվաբանական մոտեցումները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են հայերենագետները փորձել նկարագրել բայական համակարգի ամենաբարդ հատվածներից մեկը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմությամբ, արևելահայերենի քերականությամբ, ձևաբանությամբ և ընդհանուր լեզվաբանությամբ զբաղվող մասնագետների, դասախոսների, ուսուցիչների, ուսանողների և հետազոտողների համար։

Պատմություն

Այս աշխատանքը նվիրված է անցյալի իրադարձությունների, հիշողությունների և պատմական փորձի վերլուծությանը՝ փորձելով վերականգնել տարբեր ժամանակաշրջանների կյանքի, մտածողության և հասարակական զարգացումների ընդհանուր պատկերը։ Նյութում ընդգծվում է անցյալի ազդեցությունը ներկայի ձևավորման վրա՝ դիտարկելով թե՛ անհատական հիշողությունների, թե՛ հավաքական պատմական գիտակցության դերը։ Հեղինակը անդրադառնում է տարբեր դրվագների, որոնք կարող են կապված լինել անձնական կենսագրության, սոցիալական փոփոխությունների կամ պատմական շրջադարձային փուլերի հետ՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դրանք ձևավորում մարդու աշխարհընկալումը և արժեքային համակարգը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակի ընթացքի ընկալմանը, հիշողության ընտրողական բնույթին և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով անցյալը վերաիմաստավորվում է ներկայի տեսանկյունից։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է պատմության և անձնական փորձի փոխազդեցությունը՝ ստեղծելով անցյալի բազմաշերտ պատկեր, որտեղ փաստերը և զգացողությունները հաճախ միահյուսվում են։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը պատմաաշխարհագրական և վիճակագրական բնույթի տեղեկատու աղբյուր է, որը համակարգված ձևով ներկայացնում է Երևանի նահանգի բնակավայրերի կազմն ու տարածքային բաշխվածությունը տվյալ վարչատարածքային միավորի գոյության ժամանակաշրջանում։ Նման ցանկերը կարևոր սկզբնաղբյուրներ են տարածաշրջանի բնակավայրային ցանցի, վարչական բաժանման, տեղանունների և ժողովրդագրական պատկերի ուսումնասիրության համար։ Նյութը կարող է ընդգրկել քաղաքների, գյուղերի, ավանների և այլ բնակավայրերի անվանումներ՝ դասավորված ըստ գավառների կամ վարչական ստորաբաժանումների, ինչպես նաև համապատասխան վիճակագրական ու աշխարհագրական տեղեկություններ։ Այդ տվյալների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել բնակավայրերի թվաքանակը, դրանց վարչական պատկանելությունը, անվանումների պատմական տարբերակները և տարածաշրջանի բնակեցման առանձնահատկությունները։ Հրատարակությունը հատկապես արժեքավոր է պատմական տեղանունների ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի պաշտոնական փաստաթղթերում բազմաթիվ բնակավայրեր արձանագրվել են այնպիսի անվանումներով կամ ուղղագրական ձևերով, որոնք հետագայում փոփոխվել են։ Տեղեկատուի տվյալների համադրումը ավելի ուշ ժամանակաշրջանների վարչատարածքային և քարտեզագրական նյութերի հետ հնարավորություն է տալիս հետևելու բնակավայրերի անվանափոխություններին, միավորումներին, վարչական կարգավիճակի փոփոխություններին կամ առանձին բնակավայրերի անհետացմանը։ Աղբյուրը կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմական ժողովրդագրության համար, քանի որ նման վիճակագրական հրատարակություններում բնակավայրերի վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են հնարավորություն տալ ուսումնասիրելու բնակչության տարածքային տեղաբաշխման և բնակեցման կառուցվածքի ընդհանուր միտումները։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է տվյալները դիտարկել իրենց ժամանակաշրջանի վարչական և վիճակագրական համակարգի շրջանակում՝ հաշվի առնելով տեղեկությունների հավաքագրման ու դասակարգման ժամանակ կիրառված սկզբունքները։ Աշխարհագրական տեսանկյունից նյութը նպաստում է Երևանի նահանգի պատմական տարածքի բնակավայրային կառուցվածքի վերականգնմանը և տարբեր շրջանների միջև տարածական կապերի ուսումնասիրմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև տոհմաբանական, ազգագրական և տեղական պատմության ուսումնասիրությունների համար՝ օգնելով նույնականացնել պատմական փաստաթղթերում հիշատակված բնակավայրերը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը արժեքավոր տեղեկատու և սկզբնաղբյուրային նյութ է Հարավային Կովկասի, Հայաստանի պատմական աշխարհագրության և Երևանի նահանգի վարչատարածքային ու բնակավայրային պատմության ուսումնասիրության համար։