1901 թվականի ընդարձակ համազգային հանրագիտական օրացույց

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է խաղողի նոր սելեկցիոն սորտերից անապակ, կիսաքաղցր և աղանդերային գինիների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը և դրանց տեխնոլոգիական ու որակական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է որոշել նորաստեղծ խաղողի սորտերի պիտանիությունը տարբեր տիպի գինիների արտադրության համար, բացահայտել դրանց ֆիզիկաքիմիական և տեխնոլոգիական հատկությունները և մշակել հումքի վերամշակման այնպիսի եղանակներ, որոնք կապահովեն պատրաստի արտադրանքի բարձր որակ և կայունություն։ Ուսումնասիրության սկզբնական փուլում կարող են գնահատվել խաղողի սորտերի բերքատվությունը, հասունացման ժամկետները, ողկույզի և հատապտղի կառուցվածքը, շաքարայնությունը, թթվայնությունը, հյութատվությունը և այլ ցուցանիշներ, որոնք կարևոր են գինեգործական հումքի գնահատման համար։ Հատուկ նշանակություն ունի շաքարների և օրգանական թթուների հարաբերակցությունը, քանի որ այդ ցուցանիշները մեծապես պայմանավորում են ապագա գինու ալկոհոլային աստիճանը, համային հավասարակշռությունը և տեխնոլոգիական ուղղվածությունը։ Անապակ գինիների դեպքում հետազոտությունը կարող է կենտրոնանալ բնական խմորման ընթացքի, շաքարների լիարժեք փոխակերպման, խմորման պայմանների և ստացվող գինենյութի որակական ցուցանիշների վրա։ Կիսաքաղցր և աղանդերային գինիների արտադրության դեպքում առանձնահատուկ կարևորություն է ստանում մնացորդային շաքարի անհրաժեշտ մակարդակի ձևավորումը և պահպանումը, ինչպես նաև քաղցրության, թթվայնության, ալկոհոլայնության և բուրավետության միջև հավասարակշռության ապահովումը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել խաղողի վերամշակման տարբեր եղանակներ՝ հատապտուղների ճզմում, մամլում, հյութի առանձնացում, նախնական պարզեցում և խմորման նախապատրաստում։ Կարևոր է նաև խմորասնկերի ընտրությունը և խմորման ռեժիմների օպտիմալացումը, քանի որ միկրոօրգանիզմների կենսագործունեությունը կարող է էապես ազդել ինչպես ալկոհոլի առաջացման, այնպես էլ գինու բույրի և համային բնութագրերի վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր ջերմաստիճանային պայմանների, խմորման տևողության և տեխնոլոգիական միջամտությունների համեմատական ուսումնասիրություն՝ յուրաքանչյուր սորտի համար առավել արդյունավետ տարբերակը որոշելու նպատակով։ Պատրաստի գինիների գնահատման ժամանակ կարող են ուսումնասիրվել ալկոհոլի պարունակությունը, մնացորդային շաքարները, տիտրվող և ցնդող թթուները, pH-ը, ընդհանուր քաղվածքային նյութերը և այլ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներ։ Դրանց հետ մեկտեղ կարևոր նշանակություն ունի օրգանոլեպտիկ գնահատումը, որի միջոցով որոշվում են գինու գույնը, թափանցիկությունը, բույրը, համը, հետհամը և ընդհանուր ներդաշնակությունը։ Տարբեր սելեկցիոն սորտերից ստացված գինիների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե դրանցից որոնք են առավել նպատակահարմար որոշակի տիպի արտադրանքի ստացման համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից կարող է լինել նաև տեխնոլոգիական սխեմայի կատարելագործումը՝ հումքի հատկություններին համապատասխան։ Նպատակահարմար տեխնոլոգիական ռեժիմի ընտրությունը կարող է հնարավորություն տալ առավել լիարժեք պահպանելու խաղողի բնական բուրավետ և ֆենոլային միացությունները, նվազեցնելու անցանկալի օքսիդացման գործընթացները և ստանալու կայուն որակական բնութագրերով գինիներ։ Աշխատության մեջ կարող է գնահատվել նաև պատրաստի արտադրանքի պահպանման ընթացքում որակական ցուցանիշների փոփոխությունը՝ պարզելու համար մշակված տեխնոլոգիայի ապահոված կայունության աստիճանը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ նոր սելեկցիոն սորտերի ներգրավումը գինեգործության մեջ կարող է ընդլայնել տեղական հումքային բազան, մեծացնել արտադրվող գինիների տեսականին և ստեղծել նոր մրցունակ արտադրատեսակներ։ Մշակված տեխնոլոգիական լուծումները կարող են կիրառվել գինեգործական ձեռնարկություններում՝ համապատասխան սորտերի արդյունաբերական վերամշակման և տարբեր ոճի գինիների արտադրության կազմակերպման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գինեգործներին, սննդի տեխնոլոգներին, խաղողագործներին, սելեկցիոներներին, գինու արտադրությամբ զբաղվող մասնագետներին, գիտահետազոտական կազմակերպություններին, ինչպես նաև սննդի տեխնոլոգիայի և գյուղատնտեսության ոլորտների ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Քիմիա

Այս աշխատանքը նվիրված է բնական հակաուռուցքային հակաբիոտիկ սարկոմիցինի նոր անալոգների սինթեզին և դրանց ֆիզիկաքիմիական ու կենսաբանական հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով գտնել ավելի արդյունավետ և պակաս թունավոր հակաքաղցկեղային միացություններ։ Նյութում ներկայացվում են օրգանական սինթեզի փուլերը, կառուցվածքային մոդիֆիկացիաների մոտեցումները և քիմիական ռեակցիաների մեխանիզմները, որոնց միջոցով ստացվում են նոր դերբացված միացություններ՝ պահպանելով կամ ուժեղացնելով սարկոմիցինին բնորոշ հակաուռուցքային ակտիվությունը։ Աշխատությունը նաև քննարկում է ստացված անալոգների կենսաբանական ակտիվության փորձարարական գնահատումը՝ բջջային մակարդակում դրանց ազդեցությունը ուռուցքային բջիջների աճի, բազմացման և ապոպտոզի վրա։ Վերլուծվում է կառուցվածք-ակտիվություն հարաբերությունը՝ ցույց տալու համար, թե որ քիմիական փոփոխություններն են առավել արդյունավետ հակաուռուցքային ազդեցության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարևոր է դեղագործ քիմիայի, կենսաքիմիայի և օնկոլոգիական հետազոտությունների ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով նոր հակաքաղցկեղային դեղերի զարգացմանը։

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է շարժական և «խելացի» սարքավորումներում ներկառուցված տարբեր տեսակի տվիչներից ստացվող տվյալների հավաքագրման, մշակման և վերլուծության արդյունավետ մեթոդների մշակմանը և ծրագրային իրականացմանը։ Հետազոտության կենտրոնում սմարթֆոնների, կրելի սարքերի և այլ շարժական համակարգերի արագաչափերից, գիրոսկոպներից, մագնիսաչափերից, տեղորոշման, լուսավորության, մոտավորության և այլ տվիչներից ձևավորվող տվյալների հոսքերն են, որոնց համատեղ վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել սարքի կամ օգտագործման միջավայրի վիճակը և ճանաչել որոշակի օրինաչափություններ։ Քննվում են տվիչների տվյալների նախնական մշակման խնդիրները՝ աղմուկի նվազեցումը, սխալ կամ բացակայող արժեքների հայտնաբերումը, ժամանակային շարքերի համաժամացումը, տվյալների նորմալացումը և հետագա վերլուծության համար նշանակալի հատկանիշների առանձնացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մի քանի տվիչներից ստացվող տեղեկատվության համադրմանը, քանի որ տարբեր աղբյուրների տվյալների միավորումը կարող է բարձրացնել համակարգի գնահատումների կայունությունն ու ճշգրտությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել վիճակագրական վերլուծության, ազդանշանների մշակման, մեքենայական ուսուցման և օրինաչափությունների ճանաչման մեթոդներ՝ նպատակ ունենալով մեծածավալ և շարունակաբար փոփոխվող տվյալներից առանձնացնել օգտակար տեղեկատվությունը։ Կարևոր խնդիր է հաշվարկային արդյունավետությունը, քանի որ շարժական սարքավորումները սովորաբար ունեն հիշողության, պրոցեսորային հզորության և էներգիայի սպառման սահմանափակումներ։ Այդ պատճառով մեթոդների գնահատման ժամանակ հաշվի են առնվում ոչ միայն վերլուծության ճշգրտությունը, այլև մշակման արագությունը, ռեսուրսների օգտագործումը և իրական ժամանակում աշխատանքի հնարավորությունը։ Ծրագրային իրականացման բաղադրիչը կարող է ներառել տվյալների հավաքագրման, պահպանման, մշակման և արդյունքների ներկայացման միասնական համակարգի կառուցում ու փորձարկում տարբեր աշխատանքային պայմաններում։ Ուշադրություն է դարձվում նաև տվյալների գաղտնիության և անվտանգ մշակման խնդիրներին, հատկապես երբ տվիչների տեղեկատվությունը կարող է արտացոլել օգտագործողի շարժումները կամ վարքային առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շարժական հաշվարկների, տվյալների վերլուծության, մեքենայական ուսուցման և ազդանշանների մշակման մոտեցումները՝ ուղղված «խելացի» սարքավորումների տվիչային տեղեկատվության առավել արագ, ճշգրիտ և ռեսուրսախնայող մշակման տեխնոլոգիաների ստեղծմանը։

Պատմություն

Գիրքը նվիրված է քրիստոնեական եկեղեցու պատմությանը և ներառում է նաև ազգային եկեղեցական պատմությանն առնչվող նյութեր։ Աշխատության հիմնական թեման եկեղեցու ձևավորման, զարգացման և պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ունեցած դերի ուսումնասիրությունն է։ Եկեղեցական պատմությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում կրոնական և պատմագիտական գրականության մեջ, քանի որ հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու քրիստոնեության սկզբնավորման, տարածման, եկեղեցական կառույցների ձևավորման, հոգևոր առաջնորդների գործունեության և քրիստոնեական համայնքների պատմական զարգացման մասին։ Նման աշխատություններում սովորաբար անդրադարձ է կատարվում քրիստոնեական եկեղեցու սկզբնական շրջանին, առաքյալների քարոզչությանը, վաղ քրիստոնեական համայնքների կազմավորմանը, եկեղեցու կազմակերպական կառուցվածքի ձևավորմանը, դավանաբանական հարցերի քննարկմանը և եկեղեցական ժողովների պատմական նշանակությանը։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել նաև քրիստոնեության տարածման ընթացքում տեղի ունեցած իրադարձությունները, եկեղեցու և հասարակության փոխհարաբերությունները, հոգևորականության գործունեությունը և այն պատմական հանգամանքները, որոնք ազդել են եկեղեցական կյանքի զարգացման վրա։ Գրքի վերնագրում առանձնացված ազգային եկեղեցական պատմությունը ցույց է տալիս, որ ընդհանուր եկեղեցական պատմության հետ մեկտեղ ուշադրություն է դարձվում նաև որոշակի ազգի եկեղեցական անցյալին։ Հայկական համատեքստում այս ուղղությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ Հայոց եկեղեցին դարեր շարունակ նշանակալի դեր է ունեցել հայ ժողովրդի հոգևոր, մշակութային, կրթական և հասարակական կյանքում։ Հայ եկեղեցու պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու քրիստոնեության ընդունման և տարածման պատմական գործընթացները, ազգային եկեղեցական ավանդույթների ձևավորումը, հոգևոր կենտրոնների գործունեությունը, եկեղեցական գործիչների ներդրումը և եկեղեցու մասնակցությունը հայոց մշակութային ժառանգության պահպանմանը։ Ազգային եկեղեցական պատմությունը նաև առնչվում է գրավոր մշակույթի զարգացմանը, ձեռագրերի ստեղծմանն ու պահպանմանը, դպրոցների և կրթական կենտրոնների գործունեությանը, ինչպես նաև այն պայմաններին, որոնցում եկեղեցին շարունակել է իր առաքելությունը պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ոչ միայն կրոնական գիտելիքներ ձեռք բերել ցանկացողների, այլև հայ ժողովրդի պատմությամբ, եկեղեցագիտությամբ և ազգային մշակութային ժառանգությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Եկեղեցական պատմության ուսումնասիրությունը նպաստում է պատմական իրադարձությունների հաջորդականությունը հասկանալուն, տարբեր ժամանակաշրջանների միջև կապերը բացահայտելուն և եկեղեցու գործունեությունը ավելի լայն հասարակական ու մշակութային միջավայրում դիտարկելուն։ Նման գրքերը կարող են ծառայել նաև ուսումնական նպատակների՝ օգնելով համակարգել եկեղեցու պատմության վերաբերյալ գիտելիքները, ծանոթանալ հիմնական պատմական հասկացություններին և հասկանալ կրոնական հաստատությունների դերը հասարակության զարգացման մեջ։ Հատուկ նշանակություն ունի ընդհանուր եկեղեցական պատմության և ազգային եկեղեցական պատմության համատեղ ներկայացումը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս ազգային եկեղեցու զարգացումը դիտարկել ոչ թե մեկուսացված, այլ քրիստոնեական աշխարհի պատմական իրադարձությունների և ընդհանուր գործընթացների համատեքստում։ Այդ մոտեցումը կարող է նպաստել ինչպես համընդհանուր քրիստոնեական պատմության, այնպես էլ հայոց եկեղեցական անցյալի առանձնահատկությունների ընկալմանը։ Հրատարակությունն արժեքավոր է նաև հայերեն կրոնական և պատմագիտական գրավոր ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է եկեղեցական գիտելիքների տարածման, պատմական տեղեկությունների համակարգման և դրանք ընթերցողին մատչելի դարձնելու ավանդույթը։ Միաժամանակ, միայն վերնագրի և մատենագիտական տվյալների հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել գրքում ընդգրկված առանձին իրադարձությունների, պատմական դեմքերի, ժամանակաշրջանների կամ թեմաների ամբողջական ցանկը, ուստի նկարագրությունը ներկայացնում է աշխատության վերնագրից բխող հիմնական բովանդակային ուղղվածությունը՝ առանց չստուգված մանրամասներ վերագրելու գրքին։

Հոգեբանություն

Գիտաճանաչողական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է մագնիսաբանությանը՝ մագնիսական երևույթների, դրանց դրսևորումների և կենդանի օրգանիզմների հետ հնարավոր կապերի ուսումնասիրությանը։ Վերնագրում կիրառված «կենդանի մագնիսաբանություն» հասկացությունը մատնանշում է մագնիսականության այն ուղղությունը, որը դիտարկվում է կենդանի բնության և մարդու կենսագործունեության համատեքստում։ Աշխատանքի համառոտ ձևաչափը ենթադրում է թեմայի հիմնական գաղափարների և հասկացությունների մատչելի ներկայացման նպատակադրում՝ ընթերցողին ծանոթացնելով տվյալ բնագավառի ընդհանուր պատկերին։ Գրքի գիտական ու պատմամշակութային արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն արտացոլում է XIX դարի հայերեն տպագիր գրականության մեջ գիտելիքների տարածման և բնական երևույթների վերաբերյալ պատկերացումների ներկայացման գործընթացը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գիտական և կրթական մտքի պատմությամբ զբաղվողների, հին հայերեն գրքերի ուսումնասիրողների, ինչպես նաև ֆիզիկայի ու մագնիսականության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է հայերեն գիտական բառապաշարի, գիտելիքների հանրամատչելիացման եղանակների և բնական գիտությունների վերաբերյալ հայալեզու գրականության զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են գիտական թեմաները ներկայացվել հայ ընթերցողին և ինչպես է ձևավորվել գիտական բովանդակություն կրող հայերեն տպագիր գրքի ավանդույթը։

Այլ առարկաներ

Մատենագիտական և գրքագիտական բնույթի այս հրատարակությունը նվիրված է հայ տպագիր արտադրանքի հաշվառմանը, համակարգմանը և դրա վերաբերյալ տեղեկությունների ներկայացմանը։ Մատենագիտական ցանկում ընդգրկվող նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու հայերեն տպագիր գրականության զարգացման ընթացքը, հրատարակչական գործունեության հիմնական ուղղությունները և տարբեր բնագավառներում լույս տեսած աշխատությունների թեմատիկ բազմազանությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրքերի և այլ տպագիր հրատարակությունների մատենագիտական նկարագրությանը, հեղինակների, վերնագրերի, հրատարակության վայրերի, տարեթվերի և հրատարակչական տվյալների ներկայացմանը։ Հրատարակությունը նպաստում է տպագիր ժառանգության վերաբերյալ տեղեկությունների որոնմանը, գրականության դասակարգմանը և գիտական հետազոտությունների համար անհրաժեշտ մատենագիտական աղբյուրների բացահայտմանը։ Կարևորվում է նաև հայ գրատպության պատմության ուսումնասիրությունը՝ հրատարակչական կենտրոնների, տպագրական ավանդույթների և գրքի տարածման առանձնահատկությունների համատեքստում։ Նմանատիպ մատենագիտական տեղեկատուները նշանակալի դեր ունեն ազգային գրավոր ժառանգության պահպանման, գրադարանային հավաքածուների ուսումնասիրման և տեղեկատվական ռեսուրսների կազմակերպման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մատենագետների, գրադարանավարների, գրքագետների, պատմաբանների, հայագետների և հայ տպագրության պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։