Антагонистическое влияние гидрокортизона и инсулина на некоторые количественно-функциональные показатели ядра ядерных структур гепатоцитов

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է մաթեմատիկական մոդելավորման կրթական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը և դրա կիրառմանը որպես տարբեր ուսումնական առարկաների միջև բովանդակային ու գործնական կապերի ձևավորման արդյունավետ միջոց։ Հետազոտության կենտրոնում այն գաղափարն է, որ մաթեմատիկական գիտելիքները կարող են ծառայել ոչ միայն առանձին հաշվարկային խնդիրների լուծմանը, այլև բնության, տեխնիկայի, հասարակության և տնտեսության մեջ հանդիպող երևույթների նկարագրման, վերլուծության ու կանխատեսման համար։ Մոդելավորման միջոցով սովորողները հնարավորություն են ստանում մաթեմատիկական հասկացությունները կապել ֆիզիկայի, քիմիայի, կենսաբանության, աշխարհագրության, ինֆորմատիկայի, տնտեսագիտության և այլ առարկաների բովանդակության հետ՝ գիտելիքները դիտարկելով միասնական համակարգի շրջանակում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է իրական խնդիրը մաթեմատիկական լեզվով ներկայացնելու գործընթացի վրա։ Սովորողը նախ ուսումնասիրում է տվյալ երևույթը, առանձնացնում դրա էական հատկությունները և փոխկապակցված մեծությունները, ապա կատարում որոշակի պարզեցումներ ու ենթադրություններ և կառուցում համապատասխան մաթեմատիկական նկարագրություն։ Այդ նկարագրությունը կարող է արտահայտվել հավասարման, ֆունկցիայի, գրաֆիկի, աղյուսակի, հավասարումների համակարգի, վիճակագրական կախվածության, երկրաչափական կառուցվածքի կամ այլ մաթեմատիկական միջոցի տեսքով։ Այնուհետև իրականացվում է ստացված մոդելի ուսումնասիրությունը, լուծման արդյունքների մեկնաբանումը և դրանց համեմատումը սկզբնական իրական իրավիճակի հետ։ Այս հաջորդականությունը նպաստում է ոչ միայն մաթեմատիկական կարողությունների, այլև վերլուծական և համակարգային մտածողության զարգացմանը։ Կարևորվում է միջառարկայական կապերի դերը կրթական գործընթացում։ Դպրոցական առարկաները սովորաբար ներկայացվում են առանձին դասընթացների տեսքով, սակայն իրական աշխարհի երևույթները չեն սահմանափակվում մեկ գիտության շրջանակով։ Բնագիտական կամ սոցիալ-տնտեսական խնդրի ուսումնասիրությունը հաճախ պահանջում է միաժամանակ օգտագործել տարբեր ոլորտների գիտելիքներ։ Մաթեմատիկական մոդելավորումը ստեղծում է այդ գիտելիքները միավորելու հնարավորություն, քանի որ մաթեմատիկական լեզուն կարող է կիրառվել տարբեր բնույթի երևույթների քանակական և կառուցվածքային նկարագրման համար։ Այս մոտեցումը նպաստում է սովորողի գիտելիքների ամբողջականացմանը և օգնում է հասկանալ, թե տարբեր դասընթացներում ձեռք բերված հասկացությունները ինչպես կարող են կիրառվել նույն խնդրի լուծման ընթացքում։ Ֆիզիկայի հետ միջառարկայական կապը մոդելավորման առավել ակնառու օրինակներից է։ Շարժման, արագության, արագացման, ուժի, աշխատանքի, էներգիայի, էլեկտրական երևույթների և այլ ֆիզիկական գործընթացների ուսումնասիրությունը հիմնված է մաթեմատիկական հարաբերությունների վրա։ Մոդելավորման առաջադրանքները հնարավորություն են տալիս սովորողին տեսնել, թե ինչպես է ֆիզիկական երևույթի նկարագրությունը վերածվում ֆունկցիայի կամ հավասարման, իսկ ստացված մաթեմատիկական լուծումը կրկին մեկնաբանվում է ֆիզիկական տեսանկյունից։ Այսպիսով մաթեմատիկական բանաձևը դադարում է ընկալվել որպես միայն վերացական արտահայտություն և ձեռք է բերում կոնկրետ երևույթ նկարագրող գործիքի նշանակություն։ Նման կապեր կարող են ձևավորվել նաև քիմիայի հետ։ Նյութերի քանակական հարաբերությունները, լուծույթների բաղադրությունը, ռեակցիաների ընթացքը և տարբեր պարամետրերի միջև կախվածությունները կարող են ներկայացվել մաթեմատիկական մոդելների միջոցով։ Սովորողները կարող են կիրառել համամասնություններ, հավասարումներ, տոկոսային հաշվարկներ, ֆունկցիոնալ կախվածություններ և վիճակագրական մեթոդներ՝ քիմիական խնդիրների վերլուծության ընթացքում։ Այսպիսի առաջադրանքները ցույց են տալիս, որ նույն մաթեմատիկական գաղափարը կարող է ունենալ տարբեր գիտական մեկնաբանություններ և օգտագործվել տարբեր առարկայական իրավիճակներում։ Կենսաբանության հետ կապերի ձևավորման համար մաթեմատիկական մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել պոպուլյացիաների փոփոխությունները, օրգանիզմների աճը, կենսաբանական ցուցանիշների հարաբերակցությունները, ժառանգականության հավանականային օրինաչափությունները և այլ գործընթացներ։ Իրական կամ պայմանական տվյալների օգտագործումը նպաստում է վիճակագրական մտածողության զարգացմանը։ Սովորողները կարող են հավաքել տվյալներ, կազմել աղյուսակներ և գրաֆիկներ, հաշվարկել միջին ցուցանիշներ, համեմատել արդյունքները և կատարել եզրակացություններ։ Այդպիսով մաթեմատիկան հանդես է գալիս որպես կենսաբանական տեղեկատվության մշակման և մեկնաբանման միջոց։ Աշխարհագրության հետ կապը կարող է իրականացվել բնակչության թվաքանակի, կլիմայական ցուցանիշների, տարածությունների, քարտեզների մասշտաբների, բնական ռեսուրսների և տնտեսական աշխարհագրության տվյալների ուսումնասիրության միջոցով։ Մաթեմատիկական մեթոդները հնարավորություն են տալիս մշակել աշխարհագրական տվյալները, բացահայտել փոփոխությունների միտումները և կառուցել պարզ կանխատեսումներ։ Նման աշխատանքը հատկապես նպաստում է գրաֆիկական և վիճակագրական տեղեկատվության ընկալման կարողությունների զարգացմանը։ Ինֆորմատիկայի հետ կապը կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից կրթության պայմաններում։ Բարդ մաթեմատիկական մոդելների ուսումնասիրությունը հաճախ պահանջում է հաշվարկների ավտոմատացում, տվյալների մշակում և արդյունքների պատկերային ներկայացում։ Համակարգչային ծրագրերի, աղյուսակային միջավայրերի կամ ուսումնական ծրագրավորման գործիքների կիրառումը հնարավորություն է տալիս փորձարկել մոդելի տարբեր պարամետրեր և արագ դիտարկել դրանց փոփոխության հետևանքները։ Համակարգչային մոդելավորումը սովորողին թույլ է տալիս կատարել թվային փորձեր, համեմատել տարբեր սցենարներ և ուսումնասիրել այնպիսի գործընթացներ, որոնց ձեռքով հաշվարկը կարող է լինել ժամանակատար։ Այս տեսանկյունից մաթեմատիկայի և ինֆորմատիկայի ինտեգրումը նպաստում է նաև թվային կարողությունների զարգացմանը։ Տնտեսագիտական բովանդակությամբ մոդելները կարող են ներառել եկամուտների և ծախսերի հաշվարկ, տոկոսներ, գների փոփոխություն, արտադրության ցուցանիշներ և այլ քանակական հարաբերություններ։ Նման խնդիրները ցույց են տալիս մաթեմատիկական գիտելիքների կիրառական նշանակությունը և օգնում սովորողներին հասկանալ առօրյա ու տնտեսական գործընթացներում հանդիպող թվային տեղեկատվությունը։ Մոդելավորման միջոցով հնարավոր է զարգացնել նաև ֆինանսական գրագիտության որոշ տարրեր՝ շեշտադրելով տվյալների ճիշտ մեկնաբանությունը և հաշվարկների տրամաբանությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է մոդելավորման առաջադրանքների դասակարգումը։ Դրանք կարող են տարբեր լինել ըստ բարդության, առարկայական բովանդակության, անհրաժեշտ մաթեմատիկական գործիքների և սովորողի ինքնուրույնության աստիճանի։ Սկզբնական փուլերում հնարավոր է առաջարկել արդեն պարզեցված իրավիճակներ, որտեղ հիմնական փոփոխականներն ու պայմանները տրված են։ Հետագայում սովորողներին կարելի է ներգրավել մոդելի կառուցման ամբողջական գործընթացում՝ խնդրի ձևակերպումից մինչև արդյունքների ստուգում և մեկնաբանում։ Այսպիսի աստիճանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս զարգացնել մոդելավորման կարողությունները համակարգված ձևով։ Կարևորվում է ուսուցչի դերը միջառարկայական մոդելավորման կազմակերպման ընթացքում։ Ուսուցիչը պետք է ընտրի այնպիսի խնդիրներ, որոնք մի կողմից համապատասխանում են սովորողների մաթեմատիկական պատրաստվածությանը, իսկ մյուս կողմից իրական կապ են ստեղծում այլ առարկաների բովանդակության հետ։ Արհեստական կամ չափազանց բարդ կապերը կարող են նվազեցնել մեթոդի արդյունավետությունը, մինչդեռ սովորողներին ծանոթ երևույթների վրա հիմնված խնդիրները կարող են բարձրացնել հետաքրքրվածությունը և օգնել հասկանալ ուսումնասիրվող հասկացությունների կիրառական նշանակությունը։ Անհրաժեշտ է նաև համագործակցություն տարբեր առարկաների ուսուցիչների միջև, որպեսզի նույն երևույթը հնարավոր լինի դիտարկել տարբեր գիտական տեսանկյուններից և պահպանել օգտագործվող հասկացությունների գիտական ճշգրտությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում խնդրահարույց ուսուցման հնարավորություններին։ Մոդելավորման առաջադրանքը սովորաբար չունի անմիջապես տրված լուծման եղանակ, և սովորողը պետք է ինքնուրույն որոշի, թե որ տվյալներն են կարևոր, ինչպիսի փոփոխականներ պետք է ընտրել և ինչ մաթեմատիկական միջոցներ կիրառել։ Այս գործընթացը զարգացնում է խնդիր ձևակերպելու, ենթադրություններ առաջադրելու, տարբեր լուծումներ համեմատելու և սեփական ընտրությունը հիմնավորելու կարողությունները։ Սխալ կամ ոչ ճշգրիտ մոդելը նույնպես կարող է ունենալ կրթական արժեք, քանի որ դրա արդյունքների և իրական տվյալների միջև տարբերությունը սովորողին ստիպում է վերանայել սկզբնական ենթադրությունները և կատարելագործել կառուցված մոդելը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է ստեղծագործական մտածողության զարգացումը։ Նույն իրական խնդիրը հաճախ հնարավոր է ներկայացնել տարբեր մաթեմատիկական մոդելներով, և դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր առավելություններն ու սահմանափակումները։ Սովորողը կարող է համեմատել մի քանի մոտեցումներ, գնահատել դրանց ճշգրտությունը և ընտրել տվյալ խնդրին առավել համապատասխան տարբերակը։ Այսպիսի աշխատանքը մաթեմատիկական կրթությունը հեռացնում է միայն պատրաստի ալգորիթմների վերարտադրումից և այն դարձնում հետազոտական գործունեության ձև։ Մոդելավորման միջոցով զարգանում է նաև քննադատական մտածողությունը։ Ստացված թվային արդյունքը ինքնին վերջնական պատասխան չէ. անհրաժեշտ է գնահատել դրա իմաստը սկզբնական խնդրի համատեքստում։ Սովորողը պետք է կարողանա որոշել՝ արդյոք արդյունքը իրատեսական է, ինչպիսի սահմանափակումներ ունի օգտագործված մոդելը և ինչ գործոններ չեն ներառվել հաշվարկներում։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է իրական տվյալների հետ աշխատանքի ժամանակ, երբ տեղեկատվությունը կարող է լինել ոչ ամբողջական կամ պարունակել որոշակի անորոշություն։ Առանձին նշանակություն ունի նախագծային և հետազոտական ուսուցման հետ կապը։ Սովորողները կարող են ընտրել իրական խնդիր, հավաքել անհրաժեշտ տվյալները, կառուցել մաթեմատիկական մոդել, կատարել հաշվարկներ և ներկայացնել արդյունքները։ Նման նախագծերը կարող են միավորել մի քանի առարկաների գիտելիքներ և կազմակերպվել անհատական կամ խմբային աշխատանքի ձևով։ Խմբային աշխատանքը նպաստում է նաև հաղորդակցական կարողությունների զարգացմանը, քանի որ անհրաժեշտ է քննարկել գաղափարները, հիմնավորել ընտրված մեթոդները և համատեղ ներկայացնել ստացված արդյունքները։ Հետազոտության մեթոդական հատվածում կարող են դիտարկվել մոդելավորման կիրառման արդյունավետության գնահատման չափանիշները։ Դրանք կարող են ներառել սովորողների մաթեմատիկական գիտելիքների յուրացման մակարդակը, գիտելիքների նոր իրավիճակներում կիրառման կարողությունը, այլ առարկաների հետ կապերը բացահայտելու հմտությունը, խնդիրների լուծման ինքնուրույնությունը և ուսումնական հետաքրքրվածությունը։ Փորձարարական ուսուցման միջոցով հնարավոր է համեմատել ավանդական առաջադրանքներով և միջառարկայական մոդելավորման մեթոդով աշխատող խմբերի արդյունքները՝ պարզելու մեթոդի կրթական ազդեցությունը։ Կարևոր է նաև գնահատման ձևերի կատարելագործումը։ Մոդելավորման առաջադրանքի դեպքում միայն վերջնական թվային պատասխանի գնահատումը բավարար չէ։ Անհրաժեշտ է հաշվի առնել խնդրի ընկալումը, մոդելի ընտրության հիմնավորվածությունը, մաթեմատիկական գործողությունների ճշգրտությունը, արդյունքների մեկնաբանումը և մոդելի սահմանափակումների գիտակցումը։ Այսպիսի բազմակողմ գնահատումը ավելի ամբողջական պատկեր է տալիս սովորողի իրական կարողությունների մասին։ Միջառարկայական մոդելավորումը նպաստում է նաև սովորողների մոտ գիտության միասնական պատկերի ձևավորմանը։ Նրանք սկսում են հասկանալ, որ դպրոցում ուսումնասիրվող առարկաները մեկուսացված գիտելիքների հավաքածուներ չեն, այլ իրական աշխարհի տարբեր կողմերը նկարագրող փոխկապակցված համակարգեր։ Մաթեմատիկան այս համակարգում հանդես է գալիս որպես ընդհանուր լեզու, որի միջոցով հնարավոր է արտահայտել քանակական հարաբերություններ, ուսումնասիրել օրինաչափություններ և կառուցել տարբեր երևույթների պարզեցված ներկայացումներ։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է ժամանակակից կրթության մեջ կիրառական, հետազոտական և ինտեգրված ուսուցման մեթոդների զարգացման անհրաժեշտությամբ։ Մոդելավորման նպատակային ներառումը դասավանդման գործընթացում կարող է նպաստել մաթեմատիկական գիտելիքների գիտակցված յուրացմանը, դրանց գործնական արժեքի ընկալմանը և տարբեր առարկաներում ձեռք բերված գիտելիքների արդյունավետ համադրմանը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է մաթեմատիկական մոդելավորումը որպես ուսուցման կազմակերպման բազմագործառույթ միջոց, որը կապում է մաթեմատիկական տեսությունը իրական երևույթների հետ, զարգացնում է սովորողների վերլուծական, ստեղծագործական և հետազոտական կարողությունները և նպաստում միջառարկայական գիտելիքների միասնական համակարգի ձևավորմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկայի և բնագիտական առարկաների ուսուցիչների, կրթության մեթոդաբանների, մանկավարժների, դասախոսների, ուսանողների և միջառարկայական ուսուցման կազմակերպմամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է առևտրային բանկերի ակտիվների և պարտավորությունների գնահատման մեթոդաբանական ու կիրառական խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի առանձնահատկությունների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում բանկի ֆինանսական վիճակի իրական և համադրելի պատկերի ձևավորման համար ակտիվների ու պասիվների արժեքային գնահատման նշանակությունն է, ինչպես նաև գնահատման մոտեցումների կատարելագործման հնարավորությունները։ Ակտիվների շրջանակում դիտարկվում են բանկի ֆինանսական ռեսուրսների տեղաբաշխման հիմնական ուղղությունները՝ վարկային ներդրումները, արժեթղթերը, դրամական միջոցները և այլ ֆինանսական պահանջները, իսկ պասիվների ուսումնասիրությունը ներառում է ներգրավված միջոցները, ավանդները, փոխառությունները և բանկի ֆինանսավորման այլ աղբյուրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ակտիվների որակի գնահատմանը, քանի որ դրանց եկամտաբերությունը, իրացվելիությունը և ռիսկայնությունը անմիջականորեն կապված են բանկի ֆինանսական կայունության հետ։ Քննվում են վարկային պորտֆելի գնահատման, հնարավոր կորուստների ճանաչման, ֆինանսական գործիքների արժեքի որոշման և հաշվապահական տեղեկատվության արժանահավատության խնդիրները։ Պասիվների գնահատման տեսանկյունից ուսումնասիրվում են ներգրավված ռեսուրսների կառուցվածքը, դրանց ժամկետայնությունը, արժեքը և բանկի ֆինանսավորման կայունության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ակտիվների և պարտավորությունների ժամկետային ու արժութային կառուցվածքների համապատասխանեցմանը, քանի որ դրանց միջև անհավասարակշռությունը կարող է առաջացնել իրացվելիության, տոկոսադրույքային և արժութային ռիսկեր։ Հետազոտվում է նաև ակտիվների և պասիվների կառավարման կապը բանկի եկամտաբերության, կապիտալի բավարարության և ընդհանուր ռիսկային դիրքի հետ։ Գնահատման մեթոդների կատարելագործումը դիտարկվում է հաշվապահական հաշվառման, ֆինանսական վերլուծության և ռիսկերի կառավարման փոխկապակցվածության շրջանակում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական հաշվետվությունների տեղեկատվական նշանակությանը և գնահատման միասնական ու հիմնավորված սկզբունքների կիրառման անհրաժեշտությանը՝ բանկերի ֆինանսական ցուցանիշների համադրելիությունն ապահովելու համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միջազգային բանկային և հաշվապահական մոտեցումների կիրառելիությանը ազգային ֆինանսական համակարգում՝ հաշվի առնելով տեղական շուկայի առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը միավորում է բանկային գործի, ֆինանսական հաշվառման, ակտիվների և պարտավորությունների կառավարման ու ֆինանսական ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել գնահատման համակարգի բարելավման ուղղությունները և նպաստել առևտրային բանկերի ֆինանսական կառավարման արդյունավետության ու կայունության բարձրացմանը։

Lեզվաբանություն

Թարգմանագիտական և լեզվամշակութաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է գեղարվեստական տեքստում արտահայտված ազգային ու մշակութային առանձնահատկությունների փոխանցման խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ իսպանական դասական վեպի նյութի հիման վրա։ Քննության են առնվում մշակութային իրողությունների, կենցաղային հասկացությունների, պատմական ու հասարակական երևույթների, դարձվածքների, հատուկ անունների և ազգային մտածողությունն արտացոլող լեզվական միավորների թարգմանության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ սկզբնաղբյուրի մշակութային իմաստները չունեն անմիջական համարժեքներ թարգմանվող լեզվում և պահանջում են համապատասխան թարգմանական ռազմավարությունների կիրառում։ Վերլուծվում են համարժեքության պահպանման, բացատրական փոխանցման, հարմարեցման և մշակութային երանգների հնարավորինս ամբողջական վերարտադրման մոտեցումները։ Քննարկվում է նաև թարգմանչի դերը սկզբնաղբյուրի ազգային ինքնատիպությունը պահպանելու և միաժամանակ թարգմանությունը ընթերցողի համար հասկանալի դարձնելու գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվի և մշակույթի փոխկապակցվածությունը գեղարվեստական թարգմանության մեջ և գնահատելու մշակութային բաղադրիչների ազդեցությունը թարգմանական որոշումների վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել թարգմանագիտության, իսպանագիտության, լեզվաբանության և համեմատական գրականագիտության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմություն

Բագրատ Այվազյանը և Աշոտ Երկաթը հայկական պատմության կարևոր դեմքեր են, որոնք կապ ունեն Հայաստանի պետականության և արաբական դարաշրջանի քաղաքական գործընթացների հետ։ Աշոտ Երկաթը (մ.թ.ա. 867–890 թթ.) Բագրատունիների տոհմից արքա էր, ով համարվում է հայկական միջնադարյան պետության վերականգնման ու կայացման կարևոր դ64ի. Նա վերականգնեց Հայաստանի ինքնուրույն արքայությունը արաբական տիրապետությունից հետո, ամրացրեց կենտրոնական իշխանությունը, զարգացրեց տնտեսական ու ռազմական կառավարման համակարգը և նպաստեց եկեղեցական ու մշակութային կյանքի աճին։ Բագրատ Այվազյանը, որպես պատմական ուսումնասիրող և հեղինակ, հաճախ ներկայացնում է Աշոտ Երկաթի գործառույթներն ու նշանակությունը՝ ընդգծելով նրա դերը հայկական պետականության ու ազգային ինքնության պահպանման գործում։ Այս կերպ, Աշոտ Երկաթը դարձավ միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական կայունության և մշակութային վերելքի խորհրդանիշ, իսկ Բագրատ Այվազյանի հետազոտությունները թույլ են տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել այդ դարաշրջանի հայկական պետության կառավարման, արտաքին քաղաքականության և սոցիալ-տնտեսական զարգացումների մասին։

Այլ առարկաներ

Գիտապատմական և գիտատեխնիկական բնույթի այս հրատարակությունը նվիրված է Հայաստանում գիտության և տեխնոլոգիաների զարգացման պատմությանը, հիմնական ուղղություններին և դրանց նշանակությանը երկրի տնտեսական, կրթական ու հասարակական առաջընթացի գործընթացներում։ Քննության են առնվում հայկական գիտական մտքի ձևավորման նախադրյալները, գիտահետազոտական հաստատությունների գործունեությունը, գիտական կրթության կազմակերպման առանձնահատկությունները և տարբեր գիտակարգերի զարգացման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական, տեխնիկական և կիրառական գիտությունների ձեռքբերումներին, գիտական հետազոտությունների կազմակերպմանը, տեխնոլոգիական նորարարություններին և գիտական արդյունքների գործնական կիրառման հնարավորություններին։ Դիտարկվում են Հայաստանի գիտական կենտրոնների, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների, հետազոտական լաբորատորիաների և գիտատեխնիկական կազմակերպությունների դերը գիտական ներուժի ձևավորման ու զարգացման գործում։ Քննարկվում են նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ճարտարագիտության, ֆիզիկայի, մաթեմատիկայի, կենսաբանական և այլ գիտությունների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև գիտության ու արդյունաբերության համագործակցության հնարավոր ուղղությունները։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու գիտական գործունեության պետական աջակցության, մասնագետների պատրաստման, միջազգային գիտական համագործակցության և տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքների զարգացման հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում գիտության և տեխնոլոգիաների ազդեցությանը նորարարական տնտեսության ձևավորման, արտադրության արդիականացման, կրթության որակի բարձրացման և Հայաստանի միջազգային գիտական կապերի ընդլայնման վրա։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գիտության պատմության, տեխնոլոգիական զարգացման, նորարարական քաղաքականության և Հայաստանի գիտակրթական համակարգի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Իրավաբանություն

Ժամանակակից իրավունքի և բարոյականության հարաբերակցությունը կարևոր տեսական և գործնական խնդիր է, որը վերաբերում է հասարակության կարգավորման երկու հիմնական համակարգերի փոխազդեցությանը։ Իրավունքը պետության կողմից հաստատված պարտադիր նորմերի ամբողջություն է, որոնք կարգավորում են հասարակական հարաբերությունները և ապահովվում են պետական հարկադրանքով։ Բարոյականությունը, ընդհակառակը, հիմնված է հասարակության մեջ ձևավորված արժեքների, նորմերի և համոզմունքների վրա, որոնք կարգավորում են մարդու վարքը առանց պետական հարկադրանքի։ Չնայած այս տարբերություններին՝ իրավունքն ու բարոյականությունը սերտորեն կապված են և հաճախ փոխլրացնում են միմյանց։ Ժամանակակից իրավական համակարգերում շատ իրավական նորմեր ունեն բարոյական հիմք, օրինակ՝ մարդու իրավունքների պաշտպանությունը, արդարության, հավասարության և հումանիզմի սկզբունքները։ Միևնույն ժամանակ իրավունքը երբեմն կարող է չհամընկնել հասարակության բարոյական պատկերացումների հետ, հատկապես արագ փոփոխվող սոցիալական պայմաններում, երբ օրենքները չեն հասցնում ամբողջությամբ արտահայտել հասարակական արժեքների զարգացումը։ Բարոյականությունը հաճախ հանդես է գալիս որպես իրավունքի զարգացման աղբյուր, քանի որ հասարակական պահանջները և արժեքային փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում կարող են վերածվել իրավական նորմերի։ Մյուս կողմից՝ իրավունքը ապահովում է բարոյական նորմերի պարտադիր և համընդհանուր բնույթը՝ կանխելով հասարակական անկարգությունները և հակասությունները։ Ժամանակակից պետություններում կարևոր է իրավունքի և բարոյականության ներդաշնակությունը, քանի որ միայն իրավական ձևական կարգավորումը բավարար չէ հասարակության կայուն զարգացման համար, իսկ միայն բարոյական նորմերը՝ առանց իրավական պաշտպանության, չեն կարող ապահովել պարտադիր կարգապահություն։ Այս հարաբերակցությունը հատկապես կարևոր է մարդու իրավունքների, սոցիալական արդարության, բժշկական էթիկայի, տեխնոլոգիական զարգացման և կենսաբանական էթիկայի ոլորտներում, որտեղ իրավական և բարոյական հարցերը հաճախ հատվում են։ Այսպիսով, ժամանակակից իրավունքի և բարոյականության հարաբերակցությունը դինամիկ գործընթաց է, որտեղ երկու համակարգերը փոխազդում են, փոխլրացնում և ազդում հասարակության զարգացման ուղղության վրա՝ ապահովելով թե՛ կարգուկանոն, թե՛ արժեքային հիմք։