Անուղղակի հարկերի դերը անցումային տնտեսություն ունեցող երկրներում (ՀՀ օրինակով)

Քաղաքագիտություն

Այս մենագրությունը նվիրված է 1991–2001 թվականներին Հայաստանի և Միացյալ Նահանգների հարաբերությունների ձևավորման ու զարգացման համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով Հարավային Կովկասում ԱՄՆ արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների, տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական վերափոխումների և հետխորհրդային միջազգային համակարգի ձևավորման համատեքստում։ Աշխատության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է այն հարցի վրա, թե ինչպիսի տեղ էր զբաղեցնում Հայաստանը ԱՄՆ տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, ինչ գործոններով էին պայմանավորված երկկողմ հարաբերությունների զարգացումները և ինչպես էին տարածաշրջանային հակամարտությունները, էներգետիկ շահերը, անվտանգության խնդիրները, Ռուսաստանի և Իրանի գործոնները, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում գործող հայկական համայնքի ու կազմակերպությունների գործունեությունը ազդում Վաշինգտոնի քաղաքական որոշումների վրա։ Հետազոտության ժամանակագրական շրջանակը սկսվում է 1991 թվականից, երբ Հայաստանը վերականգնեց իր անկախությունը և դարձավ միջազգային հարաբերությունների ինքնուրույն սուբյեկտ։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հարավային Կովկասում ստեղծված նոր իրավիճակը հնարավորություն տվեց ԱՄՆ-ին ակտիվացնել իր ներկայությունը տարածաշրջանում։ ԱՄՆ քաղաքականության մեջ տարածաշրջանի նշանակությունը պայմանավորված էր մի քանի փոխկապակցված հանգամանքներով՝ Ռուսաստանի ազդեցության պահպանման խնդրով, Իրանի աշխարհաքաղաքական դիրքով, Թուրքիայի և Վրաստանի հետ հարաբերություններով, Կասպից ծովի էներգետիկ պաշարների նկատմամբ հետաքրքրությամբ և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերով։ Հետազոտություններում նշվում է, որ ԱՄՆ-ի ակտիվ հետաքրքրությունը Հարավային Կովկասի նկատմամբ հատկապես նկատելի դարձավ 1990-ականների երկրորդ կեսից, երբ տարածաշրջանային էներգետիկ նախագծերն ավելի մեծ նշանակություն ստացան ամերիկյան արտաքին քաղաքականության համար։ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը դարձավ երկկողմ կապերի ինստիտուցիոնալ զարգացման հիմքը։ Հետագա տարիներին հարաբերությունները աստիճանաբար ընդլայնվեցին՝ ընդգրկելով քաղաքական, տնտեսական, մարդասիրական, ժողովրդավարական զարգացման և անվտանգության ոլորտները։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է բացահայտել այն առանձնահատկությունը, որ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի հարաբերությունները զարգանում էին ոչ միայն երկու երկրների անմիջական շահերի հիման վրա, այլև Հարավային Կովկասում ամերիկյան ավելի լայն ռազմավարության շրջանակում։ Այդ պատճառով Հայաստանի նկատմամբ Վաշինգտոնի քաղաքականությունը անհրաժեշտ է դիտարկել տարածաշրջանի մյուս պետությունների՝ Ադրբեջանի և Վրաստանի նկատմամբ ԱՄՆ քաղաքականության հետ համեմատության մեջ։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խնդիրը։ 1990-ականների սկզբին հակամարտությունը դարձավ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության և միջազգային հարաբերությունների կարևորագույն ուղղություններից մեկը, իսկ ԱՄՆ-ը ներգրավվեց դրա կարգավորման գործընթացում՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկիր։ Հակամարտության նկատմամբ ամերիկյան դիրքորոշումը միաժամանակ առնչվում էր տարածաշրջանային անվտանգության, Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների, Թուրքիայի դիրքորոշման և էներգետիկ հաղորդակցության նախագծերի հարցերին։ Այդ համատեքստում աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր հակամարտության կարգավորման խնդիրը փոխազդում հայ-ամերիկյան քաղաքական օրակարգի հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ԱՄՆ-ում հայկական համայնքի և կազմակերպությունների դերակատարությունը։ Հայկական սփյուռքը և ամերիկահայ կազմակերպությունները կարողացել են ձևավորել քաղաքական ու հասարակական ազդեցության տարբեր մեխանիզմներ՝ ամերիկյան քաղաքական օրակարգում հայկական հարցերի բարձրացման, Հայաստանի նկատմամբ աջակցության, տնտեսական և մարդասիրական ծրագրերի խթանման և Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ։ Հետազոտությունների համաձայն՝ ամերիկահայ կազմակերպությունները զգալի դեր են ունեցել Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ ԱՄՆ քաղաքականության վրա հասարակական ու քաղաքական ազդեցություն գործադրելու գործում։ Տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը ևս կարևոր բաղադրիչ է։ Անկախության առաջին տարիներին Հայաստանը կանգնած էր տնտեսական ծանր իրավիճակի, շրջափակման և սոցիալ-տնտեսական վերափոխումների խնդիրների առջև, ինչի պայմաններում ԱՄՆ աջակցությունը ստացավ մեծ նշանակություն։ Ամերիկյան օգնության ծրագրերը, ներդրումային և առևտրային կապերը, մարդասիրական աջակցությունը և տնտեսական բարեփոխումների խթանումը դարձան երկկողմ հարաբերությունների կարևոր ուղղություններ։ Միաժամանակ ԱՄՆ-ի տնտեսական հետաքրքրությունները Հարավային Կովկասում մեծապես կապված էին տարածաշրջանի հաղորդակցային և էներգետիկ ներուժի հետ։ Այս համատեքստում Հայաստանը որոշ չափով տարբերվում էր Ադրբեջանից, քանի որ չուներ Կասպից ծովի նավթային և գազային պաշարների նման ռեսուրսային ներուժ, ինչն ազդում էր տարածաշրջանային ամերիկյան առաջնահերթությունների կառուցվածքի վրա։ ԱՄՆ քաղաքականության մեջ Ադրբեջանի նշանակությունը հատկապես աճեց էներգետիկ նախագծերի զարգացման հետ, մինչդեռ Հայաստանի նկատմամբ հարաբերությունները զգալիորեն կառուցվում էին քաղաքական, մարդասիրական և ժողովրդավարական համագործակցության հիման վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև անվտանգության և ռազմական համագործակցության ուսումնասիրությունը։ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի հարաբերություններում անվտանգության ոլորտը զարգանում էր աստիճանաբար՝ հաշվի առնելով միաժամանակ Հայաստանի անդամակցությունը Ռուսաստանի գլխավորած անվտանգության համակարգերին և ԱՄՆ-ի ու ՆԱՏՕ-ի հետ համագործակցության հնարավորությունները։ Հետազոտական գրականության մեջ նշվում է, որ հայ-ամերիկյան համագործակցությունը ներառում էր ինչպես երկկողմ, այնպես էլ ՆԱՏՕ-ի շրջանակներում իրականացվող ձևաչափեր, սակայն Ռուսաստանի հետ Հայաստանի ռազմաքաղաքական կապերը սահմանափակում էին այդ ուղղության արագ խորացումը։ Մենագրության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը ներկայացվում է որպես տարբեր ուժային կենտրոնների միջև հավասարակշռություն պահպանելու գործընթաց։ Հայաստանի համար ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների զարգացումը կարևոր էր միջազգային աջակցություն ստանալու, տնտեսական վերականգնման, ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդման և արտաքին քաղաքական այլընտրանքների ընդլայնման տեսանկյունից, մինչդեռ ԱՄՆ-ի համար Հայաստանը Հարավային Կովկասում կարևոր, բայց ոչ միակ գործընկերն էր։ Այդ պատճառով երկկողմ հարաբերությունները պետք է հասկանալ ավելի լայն տարածաշրջանային համակարգում, որտեղ փոխազդում էին ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի և եվրոպական պետությունների շահերը։ Հետազոտության մեջ 1990-ականների երկրորդ կեսը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ հենց այդ շրջանում Հարավային Կովկասը ավելի հստակ սկսեց դիտարկվել որպես ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղղություն։ Էներգետիկ նախագծերը, Կասպից ծովի պաշարների արտահանման ուղիները, տարածաշրջանային հաղորդակցությունները և Ռուսաստանի ու Իրանի ազդեցության սահմանափակման հարցերը մեծացրին ԱՄՆ-ի հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ։ Այս պայմաններում Հայաստանը հայտնվեց բարդ աշխարհաքաղաքական միջավայրում, որտեղ իր արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները միշտ չէ, որ համընկնում էին ամերիկյան ռազմավարական նպատակների հետ։ Աշխատանքի մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ Նորա Վ. Գևորգյանի ուսումնասիրությունը սկզբնապես ներկայացվել է որպես քաղաքական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար նախատեսված ատենախոսություն՝ 23.00.04 մասնագիտությամբ, և 2009 թվականին հրատարակվել է 27 էջանոց սեղմագրով։ Հետագայում այն լույս է տեսել ընդարձակ մենագրության ձևով՝ Երևանում, «Լիմուշ» հրատարակչությունում, 2012 թվականին, 194 էջ ծավալով։ Հայաստանի ազգային գրադարանի մատենագիտական գրառման համաձայն՝ գրքում ընդգրկված է 174–188-րդ էջերի մատենագիտություն՝ 190 աղբյուրով, ինչպես նաև բազմաթիվ տողատակի հղումներ։ Ռուս-հայկական համալսարանի տվյալները հաստատում են, որ Նորա Գևորգյանը քաղաքական գիտությունների թեկնածու է, դոցենտ և միջազգային հարաբերությունների մասնագետ, իսկ այս աշխատությունը նրա հիմնական գիտական մենագրություններից մեկն է։ Նրա հետազոտական հետաքրքրությունների մեջ ներառված են ԱՄՆ արտաքին քաղաքական շահերը Հարավային Կովկասում, հայ-ամերիկյան հարաբերությունները, փոքր պետությունների դերը մեծ տերությունների աշխարհաքաղաքականության մեջ և տարածաշրջանային միջազգային հարաբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր է հետխորհրդային առաջին տասնամյակում Հայաստանի արտաքին քաղաքականության և ԱՄՆ-ի տարածաշրջանային ռազմավարության փոխազդեցությունը հասկանալու համար։ Այն հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել դիվանագիտական հարաբերությունները, տնտեսական և մարդասիրական համագործակցությունը, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության միջազգային ասպեկտները, ամերիկահայ համայնքի քաղաքական ազդեցությունը, տարածաշրջանային էներգետիկ շահերը և Հարավային Կովկասում ձևավորվող նոր աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել միջազգային հարաբերությունների, քաղաքագիտության, դիվանագիտության, Հայաստանի արտաքին քաղաքականության, ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքականության հարցերով զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Մանկավարժություն

Այս գիտական-մեթոդական աշխատանքը նվիրված է անգլերեն լեզվի մասնագիտացված ուսուցման գործընթացում միջնորդական (մեդիատիվ) հմտությունների զարգացման խնդիրներին՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով սննդային տեխնոլոգիաների ենթալեզվի կիրառմանը։ Գրքում քննարկվում է, թե ինչպես կարելի է օտար լեզվի ուսուցման ընթացքում ձևավորել և զարգացնել ուսանողների հաղորդակցական կարողությունները՝ տեղեկատվության փոխանցման, մեկնաբանման, վերափոխման և միջմշակութային միջնորդության հմտությունների միջոցով։ Հեղինակը ներկայացնում է մասնագիտական ուղղվածությամբ լեզվական նյութերի ընտրության սկզբունքները, ուսումնական առաջադրանքների տեսակները և մեթոդական մոտեցումները, որոնք նպաստում են մասնագիտական հաղորդակցության արդյունավետությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սննդային տեխնոլոգիաների ոլորտին բնորոշ տերմինաբանության, մասնագիտական տեքստերի և իրական հաղորդակցական իրավիճակների օգտագործմանը ուսուցման գործընթացում։ Աշխատությունը համադրում է լեզվաբանական, դիդակտիկ և մասնագիտական մոտեցումներ՝ առաջարկելով գործնական մեթոդներ ուսանողների լեզվական և միջնորդական կարողությունների զարգացման համար։ Այն օգտակար է լեզվաբանների, անգլերենի դասախոսների, մեթոդիստների և մասնագիտական կրթության ոլորտի հետազոտողների համար։

Մշակույթ

Այս մատենագիտական ցանկը ներկայացնում է մշակույթի և արվեստի ոլորտներին վերաբերող նոր հրատարակությունների համակարգված գրանցում՝ ընդգրկելով արվեստագիտություն, մշակութաբանություն, թատերագիտություն, երաժշտագիտություն, կերպարվեստ և հարակից հումանիտար ուղղություններ։ Նյութում հավաքագրվում և դասակարգվում են տարբեր հեղինակների գիտական աշխատություններ, մենագրություններ, հոդվածներ և ժողովածուներ, որոնք արտացոլում են արդի մշակութային գործընթացները, գեղարվեստական մտածողության զարգացումը և արվեստի պատմության նոր հետազոտական մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հրատարակությունների թեմատիկ բազմազանությանը և գիտական արժեքին՝ ցույց տալով մշակութային դաշտում ձևավորվող նոր միտումները, միջառարկայական կապերը և ուսումնասիրությունների արդիական ուղղությունները։ Աշխատությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական և հղումային աղբյուր հետազոտողների, ուսանողների և մշակութային ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով գիտական տեղեկատվության համակարգված հասանելիությանը և ոլորտային հետազոտությունների զարգացմանը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում պարբերական հիվանդության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներառելով դրա ժառանգման բնույթի, էթիոպաթոգենեզի, կլինիկական դրսևորումների դասակարգման և հիվանդության ընթացքի մոդելավորման հարցերը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է հիվանդության առաջացման և զարգացման մեխանիզմների առավել ամբողջական բացահայտումը՝ հաշվի առնելով ժառանգական նախատրամադրվածությունը, կլինիկական բազմազանությունը և տարբեր գործոնների փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարբերական հիվանդության ժառանգման օրինաչափություններին և այն գենետիկական առանձնահատկություններին, որոնք կարող են պայմանավորել հիվանդության նկատմամբ նախատրամադրվածությունը և դրա կլինիկական արտահայտման տարբեր ձևերը։ Աշխատության մեջ քննարկվում է նաև հիվանդության էթիոպաթոգենեզի հայեցակարգը՝ վերլուծելով այն կենսաբանական և պաթոֆիզիոլոգիական գործընթացները, որոնք կարող են ընկած լինել կրկնվող բորբոքային նոպաների զարգացման հիմքում։ Կլինիկական նյութի համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել հիվանդության տարբեր ձևերը, դասակարգել դրա դրսևորումները և գնահատել ընթացքի առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով նոպաների հաճախականությունը, տևողությունը, ախտանշանների բնույթը և հիվանդության հնարավոր բարդությունները։ Առանձին ուղղություն է կազմում կլինիկական ընթացքի մոդելավորումը, որի նպատակն է հիվանդության զարգացման տարբեր սցենարների բացահայտումը, կլինիկական տվյալների համակարգումը և հիվանդության ընթացքի կանխատեսման հնարավորությունների ընդլայնումը։ Նման մոտեցումը կարող է նպաստել հիվանդների խմբավորման, ռիսկի գնահատման և բժշկական հսկողության առավել նպատակային կազմակերպման կատարելագործմանը։ Հայաստանի պայմաններում հիվանդության ուսումնասիրությունը առանձնահատուկ նշանակություն ունի՝ հաշվի առնելով դրա տարածվածությունը հայ բնակչության շրջանում և խնդրի բժշկագենետիկական ու հանրային առողջապահական կարևորությունը։ Աշխատությունը միավորում է բժշկագենետիկական, կլինիկական և պաթոֆիզիոլոգիական մոտեցումները՝ ստեղծելով հիվանդության մասին ամբողջական պատկեր և ընդգծելով վաղ ախտորոշման, շարունակական հսկողության ու անհատականացված մոտեցումների կարևորությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բժիշկներին, ռևմատոլոգներին, գենետիկներին, մանկաբույժներին, ներքին բժշկության մասնագետներին, բժշկագիտության հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և բժշկական բուհերի ուսանողներին։

Գյուղատնտեսություն

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտին նվիրված նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով ապահովել մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների իրազեկվածությունը ժամանակակից գյուղատնտեսական գրականության վերաբերյալ։ Ցանկում ներառված են բուսաբուծության, անասնաբուծության, ագրոնոմիայի, հողագիտության, ագրոէկոլոգիայի, գյուղատնտեսական տեխնիկայի, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման և ոլորտի այլ կարևոր ուղղությունների վերաբերյալ հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են գիտական նոր ձեռքբերումները և գործնական կիրառման արդիական մոտեցումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական ուղեցույց՝ հնարավորություն տալով արագ գտնել և ընտրել անհրաժեշտ գրականությունը գիտահետազոտական, կրթական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է գյուղատնտեսական գիտելիքների տարածմանը, նորարարական փորձի ներկայացմանը և ոլորտի զարգացման համար կարևոր տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի առաջին Հանրապետության պատմության ուսումնասիրման ընթացքին, պատմագիտական մոտեցումներին և տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված գնահատականների վերլուծությանը։ Ներկայացվում են հանրապետության ստեղծման, պետական կառավարման, արտաքին և ներքին քաղաքականության, սոցիալ-տնտեսական կյանքի, ազգային անվտանգության և հասարակական գործընթացների վերաբերյալ պատմագիտական աշխատությունները և դրանց հիմնական ուղղությունները։ Քննարկվում են տարբեր հեղինակների տեսակետները, սկզբնաղբյուրների օգտագործման առանձնահատկությունները, պատմական իրադարձությունների մեկնաբանման տարբերությունները և պատմագրության զարգացման փուլերը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է ձևավորվել Հայաստանի առաջին Հանրապետության վերաբերյալ գիտական պատկերացումը և ինչ նշանակություն ունի այդ շրջանի ուսումնասիրությունը հայոց պետականության պատմության մեջ։ Գիրքը նախատեսված է պատմաբանների, հայագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և Հայաստանի նորագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։