Աշնանացան ցորենի ցանքերում հողի ջրային ռեժիմի ուսումնասիրությունը և կարգավորման ուղիները արցախի տարբեր հողակլիմայական գոտիներում

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Ա. Ֆ. Մյասնիկովի (Ալ. Մարտունի) կյանքի, գործունեության և պատմական ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են նրա հասարակական, քաղաքական և գաղափարական գործունեության հիմնական փուլերը, ինչպես նաև նրա դերը ժամանակաշրջանի կարևորագույն գործընթացներում։ Հեղինակը անդրադառնում է Մյասնիկովի անձին, նրա կազմակերպչական կարողություններին, պետական և հասարակական գործունեությանը, գաղափարական հայացքներին ու պատմական նշանակությանը՝ հիմնվելով կենսագրական նյութերի, փաստաթղթերի և ժամանակակիցների հիշողությունների վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական և հասարակական միջավայրի, ինչպես նաև այն դերակատարների մասին, որոնք ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանի պատմական զարգացումների վրա։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, հասարակագետների, քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվողների, ուսանողների և ընթերցողների համար, ովքեր ուսումնասիրում են Հայաստանի և տարածաշրջանի նորագույն պատմության կարևոր դեմքերին։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի տարածքներում տարածված որոշ չղջիկների և կրծողների էկոլոգիական ու մորֆոլոգիական առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ուսումնասիրվող կենդանիների արտաքին և ներքին կառուցվածքի բնութագրերը, մարմնի չափերի և ձևաբանական հատկանիշների փոփոխականությունը, ինչպես նաև այդ հատկանիշների կապը կենդանիների կենսակերպի և շրջակա միջավայրի պայմանների հետ։ Էկոլոգիական տեսանկյունից ուշադրություն է դարձվում տեսակների տարածվածությանը, բնակության վայրերին, կենսամիջավայրերի ընտրությանը, սննդային առանձնահատկություններին, ակտիվության բնույթին, բազմացման առանձնահատկություններին և շրջակա միջավայրի տարբեր գործոնների ազդեցությանը։ Չղջիկների և կրծողների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի կենդանական աշխարհի կենսաբազմազանության, տեսակների էկոլոգիական հարմարվողականությունների և բնական էկոհամակարգերում նրանց ունեցած դերի բացահայտման համար։ Մորֆոլոգիական տվյալների համադրումը էկոլոգիական դիտարկումների հետ հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել տարբեր տեսակների կենսաբանական առանձնահատկությունների, տարածական տարբերությունների և հարմարվողական մեխանիզմների վերաբերյալ։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել Հայաստանի կենդանական աշխարհի ուսումնասիրության, կաթնասունների կենսաբանության, կենսաբազմազանության պահպանության և տարածաշրջանային էկոլոգիական հետազոտությունների համար, ինչպես նաև հետաքրքրել կենդանաբաններին, բնապահպաններին, կենսաբաններին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է Լենինականում՝ ներկայիս Գյումրիում, հայկական թատերական կյանքի ձևավորման, զարգացման և մշակութային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են քաղաքի թատերական ավանդույթների պատմական նախադրյալները, մասնագիտական բեմարվեստի կայացման գործընթացը, ստեղծագործական խմբերի գործունեությունը և թատրոնի դերակատարությունը Հայաստանի մշակութային կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն ժամանակաշրջանին, երբ քաղաքում ձևավորվեց պետական դրամատիկական թատրոնը և ստեղծվեց դերասանական ու ռեժիսորական կայուն միջավայր։ Քննվում է թատերախմբի կազմավորման գործընթացը, այդ թվում՝ տեղական բեմական ուժերի և մասնագիտական կրթություն ստացած դերասանների մասնակցությունը, ինչպես նաև ռեժիսորական դպրոցի ազդեցությունը ներկայացումների գեղարվեստական ուղղության վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է խաղացանկի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով բացահայտվում են ազգային դասական դրամատուրգիայի, ժամանակակից հայ հեղինակների, ռուսական և արևմտաեվրոպական թատերգության փոխհարաբերությունները։ Դիտարկվում է, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական և մշակութային փոփոխություններն արտահայտվել բեմադրությունների թեմատիկայի, կերպարային համակարգի, դերասանական խաղի և ռեժիսորական մեկնաբանությունների մեջ։ Ուշադրություն է դարձվում նաև թատրոնի ստեղծագործական նշանավոր գործիչներին, որոնց գործունեությունը նպաստել է ոչ միայն քաղաքի, այլև ամբողջ հայկական բեմարվեստի զարգացմանը։ Թատերական կյանքը ներկայացվում է որպես քաղաքային մշակույթի կարևոր բաղադրիչ, որը ձևավորել է հանդիսատեսի գեղագիտական ճաշակը, ընդլայնել մշակութային հաղորդակցության հնարավորությունները և նպաստել ազգային դրամատուրգիական ժառանգության պահպանմանն ու տարածմանը։ Քննվում են բեմադրությունների գեղարվեստական առանձնահատկությունները, դերասանական արվեստի ավանդույթների փոխանցումը տարբեր սերունդների միջև, թատերախմբի ստեղծագործական որոնումները և նոր բեմական ձևերի յուրացումը։ Միաժամանակ ուշադրություն է հատկացվում թատրոնի և հանդիսատեսի փոխհարաբերություններին, հյուրախաղերին, մշակութային փոխանակումներին և քաղաքի հասարակական կյանքում թատերական հաստատության ունեցած նշանակությանը։ Նյութը հնարավորություն է տալիս հայկական թատրոնի պատմությունը դիտարկել ոչ միայն մայրաքաղաքային կենտրոնների, այլև տարածաշրջանային մշակութային զարգացման տեսանկյունից՝ ընդգծելով Լենինականի առանձնահատուկ տեղը ազգային բեմարվեստի պատմության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը արժեքավոր է հայկական թատրոնի պատմական զարգացման, ստեղծագործական ավանդույթների, դերասանական ու ռեժիսորական դպրոցների և քաղաքային մշակութային միջավայրի փոխազդեցության ուսումնասիրության համար։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում խաղողագինեգործական ենթահամալիրի արտադրանքի գնագոյացման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը և դրանց կատարելագործման ուղղությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում խաղողի և գինեգործական արտադրանքի գների ձևավորման տնտեսական գործոնները, արտադրական ծախսերի կառուցվածքը, առաջարկի ու պահանջարկի հարաբերակցությունը և շուկայական պայմանների ազդեցությունը գնագոյացման գործընթացի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խաղողագործական տնտեսությունների և վերամշակող կազմակերպությունների տնտեսական փոխհարաբերություններին, հումքի մթերման գների ձևավորմանը և արտադրության տարբեր փուլերում ավելացված արժեքի բաշխմանը։ Վերլուծվում են արտադրանքի ինքնարժեքի, որակի, մրցունակության, իրացման պայմանների և շուկայական ենթակառուցվածքների ազդեցությունները վերջնական գների ձևավորման վրա։ Քննարկվում են գնագոյացման մեխանիզմների արդյունավետության բարձրացման, արտադրողների տնտեսական շահերի հավասարակշռման և ոլորտում կայուն տնտեսական հարաբերությունների ձևավորման հնարավոր ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև պետական կարգավորման և շուկայական գործիքների նշանակությունը խաղողագինեգործական արտադրանքի գնային քաղաքականության կատարելագործման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, խաղողագործության և գինեգործության տնտեսագիտության, գնագոյացման և գյուղատնտեսական շուկաների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է 5-8-րդ դասարաններում սովորող հայ աշակերտների ռուսերեն բանավոր և գրավոր խոսքում հանդիպող քերականական սխալների համակարգված դասակարգմանը և դրանց տարբերակված կանխարգելման մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն խնդիրը, որ ռուսերենը հայախոս սովորողների համար հաճախ հանդես է գալիս որպես երկրորդ լեզու, և մայրենի լեզվի քերականական կառուցվածքի ազդեցությունը կարող է պայմանավորել ռուսերենում որոշակի բնորոշ սխալների առաջացումը։ Այդ սխալների բացահայտումը, պատճառների ուսումնասիրությունը և դրանց կանխարգելման համապատասխան մեթոդների ընտրությունը կարևոր նշանակություն ունեն ռուսաց լեզվի ուսուցման արդյունավետության բարձրացման համար։ Աշխատության հիմնական նպատակներից է պարզել, թե դպրոցականների խոսքում ինչպիսի քերականական շեղումներ են առավել հաճախ հանդիպում, ինչ օրինաչափություններով են դրանք առաջանում և ինչպես կարելի է ուսուցման գործընթացում հաշվի առնել սովորողների անհատական և տարիքային առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ռուսերենի հոլովների, թվի, սեռի, բայաձևերի, ժամանակների, նախադասության կառուցվածքի, բառերի համաձայնության և կառավարման հետ կապված սխալները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել այն դեպքերին, երբ աշակերտը ռուսերեն քերականական ձևը կառուցում է հայերենի համապատասխան կառուցվածքի ազդեցությամբ։ Նման միջլեզվային ազդեցությունը կարող է դրսևորվել ինչպես բառերի ձևաբանական փոփոխության, այնպես էլ նախադասության շարահյուսական կառուցվածքի մակարդակում։ Սխալների դասակարգումը հնարավորություն է տալիս դրանք բաժանել որոշակի խմբերի՝ ըստ քերականական բնույթի, առաջացման պատճառի, կայունության և ուսուցման ընթացքում դրանց ուղղման բարդության։ Այդպիսի դասակարգումը կարևոր է ոչ միայն սխալների նկարագրության, այլև դրանց կանխարգելման արդյունավետ համակարգ ստեղծելու համար։ Աշխատության կարևոր գաղափարներից է տարբերակված մոտեցման կիրառումը։ Բոլոր աշակերտների համար նույն վարժությունների և նույն մեթոդների կիրառումը միշտ չէ, որ ապահովում է անհրաժեշտ արդյունք, քանի որ նույն սխալը տարբեր սովորողների մոտ կարող է ունենալ տարբեր պատճառներ։ Մի դեպքում այն կարող է առաջանալ մայրենի լեզվի ազդեցությամբ, մեկ այլ դեպքում՝ կանոնի թերի յուրացման, հիշողության դժվարության, անբավարար բառապաշարի կամ խոսքային հմտության չձևավորված լինելու հետևանքով։ Հետևաբար ուսուցիչը պետք է կարողանա որոշել սխալի պատճառը և դրան համապատասխան ընտրել ուղղիչ կամ կանխարգելիչ աշխատանքների ձևը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել աշակերտների գրավոր աշխատանքների, թելադրությունների, շարադրությունների, բանավոր խոսքի և ուսումնական առաջադրանքների վերլուծության մեթոդներ։ Սխալների քանակական և որակական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու դրանց տարածվածությունը տարբեր դասարաններում և հետևելու, թե ինչպես են դրանք փոփոխվում սովորողի տարիքին ու լեզվական փորձին զուգահեռ։ Կարևոր է նաև համեմատել տարբեր մակարդակի լեզվական պատրաստվածություն ունեցող աշակերտների սխալները՝ բացահայտելու համար դրանց բնորոշ առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեթոդական հատվածում ուշադրություն է դարձվում սխալների կանխարգելման գործնական միջոցներին։ Դրանց թվում կարող են կիրառվել նպատակային քերականական վարժություններ, համեմատական վերլուծություններ հայերենի և ռուսերենի միջև, սխալների ինքնուրույն հայտնաբերում և ուղղում, խոսքային իրավիճակների մոդելավորում, կրկնողական առաջադրանքներ և տարբեր բարդության վարժությունների համակարգ։ Հատկապես արդյունավետ կարող է լինել այնպիսի առաջադրանքների կիրառումը, որոնք աշակերտին ստիպում են ոչ միայն հիշել քերականական կանոնը, այլև այն գործնականում կիրառել իրական կամ մոտ իրական հաղորդակցական իրավիճակում։ Միջլեզվային համեմատությունը ևս կարևոր մեթոդական գործիք է, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս սովորողին գիտակցել երկու լեզուների կառուցվածքային տարբերությունները և կանխել մայրենի լեզվից մեխանիկական փոխանցվող սխալները։ Տարբերակված ուսուցումը կարող է ենթադրել առաջադրանքների բարդության աստիճանական փոփոխություն՝ հաշվի առնելով սովորողի լեզվական մակարդակը և առավել հաճախ հանդիպող սխալների բնույթը։ Միաժամանակ կարևոր է խուսափել սխալների մեխանիկական ուղղումից և սովորողին հնարավորություն տալ հասկանալու դրանց առաջացման պատճառը։ Այդ մոտեցումը նպաստում է լեզվական ինքնավերահսկման և ինքնուրույն խոսքային հմտությունների ձևավորմանը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ սխալների դասակարգման հիման վրա հնարավոր է ստեղծել ուսուցչի համար կիրառելի մեթոդական համակարգ, որը թույլ կտա ավելի նպատակային կազմակերպել քերականության ուսուցումը և կանխարգելիչ աշխատանքը։ Նման համակարգը կարող է օգտակար լինել ինչպես սովորական դասապրոցեսում, այնպես էլ լրացուցիչ կամ անհատական պարապմունքների ժամանակ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է ռուսաց լեզվի ուսուցման մեթոդիկան, համադրական լեզվաբանությունը և սխալների վերլուծության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հայախոս դպրոցականների ռուսերեն խոսքում քերականական սխալների հիմնական տեսակները, դրանց առաջացման պատճառները և տարբերակված կանխարգելման առավել արդյունավետ ուղիները։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել ռուսաց լեզու դասավանդող ուսուցիչների, մեթոդիստների, լեզվաբանների, մանկավարժների և երկլեզու կամ երկրորդ լեզվի ուսուցման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների համար։

Մանկավարժություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է կրտսեր դպրոցականների ինքնագնահատման կարողության ձևավորման մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով երեխայի անձնային զարգացման և կրթական գործընթացի փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են ինքնագնահատման էությունը, կառուցվածքը, զարգացման առանձնահատկությունները և դրա նշանակությունը կրտսեր դպրոցականների ինքնագիտակցության, ինքնավստահության ու ուսումնական գործունեության արդյունավետության ձևավորման գործում։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են ուսուցչի դերը, կրթական միջավայրի ազդեցությունը, գնահատման մեթոդների կիրառման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև այն մանկավարժական պայմանները, որոնք նպաստում են երեխայի կողմից սեփական հնարավորությունների, հաջողությունների և դժվարությունների օբյեկտիվ ընկալմանը։ Հեղինակը ներկայացնում է ինքնագնահատման կարողության զարգացման մեթոդներ և գործնական մոտեցումներ՝ ներառելով համագործակցային ուսուցման, ինքնավերլուծության, հետադարձ կապի և խրախուսման արդյունավետ ձևեր։ Հետազոտությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ ճիշտ ձևավորված ինքնագնահատումը նպաստում է ոչ միայն ուսումնական առաջադիմությանը, այլև երեխայի սոցիալական հարմարվողականությանը, պատասխանատվության զգացմանը և ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու կարողությանը։ Աշխատությունը նախատեսված է տարրական դպրոցի ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, հոգեբանների, բուհերի դասախոսների և ուսանողների, ինչպես նաև բոլոր այն մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են երեխայի անձնային զարգացման և կրթական գործընթացի կատարելագործման հարցերով։