Այրարատ

Экономика

Տնտեսագիտական, մաթեմատիկական և տնտեսաչափական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է անցումային տնտեսություններում տեղի ունեցող կառուցվածքային վերափոխումների ուսումնասիրությանը, դրանց զարգացման օրինաչափությունների բացահայտմանը և տնտեսական գործընթացների մոդելավորման հավանականային ու վիճակագրական մեթոդների կիրառմանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է կենտրոնացված պլանային տնտեսությունից շուկայական հարաբերությունների անցման պայմաններում տնտեսական համակարգի կառուցվածքային փոփոխությունների, արտադրական ռեսուրսների վերաբաշխման, սեփականության հարաբերությունների վերակազմակերպման և տնտեսական աճի վրա ազդող անորոշ գործոնների գնահատման հետ։ Անցումային տնտեսությունները բնութագրվում են տնտեսական ինստիտուտների վերափոխմամբ, շուկայական մեխանիզմների ձևավորմամբ, արտադրության ճյուղային կառուցվածքի փոփոխություններով, ֆինանսական համակարգի զարգացմամբ և պետական կարգավորման նոր գործիքների ներդրմամբ։ Նման գործընթացները հաճախ ընթանում են բարձր անորոշության պայմաններում, երբ տնտեսական ցուցանիշների փոփոխությունները կախված են ոչ միայն կանխատեսելի տնտեսական գործոններից, այլև պատահական տատանումներից, արտաքին ազդեցություններից և ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների առանձնահատկություններից։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է կառուցվածքային տնտեսական փոփոխությունների տեսական հիմքերը, անցումային տնտեսությունների զարգացման հիմնական փուլերը, տնտեսական համակարգերի դինամիկայի մաթեմատիկական նկարագրությունը և պատահական գործընթացների կիրառման հնարավորությունները տնտեսական երևույթների ուսումնասիրության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի տնտեսության ճյուղային կառուցվածքի փոփոխությունները, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության և ծառայությունների ոլորտների հարաբերակցության վերափոխումները, ինչպես նաև զբաղվածության, ներդրումների և արտադրողականության կառուցվածքային տեղաշարժերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տնտեսական համակարգերի դինամիկայի ուսումնասիրությունը ժամանակային շարքերի, հավանականային բաշխումների և ստոխաստիկ մոդելների միջոցով։ Ստոխաստիկ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տնտեսական գործընթացների նկարագրության մեջ ներառելու պատահական ազդեցությունները և գնահատելու տարբեր տնտեսական ցուցանիշների փոփոխության հնարավոր տարբերակները։ Ի տարբերություն զուտ դետերմինիստական մոդելների, որոնցում համակարգի զարգացումը որոշվում է նախապես սահմանված կախվածություններով և սկզբնական պայմաններով, ստոխաստիկ մոդելները հաշվի են առնում տնտեսական միջավայրի անորոշությունը, պատահական շեղումները և փոփոխականների հավանականային բնույթը։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն տնտեսական ցուցանիշների տատանումների, կառուցվածքային փոփոխությունների արագության և տնտեսական համակարգի տարբեր վիճակների միջև անցումների ուսումնասիրությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել Մարկովյան գործընթացների, պատահական դիֆերենցիալ հավասարումների, ժամանակային շարքերի հավանականային մոդելների և տնտեսաչափական գնահատման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները։ Նման մոդելները կարող են օգտագործվել տնտեսական կառուցվածքի փոփոխությունների հավանականային նկարագրության, զարգացման տարբեր սցենարների համեմատության և տնտեսական ցուցանիշների ապագա շարժընթացի գնահատման նպատակով։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում տնտեսական համակարգի կայունության և անկայունության հիմնախնդիրները, քանի որ անցումային ժամանակաշրջանում շուկայական ինստիտուտների ձևավորումը կարող է ուղեկցվել արտադրության ծավալների փոփոխությամբ, ներդրումային ակտիվության տատանումներով, զբաղվածության կառուցվածքի վերափոխմամբ և ֆինանսական անհավասարակշռություններով։ Հետազոտության թեմատիկան ընդգրկում է նաև տնտեսական կառուցվածքային փոփոխությունների վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնների ուսումնասիրությունը։ Ներքին գործոնների շարքում կարող են դիտարկվել սեփականաշնորհման գործընթացները, ձեռնարկությունների վերակազմակերպումը, ֆինանսական շուկաների զարգացումը, պետական տնտեսական քաղաքականության փոփոխությունները և շուկայական մրցակցության ձևավորումը։ Արտաքին գործոնների շարքում կարևոր նշանակություն ունեն միջազգային առևտրի պայմանները, օտարերկրյա ներդրումների հոսքերը, համաշխարհային շուկաների տատանումները և միջազգային տնտեսական հարաբերությունների փոփոխությունները։ Այս գործոնների ազդեցության գնահատումը ստոխաստիկ մեթոդներով հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տնտեսական վերափոխումների տարբեր հնարավոր ընթացքները և բացահայտելու կառուցվածքային փոփոխությունների նկատմամբ առավել զգայուն ոլորտները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է տնտեսական աճի և կառուցվածքային վերափոխումների փոխհարաբերության վերլուծությունը։ Տնտեսական աճը կարող է ուղեկցվել արտադրության ճյուղային հարաբերակցության փոփոխությամբ, տեխնոլոգիական նորարարությունների տարածմամբ, աշխատուժի տեղաշարժով և կապիտալի վերաբաշխմամբ։ Միաժամանակ կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են ազդել տնտեսական աճի տեմպերի, արտադրողականության և տնտեսական համակարգի երկարաժամկետ արդյունավետության վրա։ Այս փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը պահանջում է մաթեմատիկական այնպիսի մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս հաշվի առնելու տնտեսական ցուցանիշների փոխկապակցվածությունը և դրանց փոփոխությունների պատահական բաղադրիչները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև տնտեսական կառուցվածքի հավասարակշռության, անցումային վիճակների և զարգացման հնարավոր հետագծերի գնահատման խնդիրները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կառուցվածքային փոփոխությունների քանակական չափումը, որի համար կարող են կիրառվել ճյուղային մասնաբաժինների, արտադրության ծավալների, զբաղվածության կառուցվածքի, ներդրումների բաշխման և տնտեսական ակտիվության այլ ցուցանիշներ։ Նման տվյալների վիճակագրական մշակումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կառուցվածքային տեղաշարժերի ինտենսիվությունը, տարբեր ժամանակահատվածներում դրանց փոփոխության ուղղությունները և տնտեսական համակարգի զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև տնտեսաչափական մոդելների պարամետրերի գնահատման, դրանց վիճակագրական նշանակալիության ստուգման և մոդելավորման արդյունքների հուսալիության հիմնախնդիրներին։ Տնտեսական գործընթացների հավանականային նկարագրության համար կարևոր է համապատասխան տվյալների ընտրությունը, դրանց որակի գնահատումը և մոդելների հիմքում դրված ենթադրությունների ստուգումը։ Հատկապես անցումային տնտեսությունների դեպքում վիճակագրական տվյալների համադրելիությունը կարող է դժվարանալ հաշվառման համակարգերի, տնտեսական դասակարգումների և ինստիտուցիոնալ պայմանների փոփոխության պատճառով։ Այս հանգամանքը անհրաժեշտ է հաշվի առնել մաթեմատիկական մոդելների կառուցման և ստացված արդյունքների մեկնաբանման ընթացքում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կառուցվածքային փոփոխությունների կանխատեսման մեթոդների ուսումնասիրությունը։ Ստոխաստիկ մոդելները կարող են հնարավորություն տալ գնահատելու տնտեսական զարգացման հնարավոր սցենարները, դրանց հավանականային բնութագրերը և տարբեր արտաքին ազդեցությունների պայմաններում տնտեսական համակարգի արձագանքը։ Միաժամանակ նման կանխատեսումները պետք է դիտարկել որպես մոդելային գնահատականներ, որոնց ճշգրտությունը կախված է օգտագործված տվյալներից, ընտրված մեթոդներից և տնտեսական միջավայրի փոփոխականությունից։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև համակարգչային մոդելավորման և Մոնտե Կառլոյի մեթոդի կիրառման հնարավորությունները, որոնք թույլ են տալիս բազմաթիվ պատահական իրագործումների միջոցով ուսումնասիրել տնտեսական համակարգի զարգացման տարբերակները և գնահատել հնարավոր արդյունքների բաշխումը։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում տնտեսական քաղաքականության տարբեր միջոցառումների ազդեցության մոդելավորումը՝ ներառելով ներդրումային խթանները, հարկաբյուջետային փոփոխությունները, կառուցվածքային բարեփոխումները և արտադրական ռեսուրսների վերաբաշխման գործընթացները։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են նպաստել տնտեսական քաղաքականության հնարավոր հետևանքների ավելի բազմակողմանի գնահատմանը՝ հաշվի առնելով անորոշությունն ու ռիսկերը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել հավանականությունների տեսության, մաթեմատիկական վիճակագրության, տնտեսաչափության, պատահական գործընթացների տեսության, դինամիկ համակարգերի վերլուծության և համակարգչային փորձարարության մեթոդներ։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս կառուցելու տնտեսական կառուցվածքային փոփոխությունների մաթեմատիկական նկարագրություններ, գնահատելու մոդելների պարամետրերը և համեմատելու տարբեր տնտեսական զարգացման սցենարները։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է անցումային տնտեսությունների կառուցվածքային վերափոխումների ուսումնասիրման քանակական մեթոդների զարգացման, տնտեսական անորոշության մոդելավորման և տնտեսության դինամիկայի հավանականային օրինաչափությունների բացահայտման հնարավորություններով։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է տնտեսական զարգացման ծրագրերի մշակման, կառուցվածքային բարեփոխումների գնահատման, մակրոտնտեսական կանխատեսումների կատարելագործման և տնտեսական ռիսկերի վերլուծության հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, տնտեսաչափության մասնագետներին, մաթեմատիկոսներին, ֆինանսական վերլուծաբաններին, տնտեսական քաղաքականության հետազոտողներին, պետական կառավարման մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տնտեսագիտական, մաթեմատիկական, մեթոդաբանական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով անցումային տնտեսական համակարգերի կառուցվածքային փոփոխությունների, տնտեսական գործընթացների պատահական բնույթի, հավանականային մոդելավորման մեթոդների և տնտեսական զարգացման հնարավոր հետագծերի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Религия

Աշխատանքը նվիրված է քրիստոնեական սրբազան վայրերին և դրանց հետ կապված աղոթական ավանդույթին։ Վերնագիրը հուշում է, որ այն նախատեսված է որպես աղոթական ուղեցույց՝ ընթերցողին ներկայացնելով սրբավայրերում կամ դրանց հիշատակին կատարվող հոգևոր դիմումներ, աղոթքներ և քրիստոնեական խորհրդածություններ։ «Սրբազան տեղեր» հասկացությունը քրիստոնեական ավանդույթում ներառում է այն վայրերը, որոնք կապված են Հիսուս Քրիստոսի երկրային կյանքի, աստվածաշնչյան իրադարձությունների, սրբերի գործունեության կամ եկեղեցական պատմության կարևոր դրվագների հետ։ Այդ վայրերը հավատացյալների համար ոչ միայն պատմական հիշողության տարածքներ են, այլև աղոթքի, ուխտագնացության, հոգևոր վերապրման և հավատքի ամրապնդման խորհրդանիշներ։ Նման աղոթամատույցներում կարող են ընդգրկվել սրբավայրերի հետ կապված աղոթքներ, հոգևոր ընթերցումներ, սրբազան վայրերի նշանակության բացատրություններ և ուխտավորների համար նախատեսված աղոթական խոսքեր։ Դրանք նպաստում են քրիստոնեական սրբավայրերի հանդեպ հարգանքի ձևավորմանը, հավատացյալի հոգևոր կենտրոնացմանը և եկեղեցական ավանդույթի ընկալմանը։ Հրատարակության նշանակությունը կարելի է դիտարկել նաև հայ հոգևոր գրականության տարածման համատեքստում․ այն վկայում է հավատացյալների առօրյա հոգևոր կարիքներին ծառայող փոքրածավալ աղոթագրքերի կարևորության մասին։ Այսպիսի ձեռնարկները հնարավորություն են տվել աղոթական նյութը դարձնել հասանելի, կիրառելի և փոխանցելի՝ պահպանելով քրիստոնեական պաշտամունքի ու սրբավայրերի հետ կապված հոգևոր ժառանգությունը։

Математика

Այս աշխատանքը նվիրված է կառուցվածքային մեխանիկայի այն բարդ խնդիրների ուսումնասիրությանը, որոնք վերաբերում են ձողերի և թիթեղների կայունությանը հետևող (կոնսերվատիվ չլինող) սեղմող ուժերի ազդեցության տակ։ Այն դիտարկում է այն դեպքերը, երբ արտաքին բեռը ոչ միայն ուղղահայաց է կիրառվում կառուցվածքի վրա, այլ նաև փոխում է իր ուղղությունը կառուցվածքի դեֆորմացիայի ընթացքում՝ ստեղծելով հետևող ուժերի յուրահատուկ ազդեցություն, որը կարող է զգալիորեն փոխել կայունության կորուստի բնույթը։ Աշխատությունում վերլուծվում են կայունության կորուստի հիմնական ձևերը՝ բեկում, ծռում և տեղային անկայունություն, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը նյութի հատկություններից, երկրաչափական պարամետրերից և սահմանային պայմաններից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր մաթեմատիկական մոդելների կիրառմանը՝ դիֆերենցիալ հավասարումների, էներգետիկ մեթոդների և թվային հաշվարկների միջոցով կայունության շեմերի որոշման համար։ Քննարկվում են նաև այն դեպքերը, երբ համակարգի վարքը դառնում է ոչ գծային, և փոքր խանգարումները կարող են բերել մեծ դեֆորմացիաների, ինչը կարևոր է ինժեներական նախագծման մեջ անվտանգության ապահովման համար։ Աշխատությունը ունի կիրառական նշանակություն մեքենաշինության, ավիաշինության և շինարարական կոնստրուկցիաների նախագծման ոլորտներում, քանի որ օգնում է կանխատեսել կառուցվածքների վարքը բարդ բեռնվածության պայմաններում և բարձրացնել դրանց հուսալիությունը։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում շրջանառվող էնտերոբակտերիաների տարբեր տեսակների նկատմամբ ախտահանիչ նյութերի զգայունության ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետության գնահատմանը։ Հետազոտության կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ էնտերոբակտերիաների մի շարք ներկայացուցիչներ կարող են առաջացնել մարդկանց և կենդանիների վարակիչ հիվանդություններ, տարածվել շրջակա միջավայրում և պահպանվել տարբեր օբյեկտների վրա՝ ստեղծելով համաճարակաբանական և սանիտարահիգիենիկ ռիսկեր։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են միկրոօրգանիզմների և ախտահանիչ նյութերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե տարբեր ախտահանիչների նկատմամբ ինչպիսի զգայունություն են ցուցաբերում Հայաստանի պայմաններում շրջանառվող շտամները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ախտահանման արդյունավետության վրա ազդող գործոններին, այդ թվում՝ օգտագործվող նյութի հատկություններին, կոնցենտրացիային, ազդեցության տևողությանը, մանրէի կենսաբանական առանձնահատկություններին և շրջակա միջավայրի պայմաններին։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ախտահանիչների նկատմամբ զգայունության վերաբերյալ տվյալները կարող են հիմք հանդիսանալ առավել արդյունավետ սանիտարահիգիենիկ միջոցառումների ընտրության և ախտահանման ռեժիմների կատարելագործման համար։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել մանրէաբանական հսկողության, վարակների կանխարգելման և կենսաբանական անվտանգության համակարգերի բարելավմանը՝ հատկապես առողջապահական, անասնաբուժական, սննդի արտադրության և այլ ոլորտներում, որտեղ ախտահանման արդյունավետությունը կարևոր նշանակություն ունի։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանրէաբաններին, համաճարակաբաններին, ախտաբաններին, անասնաբույժներին, սննդի անվտանգության մասնագետներին, լաբորատոր հետազոտողներին և կենսաբժշկական ոլորտի ուսանողներին։ Այն նաև արժեքավոր նյութ կարող է հանդիսանալ Հայաստանի տարածքում միկրոօրգանիզմների շրջանառության, դրանց կենսաբանական հատկությունների և ախտահանման նկատմամբ արձագանքի հետագա ուսումնասիրությունների համար՝ նպաստելով վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների զարգացմանը։

Химия

CO2-ը կամ ածխաթթու գազը անգույն, անհոտ գազ է, որը կազմված է մեկ ածխածնի և երկու թթվածնի ատոմներից և հանդիսանում է Երկրի ածխածնային ցիկլի կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Այն առաջանում է բազմաթիվ բնական և արհեստական գործընթացների արդյունքում, օրինակ՝ օրգանական նյութերի այրման, կենդանի օրգանիզմների շնչառության, հրաբխային ակտիվության և արդյունաբերական վառելիքների օգտագործման ժամանակ։ CO2-ը համարվում է ջերմոցային գազ, քանի որ այն ունակ է կլանել և պահել ինֆրակարմիր ճառագայթումը մթնոլորտում, ինչի հետևանքով մասնակցում է գլոբալ տաքացման գործընթացին։ Չնայած դրան՝ այն նաև կենսական նշանակություն ունի բույսերի համար, քանի որ ֆոտոսինթեզի ընթացքում բույսերը օգտագործում են CO2՝ օրգանական նյութեր սինթեզելու և թթվածին արտազատելու համար։ Ածխաթթու գազը լուծվում է ջրում՝ առաջացնելով թույլ ածխաթթու, որը կարևոր դեր ունի բնական ջրային համակարգերի քիմիական հավասարակշռության մեջ։ Արդյունաբերության մեջ CO2-ը կիրառվում է տարբեր նպատակներով, օրինակ՝ սննդի արդյունաբերությունում որպես պահպանիչ և գազավորված ըմպելիքների արտադրության մեջ, ինչպես նաև հրդեհաշիջման համակարգերում և քիմիական գործընթացներում։ Նրա չափազանց մեծ կոնցենտրացիան մթնոլորտում համարվում է բնապահպանական լուրջ խնդիր, քանի որ նպաստում է կլիմայական փոփոխություններին և էկոհամակարգերի խաթարմանը։

Право

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության՝ Եվրասիական տնտեսական միությանը անդամակցության իրավական և սահմանադրական հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են միջազգային ինտեգրացիոն գործընթացներին Հայաստանի մասնակցության սահմանադրաիրավական հիմքերը, պետության ինքնիշխանության, իրավասությունների իրականացման և միջազգային պարտավորությունների ստանձնման փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի սահմանադրական համակարգի և Եվրասիական տնտեսական միության իրավական կարգավորման հարաբերակցությանը, անդամակցության արդյունքում առաջացող իրավական պարտավորություններին, իրավասությունների բաշխման առանձնահատկություններին և ազգային օրենսդրության հետ հնարավոր փոխազդեցություններին։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են նաև միջազգային պայմանագրերի կնքման և վավերացման սահմանադրական ընթացակարգերը, ինտեգրացիոն կառույցների որոշումների ազդեցությունը ազգային իրավակարգի վրա, ինչպես նաև Հայաստանի պետական մարմինների դերը համապատասխան իրավահարաբերությունների ձևավորման և իրականացման գործընթացում։ Կարևորվում է նաև անդամակցության հետևանքով առաջացող իրավական խնդիրների գնահատումը՝ մարդու և քաղաքացու իրավունքների պաշտպանության, տնտեսական ազատությունների, պետական կառավարման և իրավական համակարգի զարգացման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինտեգրացիոն գործընթացներին մասնակցության սահմանադրական սահմանները և իրավական մեխանիզմները, ինչպես նաև գնահատելու Հայաստանի իրավակարգի և միության վերազգային իրավական համակարգի փոխհարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել սահմանադրական և միջազգային իրավունքի մասնագետներին, իրավաբաններին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, գիտաշխատողներին, քաղաքականության և միջազգային հարաբերությունների հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։