Բանբեր Հայաստանի գրադարանների ։ 2023, N 2

Լեզվաբանություն

Գիրքը հայերենի քերականության ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանն ուղղված աշխատություն է, որի նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել լեզվի կառուցվածքն ու գործածության կանոնները։ Այն պատկանում է հայերեն ուսումնական գրականության այն ավանդույթին, որի շրջանակում քերականական գիտելիքները ներկայացվում էին լեզվի ուսուցումը կազմակերպելու, գրագիտությունը զարգացնելու և գրավոր խոսքի ճիշտ կիրառությունը խթանելու նպատակով։ Նման աշխատություններում քերականական նյութը սովորաբար ընդգրկում է լեզվի հնչյունային և գրային համակարգը, բառերի կազմությունը, խոսքի մասերը, բառերի ձևափոխությունները, նախադասության կառուցվածքն ու շարահյուսական կապերը։ Այս գիտելիքները կարևոր են լեզվական երևույթները ճանաչելու, բառերի և նախադասությունների կառուցվածքը հասկանալու, ինչպես նաև գրավոր ու բանավոր խոսքը ճիշտ կազմելու համար։ Վերնագրում գործածված «նոր քերականություն» բնորոշումը կարող է արտահայտել քերականական նյութը նոր եղանակով ներկայացնելու կամ այն ժամանակի կրթական պահանջներին համապատասխան համակարգելու ձգտումը։ Այդուհանդերձ, աշխատության կոնկրետ բովանդակության և մեթոդի մասին ավելի որոշակի եզրակացություններ անելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել դրա ներքին կառուցվածքը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերենի դասավանդման պատմության, հայագիտական գրականության և 19-րդ դարի հայկական կրթական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արժեքավոր է հայերեն քերականական տերմինաբանության ձևավորման, ուսումնական ձեռնարկների զարգացման և լեզվական գիտելիքների փոխանցման պատմական եղանակների հետազոտության տեսանկյունից։

Մաթեմատիկա

Ստեղծագործությունը մեթոդական բնույթի ուսումնական ձեռնարկ է, որը նվիրված է մաթեմատիկական խնդիրների լուծման տարբեր մոտեցումների, ռազմավարությունների և ուսուցման մեթոդների ներկայացմանը։ Այն ընդգծում է խնդիրների լուծման գործընթացի փուլային կառուցվածքը՝ խնդրի ընկալում, վերլուծություն, լուծման պլանի մշակում, իրականացում և արդյունքի ստուգում։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողների տրամաբանական մտածողության զարգացմանը, տարբեր տիպի խնդիրների (թվաբանական, երկրաչափական, ալգորիթմական) լուծման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև ուսուցչի դերին՝ որպես ուղղորդող և մեթոդական աջակցություն ապահովող մասնագետի։ Միաժամանակ ներկայացվում են արդյունավետ ուսուցման մեթոդներ՝ խմբային աշխատանք, խնդիրների քննարկում և ստեղծագործական մոտեցումների խթանում, որոնք նպաստում են մաթեմատիկական մտածողության խորացմանը։ Ընդհանուր առմամբ ձեռնարկը ծառայում է որպես գործնական ուղեցույց՝ մաթեմատիկայի ուսուցումը դարձնելու ավելի համակարգված, հասկանալի և կիրառական։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է 1918–1939 թվականների գերմանական վեպի գաղափարական, գեղարվեստական և աշխարհայացքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակաշրջանի պատմական ու մշակութային զարգացումների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքների, Վայմարյան հանրապետության հասարակական ու քաղաքական հակասությունների, տնտեսական ճգնաժամերի, քաղաքային կյանքի փոփոխությունների, գաղափարական բախումների և նացիոնալ-սոցիալիզմի վերելքի արտացոլումները գերմանական արձակում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անհատի և հասարակության հարաբերությանը, մարդու հոգևոր ճգնաժամին, պատերազմի փորձառությանը, օտարման, միայնության, բարոյական ընտրության, պատմական պատասխանատվության և մարդկային ազատության խնդիրներին։ Վերլուծվում է այն, թե ինչպես են ժամանակաշրջանի գրողները գեղարվեստական կերպարների և պատմողական կառուցվածքների միջոցով ներկայացրել ավանդական արժեքների վերանայումը, հասարակական անկայունությունը և նոր քաղաքական ու մշակութային իրականության ձևավորումը։ Քննության են առնվում վեպի ժանրային ու կառուցվածքային փոփոխությունները, հոգեբանական վերլուծության խորացումը, ժամանակի և տարածության կազմակերպման նոր եղանակները, խորհրդանշական պատկերները, ներքին մենախոսությունը, բազմաձայն պատմողական ձևերը և գեղարվեստական փորձարարության այլ դրսևորումներ։ Կարևորվում են նաև ինտելեկտուալ, սոցիալական, պատմական, հակապատերազմական և հոգեբանական վեպերի առանձնահատկությունները՝ բացահայտելով դրանց միջոցով արտահայտված գաղափարական խնդիրների բազմազանությունը։ Անդրադարձ է կատարվում գրականության և ժամանակաշրջանի փիլիսոփայական ու հասարակական մտքի փոխազդեցությանը, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպես են պատմական ցնցումները փոխել մարդու, պետության, մշակույթի և քաղաքակրթության վերաբերյալ գրական պատկերացումները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում 1930-ական թվականներին քաղաքական ճնշումների, գրաքննության, արտագաղթի և վտարանդիության պայմաններում ստեղծված գրականությանը, որը գերմանական արձակի զարգացման մեջ ձևավորեց նոր թեմաներ և գաղափարական շեշտադրումներ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս միջպատերազմյան գերմանական վեպը դիտարկել որպես ժամանակաշրջանի պատմական փորձառության և մտավոր ճգնաժամերի գեղարվեստական արտահայտություն՝ բացահայտելով գրական ձևի, գաղափարական բովանդակության և հասարակական իրականության փոխադարձ կապերը։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է արևային էներգիայի հարթապանելային ֆոտովերափոխիչների ավտոմատացված նախագծման մեթոդի մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել նախագծման գործընթացի արդյունավետությունը, ճշգրտությունը և արագությունը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը արևային ճառագայթման էներգիան էլեկտրական էներգիայի փոխակերպող հարթապանելային սարքերի կառուցվածքային և էլեկտրական պարամետրերի հաշվարկի ու ընտրության գործընթացների ավտոմատացումն է։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ֆոտովերափոխիչների աշխատանքի սկզբունքները, կառուցվածքային տարրերը, էլեկտրական բնութագրերը և դրանց վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ արևային ճառագայթման ինտենսիվությունը, ջերմաստիճանը, նյութերի հատկությունները, մակերեսի չափերը և էլեկտրական միացման սխեմաները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նախագծման խնդիրների ձևակերպմանը և այն պարամետրերի որոշմանը, որոնք անհրաժեշտ են սարքի պահանջվող ելքային հզորության, լարման, հոսանքի և էներգետիկ արդյունավետության ապահովման համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մաթեմատիկական մոդելների և հաշվարկային ալգորիթմների մշակմանը, որոնց միջոցով հնարավոր է ավտոմատ կերպով ընտրել ֆոտովերափոխիչի կառուցվածքային և տեխնիկական պարամետրերը՝ ելնելով նախապես սահմանված նախագծային պահանջներից։ Ավտոմատացված նախագծման համակարգը կարող է ներառել ելքային տվյալների մուտքագրում, հաշվարկային մոդելների կիրառում, տարբեր նախագծային տարբերակների համեմատություն, օպտիմալ պարամետրերի ընտրություն և վերջնական տեխնիկական բնութագրերի ձևավորում։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են հաշվի առնվել նաև արևային էներգիայի ընդունման պայմանների փոփոխականությունը և արտաքին միջավայրի ազդեցությունը՝ նախագծվող սարքի աշխատանքի կայունությունն ու արդյունավետությունը գնահատելու համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նախագծային լուծումների օպտիմալացմանը, քանի որ սարքի չափերի, տարրերի քանակի, նյութերի և էլեկտրական միացումների ճիշտ ընտրությունը կարող է էականորեն ազդել դրա էներգետիկ ցուցանիշների և արտադրական արժեքի վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր նախագծային լուծումների համակարգչային մոդելավորում և դրանց հաշվարկային արդյունքների համեմատական վերլուծություն՝ առավել նպատակահարմար տարբերակի ընտրության նպատակով։ Մշակվող մեթոդը կարող է նվազեցնել ձեռքով կատարվող հաշվարկների ծավալը, կրճատել նախագծման ժամանակը և նվազեցնել նախագծային սխալների հավանականությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել արևային էլեկտրական համակարգերի, ֆոտոէլեկտրական վահանակների և դրանց առանձին բաղադրիչների նախագծման ու կատարելագործման գործընթացներում։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են հիմք հանդիսանալ նաև տարբեր հզորության և աշխատանքի պայմանների համար հարմարեցվող ավտոմատացված նախագծման ծրագրային համակարգերի ստեղծման համար։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել էլեկտրատեխնիկայի, արևային էներգետիկայի, էներգետիկ համակարգերի, ավտոմատացված նախագծման և համակարգչային մոդելավորման ոլորտների մասնագետներին, ինժեներներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի քաղաքի ուսանողների իրական սննդակարգի համեմատական հիգիենիկ գնահատականին և դրա կառուցվածքի օպտիմալացման ուղիների մշակմանը։ Գրքում ներկայացվում են ուսանողների սննդի ընդհանուր կազմը, օրական կալորիականությունը, մաքուր և սննդային արժեքների առկա անհամապատասխանությունները առողջության պահանջներին։ Հեղինակը վերլուծում է սննդակարգի կառուցվածքը՝ ճաշացանկի բալանսը, սննդանյութերի պարունակությունը և սննդային օրինաչափությունները, ինչպես նաև նշում է պոտենցիալ բացթողումները և սննդի սխալ օգտագործման ռիսկերը։ Աշխատությունում առաջարկվում են ռացիոնալ կոռեկցիայի ուղիներ՝ ուսանողների սննդի առողջարարության բարձրացման նպատակով, ներառյալ սննդի ժամանակացույցի, սննդանյութերի բալանսի և մշակված ծրագրերի ներդրում։ Մեթոդաբանական մասը ընդգրկում է հիգիենիկ ստանդարտների և սննդաբանական չափանիշների համադրություն, ինչը թույլ է տալիս զարգացնել նպատակային սննդային բարելավման ռազմավարություններ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հանրային առողջապահության մասնագետների, սննդաբանների, ուսանողական սննդակառավարման համակարգերի և գիտահետազոտական կազմակերպությունների համար՝ նպաստելով երիտասարդական բնակչության սննդային բարեկեցության և առողջության մակարդակի բարձրացմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հյուսիսարևելյան Հայաստանի երկու պատմական գավառների XVII դարի և XVIII դարի առաջին քառորդի պատմաժողովրդագրական պատկերի ուսումնասիրությանը՝ տարածաշրջանի բնակչության թվաքանակի, բնակավայրերի համակարգի, էթնիկ և սոցիալական կազմի, տնտեսական կյանքի ու ժողովրդագրական փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտության մեջ տվյալ ժամանակաշրջանը դիտարկվում է որպես քաղաքական անկայունությամբ, ռազմական բախումներով, վարչատարածքային վերափոխումներով և բնակչության տեղաշարժերով պայմանավորված բարդ պատմական փուլ։ Քննության են առնվում բնակավայրերի տեղաբաշխումը, գյուղական ու քաղաքային բնակչության հարաբերակցությունը, բնակեցված և ժամանակավորապես կամ ամբողջությամբ լքված բնակավայրերի վիճակը, ինչպես նաև բնակչության բնական շարժի և գաղթերի ազդեցությունը տարածաշրջանի ժողովրդագրական կառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայկական բնակչության տարածական բաշխմանը, համայնքների կենսագործունեությանը և այն գործոններին, որոնք նպաստել են բնակչության թվաքանակի ու բնակավայրերի ցանցի փոփոխություններին։ Պատմաժողովրդագրական տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու առանձին բնակավայրերի և բնակավայրային խմբերի զարգացման ընդհանուր պատկերը, ինչպես նաև դիտարկելու ժողովրդագրական գործընթացների կապը քաղաքական ու տնտեսական իրադարձությունների հետ։ Հետազոտության աղբյուրագիտական հիմքում կարող են ընդգրկվել ժամանակաշրջանի պատմագրական երկերը, վարչական ու հարկային բնույթի տեղեկությունները, եկեղեցական փաստաթղթերը, ձեռագրերի հիշատակարանները, վիմագրական նյութերը և այլ պատմական վկայություններ, որոնց համադրումը նպաստում է բնակչության վերաբերյալ մասնատված տվյալների համակարգմանը։ Կարևորվում են նաև տեղանունների ուսումնասիրությունը և պատմական աշխարհագրության տվյալները, որոնք հնարավորություն են տալիս ճշտելու բնակավայրերի տեղադրությունը, վարչական պատկանելությունն ու ժամանակի ընթացքում կատարված փոփոխությունները։ Ժողովրդագրական գործընթացները ներկայացվում են տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական կյանքի հետ փոխկապակցված՝ ուշադրություն դարձնելով երկրագործությանը, անասնապահությանը, առևտրային կապերին, հարկային պարտավորություններին և համայնքային կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Հյուսիսարևելյան Հայաստանի պատմական ժողովրդագրության, բնակեցման համակարգի և XVII–XVIII դարերի սահմանագծին տեղի ունեցած սոցիալական ու տարածքային փոփոխությունների մասին՝ միաժամանակ արժեքավոր նյութ տրամադրելով Հայաստանի պատմական աշխարհագրության և տարածաշրջանային պատմության հետագա ուսումնասիրությունների համար։