1918-1939 թթ. գերմանական վեպի գաղափարագեղարվեստական պրոբլեմատիկան

Կրոն

Հայ եկեղեցու աստվածային պաշտամունքի, ծիսական կյանքի և տոնական արարողությունների կազմակերպման սկզբունքներին նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է եկեղեցական պաշտամունքի կարգը, գլխավոր կրոնական տոների կատարման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև առանձին տոներին, հիշատակի օրերին և հանդիսավոր իրադարձություններին առնչվող հատուկ արարողակարգերը։ Գրքի հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել եկեղեցական պաշտամունքի կազմակերպման և իրականացման կանոնները՝ բացահայտելով ծիսական գործողությունների հոգևոր նշանակությունը, դրանց հաջորդականությունը և քրիստոնեական ավանդության մեջ ձևավորված կարգապահական սկզբունքները։ Աշխատության թեմատիկ առանցքը աստվածային պաշտամունքն է՝ որպես եկեղեցու հոգևոր կյանքի կենտրոնական արտահայտություն և հավատացյալների՝ Աստծո հետ հաղորդակցության կարևորագույն միջոց։ Պաշտամունքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես աղոթքների, երգեցողության և ծիսական գործողությունների ամբողջություն, այլև որպես հավատքի, եկեղեցական ավանդության և համայնքային հոգևոր միասնության արտահայտություն։ Այս տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն եկեղեցական ժամերգությունները, պատարագը, աղոթական կարգերը, սաղմոսերգությունը, ընթերցումները, օրհնությունները և պաշտամունքի ընթացքում կատարվող այլ ծիսական գործողությունները։ Դրանց յուրաքանչյուրն ունի որոշակի տեղ և նշանակություն եկեղեցական կարգի մեջ՝ նպաստելով հավատացյալների հոգևոր դաստիարակությանը և պաշտամունքային կյանքի միասնական կազմակերպմանը։ Աշխատության կարևոր բաժիններից է գլխավոր եկեղեցական տոների և դրանց ծիսական առանձնահատկությունների ներկայացումը։ Քրիստոնեական տոնացույցը ձևավորվել է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, փրկագործական առաքելության, եկեղեցու պատմության և սրբերի հիշատակության շուրջ՝ միավորելով դավանաբանական, պատմական և հոգևոր նշանակություն ունեցող տոնական իրադարձությունները։ Տոները ներկայացվում են որպես քրիստոնեական հավատի հիմնարար ճշմարտությունների հիշատակի և վերապրման միջոցներ, որոնց միջոցով եկեղեցին յուրաքանչյուր տարի վերակենդանացնում է իր հոգևոր ավանդույթը և փոխանցում այն հաջորդ սերունդներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն Տերունական տոները, որոնք նվիրված են Հիսուս Քրիստոսի ծննդյանը, հայտնությանը, մկրտությանը, չարչարանքներին, խաչելությանը, հարությանը և համբարձմանը։ Այս տոնակատարությունները եկեղեցական տարվա գաղափարական հիմքն են և արտահայտում են քրիստոնեական փրկագործության հիմնական իրադարձությունները։ Դրանց ծիսական կարգը ներառում է համապատասխան ժամերգություններ, սուրբգրային ընթերցումներ, շարականներ, աղոթքներ և հատուկ արարողություններ, որոնց միջոցով բացահայտվում է յուրաքանչյուր տոնի աստվածաբանական բովանդակությունը։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ կարևոր տեղ ունեն նաև Աստվածածնին, սուրբ խաչին, սրբերին և եկեղեցու պատմական հիշատակներին նվիրված տոները։ Դրանք նպաստում են եկեղեցական հիշողության պահպանմանը, սրբերի հոգևոր օրինակի արժևորմանը և քրիստոնեական բարոյական իդեալների տարածմանը։ Աշխատության մյուս կարևոր ուղղությունը մասնավոր տոների և հանդիսավորությունների ծիսական կարգի ներկայացումն է։ Եկեղեցական կյանքում բազմաթիվ իրադարձություններ պահանջում են հատուկ արարողակարգային մոտեցում, քանի որ դրանց միջոցով արտահայտվում են հավատացյալ համայնքի հոգևոր միասնությունը, եկեղեցական հաստատությունների շարունակականությունը և կրոնական ավանդույթների պահպանումը։ Այդպիսի հանդիսությունները կարող են առնչվել եկեղեցու օծմանը, եկեղեցական նվիրագործություններին, հոգևորականների ծառայության հետ կապված արարողություններին, սրբերի հիշատակությանը և համայնքային նշանակություն ունեցող այլ իրադարձություններին։ Յուրաքանչյուր արարողության համար սահմանված կարգը ապահովում է ծիսական գործողությունների հաջորդականությունը, պատշաճ կատարումը և դրանց հոգևոր խորհրդի պահպանությունը։ Գրքի կարևոր գաղափարական սկզբունքներից է ծիսական կարգապահության և հոգևոր բովանդակության անբաժանելիությունը։ Եկեղեցական արարողությունը չի սահմանափակվում արտաքին գործողությունների կատարմամբ, այլ յուրաքանչյուր շարժում, խոսք, օրհնություն և խորհրդանշական գործողություն ունի իր աստվածաբանական իմաստը։ Ծիսական կանոնների պահպանումը դիտարկվում է որպես եկեղեցական ավանդության նկատմամբ հավատարմության և պաշտամունքի միասնականության ապահովման անհրաժեշտ պայման։ Այս առումով աշխատությունը կարևորում է նաև հոգևորականների պարտականությունները, ծիսական արարողությունների պատշաճ կազմակերպումը և հավատացյալների գիտակցված մասնակցությունը եկեղեցական կյանքին։ Ծիսագիտության տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև եկեղեցական տարվա կազմակերպման սկզբունքների ընկալումը։ Տոնական օրերի, պահոց շրջանների, հիշատակի օրերի և հանդիսությունների հաջորդականությունը ձևավորում է քրիստոնեական ժամանակի յուրահատուկ ընկալում, որի միջոցով հավատացյալի կյանքը կապվում է եկեղեցու պատմական հիշողության և հոգևոր իրադարձությունների հետ։ Տոնացույցը միաժամանակ ունի ուսուցողական և դաստիարակչական նշանակություն, քանի որ յուրաքանչյուր տոն ու ծիսական հիշատակ ներկայացնում է քրիստոնեական վարդապետության որոշակի կողմ և հնարավորություն տալիս խորացնելու հավատացյալի հոգևոր գիտակցությունը։ Աշխատության գրական և կառուցվածքային առանձնահատկությունները պայմանավորված են նրա կանոնակարգային ու գործնական բնույթով։ Այն պատկանում է եկեղեցական ծիսական ձեռնարկների և արարողակարգային գրականության ոլորտին, որտեղ առաջնային են պաշտամունքի կազմակերպման սկզբունքների համակարգումը, ծիսական գործողությունների նկարագրությունը և դրանց պատշաճ կատարման կանոնների ներկայացումը։ Այսպիսի աշխատությունները կարևոր նշանակություն ունեն եկեղեցական ավանդության փոխանցման և հոգևորականության մասնագիտական պատրաստության համար, քանի որ ապահովում են ծիսական գիտելիքների պահպանությունն ու գործնական կիրառությունը։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի 19-րդ դարի հայ եկեղեցական գրականության և ծիսագիտական մտքի զարգացման պատմության մեջ։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան միաբանությունը մեծ դեր է ունեցել հայերեն կրոնական, աստվածաբանական և ծիսական գրականության հրատարակման գործում։ Միաբանության գործունեությունը նպաստել է հայ եկեղեցական ժառանգության ուսումնասիրմանը, ծիսական գիտելիքների համակարգմանը և հայ ընթերցողին կրոնական կրթության համար անհրաժեշտ գրականությամբ ապահովելուն։ Նման աշխատությունների հրատարակությունը կարևոր էր նաև եկեղեցական արարողությունների միասնականության պահպանման և տարբեր համայնքներում ծիսական ավանդույթների տարածման տեսանկյունից։ Գիրքը արժեքավոր է Հայ առաքելական եկեղեցու ծիսական կյանքի, պաշտամունքի կազմակերպման, եկեղեցական տոնացույցի, արարողակարգային ավանդույթների և հայ հոգևոր մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, ծիսագետներին, եկեղեցական պատմաբաններին, հոգևորականներին, հայագետներին և քրիստոնեական պաշտամունքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա գիտական ու ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հայ եկեղեցական արարողակարգի պատմական ձևավորման, պաշտամունքային ավանդույթների պահպանման և քրիստոնեական տոնական մշակույթի հոգևոր ու խորհրդանշական նշանակության բացահայտման հնարավորությամբ։

Բժշկություն

Գիրքը նվիրված է լեզվի ոչ սպեցիֆիկ թարախաբորբոքային և վնասվածքային ախտահարումների կլինիկական դրսևորումների, ախտորոշման մեթոդների և վիրաբուժական բուժման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունում ներկայացվում են լեզվի ախտահարումների առաջացման պատճառները, հիվանդությունների զարգացման մեխանիզմները, կլինիկական նշանները, տարբերակիչ ախտորոշման մոտեցումները և ժամանակակից հետազոտական մեթոդները։ Քննարկվում են բուժման վիրաբուժական եղանակները, միջամտությունների կազմակերպման սկզբունքները, հետվիրահատական խնամքի առանձնահատկությունները և հնարավոր բարդությունների կանխարգելման միջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիվանդների ժամանակին հայտնաբերմանը, բուժական մարտավարության ընտրությանը և բերանի խոռոչի առողջության պահպանման արդյունավետ մոտեցումներին։ Գիրքը նախատեսված է դիմածնոտային վիրաբույժների, ատամնաբույժների, քիթ-կոկորդ-ականջաբանների, վիրաբույժների, բժշկական բուհերի դասախոսների, կլինիկական օրդինատորների և ուսանողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ժողովրդական բանահյուսության դերի ուսումնասիրությանը սովորողների բարոյական որակների ձևավորման գործընթացում՝ դիտարկելով բանահյուսական ստեղծագործությունները որպես ազգային մշակույթի, արժեքների և բարոյական փորձի փոխանցման կարևոր միջոց։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ հեքիաթները, առակները, առածները, ասացվածքները, ավանդազրույցները, լեգենդները, ժողովրդական երգերը և բանավոր ստեղծագործության այլ ձևերը ոչ միայն ներկայացնում են ժողովրդի պատմական ու մշակութային հիշողությունը, այլև փոխանցում են բարու և չարի, արդարության և անարդարության, ազնվության, աշխատասիրության, պատասխանատվության, համերաշխության, հայրենասիրության և փոխօգնության մասին պատկերացումներ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է, թե ինչպես կարող են այդ ստեղծագործությունները նպաստել սովորողների արժեքային կողմնորոշումների ձևավորմանը և բարոյական վարքագծի գիտակցմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մանկավարժական գործընթացում բանահյուսական նյութի նպատակային ընտրությանը և կիրառմանը՝ հաշվի առնելով սովորողների տարիքային, հոգեբանական և ճանաչողական առանձնահատկությունները։ Հեքիաթների և ավանդազրույցների հերոսների արարքների քննարկումը հնարավորություն է տալիս սովորողներին տարբերակել դրական և բացասական վարքագիծը, գնահատել որոշումների հետևանքները և սեփական փորձի հետ կապել ներկայացվող բարոյական գաղափարները։ Առածներն ու ասացվածքները կարող են ծառայել որպես կարճ և դիպուկ ձևակերպված կենսափորձի օրինակներ՝ նպաստելով իմաստության, աշխատասիրության, համբերության, փոխադարձ հարգանքի և պատասխանատվության արժեքների ընկալմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև բանահյուսության կիրառման մեթոդներին՝ ընթերցանության և պատմելու, քննարկումների, դերային խաղերի, ստեղծագործական առաջադրանքների, բանահյուսական նյութի մեկնաբանության և համեմատական վերլուծության միջոցով։ Նման մեթոդները սովորողին դարձնում են ոչ թե միայն պատրաստի բարոյական գաղափարների ընկալող, այլև դրանց իմաստավորման և գնահատման ակտիվ մասնակից։ Կարևոր է նաև բանահյուսության կապը ազգային ինքնության և մշակութային ժառանգության հետ։ Ժողովրդական ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել սովորողների՝ սեփական ժողովրդի պատմության, ավանդույթների, լեզվի և մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրության ու հարգանքի ձևավորմանը՝ միաժամանակ զարգացնելով այլ մշակույթների նկատմամբ հարգալից վերաբերմունք։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև ընտանիքի, դպրոցի և մշակութային միջավայրի համատեղ դերը բանահյուսական արժեքների փոխանցման գործում։ Ուսուցիչը կարող է բանահյուսական նյութը կապել առօրյա իրավիճակների և սովորողների անձնական փորձի հետ՝ օգնելով նրանց տեսնել բարոյական սկզբունքների գործնական նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է կարևորել նաև այն հանգամանքը, որ բանահյուսական ստեղծագործությունների ընտրության և մեկնաբանության ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել դրանց պատմական ու մշակութային համատեքստը և խուսափել բարոյական գաղափարների մեխանիկական մատուցումից։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս զարգացնել սովորողների ինքնուրույն դատողությունը, քննադատական մտածողությունը և սեփական վարքի նկատմամբ պատասխանատվությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, դասվարների, դաստիարակների, կրթության կազմակերպիչների, բանահյուսությամբ զբաղվող մասնագետների և մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ժողովրդական բանահյուսությունը կարող է արդյունավետ կրթադաստիարակչական միջոց լինել՝ նպաստելով սովորողների բարոյական պատկերացումների, արժեքային համակարգի, ազգային ինքնագիտակցության և սոցիալական պատասխանատվության ձևավորմանը, հատկապես այն դեպքում, երբ բանահյուսական նյութը ներառվում է նպատակային, տարիքին համապատասխան և ակտիվ մանկավարժական մեթոդներով կազմակերպված ուսումնական գործընթացում։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը ուսումնասիրում է «աճի բևեռներ» և «աճի կենտրոններ» հայեցակարգերի կիրառությունը Հայաստանի Հանրապետության տարածաշրջանային զարգացման գործընթացներում՝ ներկայացնելով դրանց տեսական հիմքերը և գործնական նշանակությունը տարածքային անհավասարակշռությունների նվազեցման համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում են այն տնտեսական, սոցիալական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, որոնք նպաստում են որոշ քաղաքների և տարածաշրջանների արագ զարգացմանը՝ դրանք վերածելով տնտեսական ակտիվության կենտրոնների։ Հեղինակը դիտարկում է ենթակառուցվածքների զարգացումը, ներդրումային միջավայրը, մարդկային կապիտալի բաշխվածությունը և պետական քաղաքականության ուղղությունները՝ որպես հիմնական գործիքներ տարածքային աճի բևեռների ձևավորման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Երևանի և մարզային քաղաքների միջև զարգացման անհամաչափություններին, ինչպես նաև այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով հնարավոր է խթանել մարզերի տնտեսական ակտիվացումը և բնակչության կայուն զբաղվածությունը։ Աշխատությունը նաև քննարկում է միջազգային փորձը, տարածքային զարգացման մոդելները և դրանց ադապտացման հնարավորությունները Հայաստանի պայմաններում՝ ընդգծելով ռազմավարական պլանավորման և պետական քաղաքականության դերը։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագիտության, աշխարհագրության, պետական կառավարման և տարածաշրջանային զարգացման ոլորտների ուսանողների, հետազոտողների և քաղաքականություն մշակողների համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է միաժամանակ երկու պետության քաղաքացիություն ունենալու իրավական կարգավիճակի սահմանադրաիրավական ուսումնասիրությանը և ժամանակակից հասարակական զարգացման պայմաններում դրա նշանակության բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքացիության ինստիտուտի տեսական հիմքերն են, անձի և պետության միջև կայուն իրավական կապի բովանդակությունը, ինչպես նաև այն առանձնահատկությունները, որոնք առաջանում են մեկից ավելի պետությունների նկատմամբ քաղաքացիական պատկանելության դեպքում։ Քննության են առնվում քաղաքացիության ձեռքբերման, պահպանման և դադարեցման ընդհանուր սահմանադրաիրավական սկզբունքները, անձի իրավունքների ու պարտականությունների հարաբերակցությունը և տարբեր իրավակարգերի միաժամանակյա կիրառությունից առաջացող իրավական հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ միգրացիոն գործընթացների ակտիվացումը, բնակչության միջազգային շարժունակությունը, սփյուռքային համայնքների գոյությունը և պետությունների միջև սոցիալական ու տնտեսական կապերի ընդլայնումը նոր նշանակություն են հաղորդում բազմակի քաղաքացիության իրավական կարգավորմանը։ Վերլուծվում են անձի քաղաքական, սոցիալական և քաղաքացիական իրավունքների իրականացման հետ կապված հարցերը, ինչպես նաև պետության նկատմամբ նրա պարտականությունների սահմանման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է տարբեր պետությունների սահմանադրական և օրենսդրական մոտեցումների համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես ընդհանուր սկզբունքները, այնպես էլ ազգային իրավակարգերին բնորոշ տարբերությունները։ Քննարկվում են նաև իրավական որոշակիության, հավասարության, պետական ինքնիշխանության և քաղաքացու իրավունքների պաշտպանության սկզբունքների փոխհարաբերությունները։ Միջազգային իրավական չափանիշների և ներպետական կարգավորումների համադրումը հնարավորություն է տալիս քաղաքացիության այս ձևը դիտարկել ոչ միայն ազգային սահմանադրական իրավունքի, այլև պետությունների միջև իրավական փոխգործակցության համատեքստում։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է իրավական կարգավորման այնպիսի համակարգի ձևավորումը, որը կարող է հստակեցնել անձի կարգավիճակը և կանխել տարբեր իրավակարգերի միջև հնարավոր հակասությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է քաղաքացիության ինստիտուտի ժամանակակից վերափոխումների սահմանադրաիրավական վերլուծություն՝ այն կապելով հասարակական հարաբերությունների, միջազգային շարժունակության և պետություն-անհատ իրավական կապի զարգացման միտումների հետ։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է արևմտահայ գրականության մեջ պատմական ողբերգության ժանրի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում այն դրամատիկական ստեղծագործությունները, որոնցում ազգային պատմության նշանակալի իրադարձությունները, հասարակական հակասությունները և պատմական անհատների ճակատագրերը վերածվում են ողբերգական բախումների գեղարվեստական հիմքի։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատմական փաստի և գրական երևակայության հարաբերակցությանը՝ պարզաբանելով, թե հեղինակներն ինչպես են սկզբնաղբյուրներից, պատմագրական ավանդույթից և ազգային հիշողությունից վերցված նյութը վերափոխել դրամատիկական գործողության։ Ուսումնասիրվում են սյուժեի կառուցման, կերպարների ստեղծման, հակամարտությունների զարգացման և ողբերգական հանգուցալուծման սկզբունքները, ինչպես նաև պատմական միջավայրի վերարտադրման լեզվաոճական միջոցները։ Կարևորվում է անհատի և պատմական անհրաժեշտության, անձնական ընտրության և հասարակական պարտքի, իշխանության և բարոյական պատասխանատվության փոխհարաբերությունների քննությունը, որոնք ժանրի գաղափարական կառուցվածքում հաճախ ստանում են առանցքային նշանակություն։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հայրենիքի, ազգային ինքնության, ազատության, պատմական հիշողության և հասարակական պատասխանատվության թեմաների գեղարվեստական մեկնաբանությանը։ Պատմական հերոսների կերպարները դիտարկվում են ոչ միայն իրենց ժամանակաշրջանի իրադարձությունների մասնակիցներ, այլև որոշակի բարոյական ու գաղափարական խնդիրներ մարմնավորող գրական կերպարներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում եվրոպական դրամատուրգիական ավանդույթների և հայկական պատմագրական ու գրական ժառանգության փոխազդեցությանը՝ բացահայտելով դրանց նշանակությունը արևմտահայ դրամայի ժանրային զարգացման մեջ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու նաև պատմական նյութի գեղարվեստական մեկնաբանության փոփոխություններին տարբեր հեղինակների ստեղծագործություններում և հասկանալու, թե ինչպես է անցյալի վերաիմաստավորումը ծառայել ժամանակակից հասարակական ու մշակութային հարցերի արտահայտմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրականագիտական, ժանրաբանական և պատմամշակութային մոտեցումները՝ նպաստելով արևմտահայ դրամատուրգիայի զարգացման, պատմական թեմատիկայի և ազգային գրական հիշողության փոխհարաբերությունների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։