Биологические особенности некоторых базидиальных макромицетов (морфология, экология и физиологическая активность)

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մակերևութային ջրերի աղտոտվածության մակարդակի գնահատման և դրա վերլուծության համար տնտեսագիտամաթեմատիկական մեթոդների կիրառմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը ջրային ռեսուրսների որակի վերաբերյալ առկա տվյալների համակարգումն ու քանակական գնահատումն է՝ հնարավորություն ստեղծելով ոչ միայն արձանագրելու աղտոտվածության ներկայիս վիճակը, այլև բացահայտելու դրա ձևավորման հիմնական գործոններն ու հնարավոր փոփոխությունների օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել գետերի, ջրամբարների և այլ մակերևութային ջրային օբյեկտների ջրի որակի վրա ազդող քիմիական, արդյունաբերական, գյուղատնտեսական և կենցաղային աղտոտման աղբյուրները, ինչպես նաև տարբեր աղտոտիչների կոնցենտրացիաների փոփոխությունները տարածության և ժամանակի ընթացքում։ Տնտեսագիտամաթեմատիկական մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս մշակել գնահատման չափանիշներ, կառուցել մաթեմատիկական մոդելներ, բացահայտել աղտոտվածության և դրա վրա ազդող տնտեսական ու բնական գործոնների միջև փոխկապակցվածությունները և կատարել կանխատեսումներ։ Կարևոր ուղղություն է նաև մակերևութային ջրերի որակի տնտեսական գնահատումը, քանի որ ջրային ռեսուրսների վատթարացումը կարող է առաջացնել լրացուցիչ ծախսեր բնակչության, գյուղատնտեսության, արդյունաբերության և բնապահպանական համակարգերի համար։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել ջրային ռեսուրսների կառավարման, բնապահպանական քաղաքականության մշակման, աղտոտման կանխարգելման և բնապահպանական միջոցառումների տնտեսական արդյունավետության գնահատման նպատակով։ Աշխատանքը միավորում է բնապահպանական վիճակի քանակական գնահատման և տնտեսական վերլուծության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով մակերևութային ջրերի աղտոտվածությունը դիտարկել ոչ միայն որպես էկոլոգիական, այլև որպես տնտեսական կառավարման խնդիր։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, էկոլոգների, բնապահպանության մասնագետների, ջրային ռեսուրսների կառավարման ոլորտի հետազոտողների և տնտեսագիտամաթեմատիկական մոդելավորմամբ զբաղվող ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է լայնական իզոտրոպ հատկություններով օժտված էլեկտրահաղորդիչ թիթեղների մագնիսաառաձգական տատանումների տեսական ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով ինդուկցված էլեկտրամագնիսական դաշտի և լայնական սահքային դեֆորմացիաների ազդեցությունը։ Հետազոտության կենտրոնում մեխանիկական և էլեկտրամագնիսական երևույթների փոխկապակցվածությունն է, երբ հաղորդիչ առաձգական մարմնի շարժումը արտաքին մագնիսական միջավայրում առաջացնում է լրացուցիչ էլեկտրամագնիսական ազդեցություններ, որոնք իրենց հերթին կարող են փոփոխել մարմնի տատանողական վարքը։ Քննվում են նյութի անիզոտրոպ հատկությունների, թիթեղի երկրաչափական պարամետրերի, մագնիսական դաշտի և դեֆորմացիոն բաղադրիչների ազդեցությունները համակարգի դինամիկական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում լայնական սահքային դեֆորմացիաներին, որոնց հաշվառումը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ դասական բարակ թիթեղների պարզեցված տեսությունը բավարար ճշգրտությամբ չի նկարագրում իրական դեֆորմացիոն վիճակը։ Հետազոտության շրջանակում մեխանիկական շարժման հավասարումները դիտարկվում են էլեկտրադինամիկական հարաբերությունների հետ փոխկապակցված ձևով՝ հնարավորություն տալով նկարագրել մագնիսական, էլեկտրական և առաձգական դաշտերի համատեղ ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տատանումների սեփական հաճախականությունների, ձևերի և դիսպերսիոն հատկությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը նյութի առաձգական ու էլեկտրահաղորդական բնութագրերից։ Տրանսվերսալ իզոտրոպիայի հաշվառումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել թիթեղի հարթության մեջ և դրան ուղղահայաց ուղղությամբ նյութի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները և գնահատել դրանց ազդեցությունը ալիքային ու տատանողական գործընթացների վրա։ Ինդուկցված էլեկտրամագնիսական դաշտի ներգրավումը մոդելում թույլ է տալիս առավել ամբողջական ներկայացնել հաղորդիչ մարմնի արձագանքը մագնիսաառաձգական փոխազդեցության պայմաններում։ Տարբեր տեսական մոտեցումների և մոտարկումների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե լայնական սահքի ու էլեկտրամագնիսական կապակցվածության անտեսումը ինչպիսի տարբերություններ է առաջացնում հաշվարկային արդյունքներում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, թիթեղների մեխանիկայի, էլեկտրադինամիկայի և մագնիսաառաձգականության մեթոդները՝ էլեկտրահաղորդիչ անիզոտրոպ կառուցվածքների տատանողական վարքի առավել ամբողջական մաթեմատիկական նկարագրության նպատակով։

Տեխնոլոգիա

Աշխատանքը նվիրված է էներգաանկախ հիշողության տարրերի մշակմանը և հետազոտմանը՝ կիսահաղորդչային և ֆեռոէլեկտրական կառուցվածքների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել այնպիսի հիշողության տարրերի կառուցվածքային և ֆիզիկական սկզբունքները, որոնք կարող են պահպանել գրանցված տեղեկատվությունը նույնիսկ արտաքին սնուցման բացակայության պայմաններում։ Աշխատանքի շրջանակում դիտարկվում են կիսահաղորդչային նյութերի և ֆեռոէլեկտրական շերտերի հատկությունները, դրանց փոխազդեցությունը և տեղեկատվության գրանցման ու պահպանման համար համապատասխան ֆիզիկական մեխանիզմների կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆեռոէլեկտրական նյութերի բևեռացման կայունությանը, արտաքին էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ դրանց վիճակի փոփոխությանը և այդ վիճակների օգտագործմանը որպես թվային տեղեկատվության պահպանման միջոց։ Կիսահաղորդչային կառուցվածքների հետ նման նյութերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ձևավորելու հիշողության տարրեր, որոնց աշխատանքային բնութագրերը կարող են ներառել արագ գրանցում, ցածր էներգասպառում, բազմակի վերագրանցման հնարավորություն և տեղեկատվության երկարատև պահպանում։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել հիշողության տարրերի էլեկտրական բնութագրերը, շեմային պարամետրերը, գրանցման և ջնջման գործընթացները, տեղեկատվության պահպանման կայունությունը, ցիկլային դիմացկունությունը և ջերմաստիճանի ազդեցությունը։ Կարևոր ուղղություն է նաև կառուցվածքային պարամետրերի և տեխնոլոգիական պայմանների օպտիմալացումը՝ սարքերի հուսալիությունն ու աշխատանքային արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով։ Հետազոտությունը կարող է ներառել ինչպես տեսական մոդելավորում, այնպես էլ փորձարարական ուսումնասիրություններ, որոնց միջոցով գնահատվում են մշակված տարրերի հիմնական տեխնիկական և ֆիզիկական ցուցանիշները։ Էներգաանկախ հիշողության տեխնոլոգիաների զարգացումը կարևոր է ժամանակակից միկրոէլեկտրոնիկայի համար, քանի որ դրանք կիրառելի են համակարգիչների, ներկառուցված համակարգերի, շարժական սարքերի, արդյունաբերական ավտոմատացման և այլ թվային սարքավորումների մեջ, որտեղ անհրաժեշտ է տեղեկատվության պահպանում առանց մշտական սնուցման։ Աշխատանքը կարող է նպաստել նոր սերնդի հիշողության սարքերի կառուցվածքային և տեխնոլոգիական լուծումների կատարելագործմանը՝ միաժամանակ համադրելով կիսահաղորդչային և ֆեռոէլեկտրական նյութերի առավելությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել միկրոէլեկտրոնիկայի ինժեներներին, կիսահաղորդչային ֆիզիկոսներին, նյութագետներին, էլեկտրոնային սարքերի մշակմամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան տեխնիկական ուղղությունների ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում ինքնուրույն կենսաապահովմամբ բնակավայրերի ձևավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ բնակավայրը պետք է հնարավորինս արդյունավետ կազմակերպի իր ներքին ռեսուրսները և ապահովի բնակչության հիմնական կենսական պահանջները՝ հաշվի առնելով տվյալ տարածքի բնական, կլիմայական, աշխարհագրական, տնտեսական և սոցիալական առանձնահատկությունները։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են բնակավայրերի տարածական կազմակերպման այն սկզբունքները, որոնք կարող են նպաստել էներգիայի, ջրի, սննդի, կենցաղային և այլ անհրաժեշտ ռեսուրսների տեղական արտադրությանը, օգտագործմանը և վերականգնմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բազմազան բնական պայմաններին, քանի որ հանրապետության տարբեր շրջաններ էապես տարբերվում են ռելիեֆով, բարձրությամբ, կլիմայական պայմաններով, ջրային պաշարներով, հողային ռեսուրսներով և արևային ու քամու էներգիայի ներուժով։ Այդ տարբերությունները պահանջում են բնակավայրերի նախագծման անհատականացված մոտեցում, որի դեպքում կենսաապահովման համակարգերը պետք է համապատասխանեցվեն տվյալ տարածքի հնարավորություններին և սահմանափակումներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել բնակավայրերի էներգետիկ ինքնաբավության ապահովման, վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների կիրառման, ջրամատակարարման և ջրի կրկնօգտագործման, կենցաղային ու արտադրական թափոնների կառավարման, տեղական սննդամթերքի արտադրության և շրջակա միջավայրի պահպանության խնդիրները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև բնակելի և հասարակական տարածքների, արտադրական գոտիների, գյուղատնտեսական հողերի, կանաչ տարածքների և ինժեներական ենթակառուցվածքների փոխկապակցված կազմակերպումը, որպեսզի բնակավայրը գործի որպես հնարավորինս ամբողջական և հավասարակշռված համակարգ։ Աշխատանքում ինքնուրույն կենսաապահովմամբ բնակավայրը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես տեխնիկական ենթակառուցվածքների ամբողջություն, այլև որպես սոցիալական և տարածական կազմակերպման համակարգ, որտեղ բնակչության առօրյա գործունեությունը, տնտեսական զբաղվածությունը և բնական ռեսուրսների օգտագործումը փոխկապակցված են։ Հայաստանի պայմաններում նման մոտեցումը կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ հեռավոր, սահմանամերձ, լեռնային և սակավաբնակ տարածքների զարգացման համար՝ նպաստելով դրանց կենսունակության պահպանմանը, տեղական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և բնակչության համար կայուն կենսապայմանների ստեղծմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև բնակավայրերի դիմակայունությունը արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ՝ ներառյալ էներգետիկ և ջրային ռեսուրսների սահմանափակությունը, տնտեսական փոփոխությունները, բնական վտանգները և ենթակառուցվածքային խափանումները։ Այս տեսանկյունից ինքնուրույն կենսաապահովումը կարող է դիտարկվել որպես կայուն և երկարաժամկետ տարածքային զարգացման գործիք, որը միավորում է ճարտարապետական, քաղաքաշինական, ինժեներական, բնապահպանական և սոցիալ-տնտեսական լուծումներ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, քաղաքաշինարարներին, ինժեներներին, բնապահպանական մասնագետներին, տարածքային պլանավորման և կայուն զարգացման ոլորտի հետազոտողներին, ինչպես նաև Հայաստանի գյուղական և փոքր բնակավայրերի զարգացման խնդիրներով զբաղվող մասնագետներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ ինքնուրույն կենսաապահովման գաղափարը դիտարկում է Հայաստանի բնական և սոցիալ-տնտեսական պայմանների համատեքստում՝ որոնելով բնակավայրերի կազմակերպման այնպիսի մոդելներ, որոնք կարող են համատեղել ռեսուրսների խնայողությունը, շրջակա միջավայրի պահպանությունը, բնակչության հարմարավետությունը և երկարաժամկետ կայունությունը։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է գլխուղեղի պրետեկտալ շրջանի դերի ուսումնասիրությանը տեսողական ինֆորմացիայի կենտրոնական մշակման գործընթացներում։ Հետազոտության կենտրոնում տեսողական համակարգի այն նյարդաֆիզիոլոգիական մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով աչքից ստացվող ազդանշանները փոխանցվում, վերլուծվում և վերափոխվում են նյարդային համակարգի կողմից ընկալելի տեղեկատվության։ Ուսումնասիրվում են պրետեկտալ շրջանի անատոմիական կառուցվածքը, նրա կապերը տեսողական համակարգի տարբեր բաժինների և գլխուղեղի այլ կենտրոնների հետ, ինչպես նաև տեսողական ազդանշանների մշակման ընթացքում դրա ֆունկցիոնալ նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց միջոցով տեսողական գրգիռների մասին տեղեկատվությունը կարող է մասնակցել ոչ միայն տեսողական ընկալմանը, այլև օրգանիզմի արագ և նպատակային ռեակցիաների ձևավորմանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է պրետեկտալ շրջանի մասնակցությունը լուսային և տեսողական գրգռիչների նկատմամբ պատասխանների կարգավորմանը, տեսողական տեղեկատվության ինտեգրմանը և համապատասխան նյարդային արձագանքների կազմակերպմանը։ Քննարկվում են նաև պրետեկտալ շրջանի փոխկապակցվածությունը տեսողական ուղիների և այլ ենթակեղևային ու կեղևային կառույցների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել տեսողական տեղեկատվության կենտրոնական մշակման բազմաստիճան բնույթի մասին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տեսողական ազդանշանի մշակման տարբեր փուլերի և դրանց ֆիզիոլոգիական նշանակության բացահայտումը՝ ներառելով զգայական տեղեկատվության ընդունումը, նյարդային հաղորդումը, կենտրոնական ինտեգրումը և համապատասխան պատասխանների ձևավորումը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել տեսողական համակարգի աշխատանքի և դրա կենտրոնական կարգավորման մեխանիզմների ավելի խորքային ըմբռնմանը, ինչպես նաև նյարդային համակարգի տարբեր բաժինների ֆունկցիոնալ փոխհարաբերությունների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել նյարդաֆիզիոլոգների, նյարդաբանների, կենսաբանների, տեսողական համակարգի հետազոտությամբ զբաղվող մասնագետների, բժշկական և կենսաբանական ուղղությունների գիտաշխատողների, դասախոսների և ուսանողների։ Աշխատության արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ այն տեսողական ընկալումը դիտարկում է որպես բարդ կենտրոնական գործընթաց, որի իրականացմանը մասնակցում են միմյանց հետ սերտորեն փոխկապակցված նյարդային կառույցներ, իսկ պրետեկտալ շրջանը այդ համակարգում ունի կարևոր ֆունկցիոնալ նշանակություն։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ֆիզիկական կուլտուրայի դասերի շրջանակում առողջ ապրելակերպի ձևավորման և դրա արդյունավետ դասավանդման մեթոդական հիմքերի ներկայացմանը։ Անդրադառնում է առողջության պահպանման և ամրապնդման ժամանակակից մոտեցումներին՝ ընդգծելով ֆիզիկական ակտիվության, հավասարակշռված սնուցման, օրվա ճիշտ ռեժիմի, անձնական հիգիենայի, վնասակար սովորությունների կանխարգելման և հոգեկան բարեկեցության կարևորությունը։ Աշխատությունում ներկայացվում են ուսուցման մեթոդներ, մանկավարժական տեխնոլոգիաներ, գործնական վարժություններ և ինտերակտիվ ձևեր, որոնք նպաստում են սովորողների մոտ առողջ վարքագծի, պատասխանատվության և առողջության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Քննարկվում են նաև տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառման, դասերի պլանավորման, կրթական միջավայրի կազմակերպման և տեսական գիտելիքները գործնական հմտությունների հետ համադրելու արդյունավետ ուղիները։ Գիրքը նախատեսված է ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, ուսանողների և առողջ ապրելակերպի կրթության ոլորտով հետաքրքրվող մասնագետների համար։