Բնական մենաշնորհների կարգավորումը ՀՀ-ում

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան իսլամական աշխարհում հայերի դիրքի, դերակատարության և մշակութային ազդեցության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրանց ինտեգրման և ինքնության պահպանման գործընթացները տարբեր քաղաքական և սոցիալական համակարգերում։ Վերլուծվում են հայ համայնքների ներկայությունը Աբբասյան խալիֆայությունում, սելջուկյան և մամլուքյան տիրապետության շրջաններում, ինչպես նաև տեղական իշխանությունների հետ նրանց տնտեսական, վարչական և մշակութային փոխհարաբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերի ներգրավվածությանը առևտրի, արհեստների, վարչական ծառայության և գիտական գործունեության ոլորտներում՝ որպես միջմշակութային կապերի կարևոր միջնորդների։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է կրոնական փոքրամասնության կարգավիճակը իսլամական իրավական համակարգերում, համայնքային ինքնակազմակերպման ձևերը և մշակութային փոխազդեցությունները հայկական և իսլամական աշխարհների միջև։ Աշխատությունը ներկայացնում է պատմական աղբյուրների և ժամանակակից հետազոտությունների համադրություն՝ բացահայտելով միջնադարյան իսլամական քաղաքակրթության մեջ հայերի բազմակողմանի դերակատարությունը։

Այլ առարկաներ

Այս երկլեզու տեղեկատվական հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի համակարգված ցանկ՝ ընդգրկելով ինչպես հայերեն, այնպես էլ ռուսերեն գրականության նմուշներ, որոնք ուղղված են երիտասարդ ընթերցողների հետաքրքրությունների և կրթական կարիքների բավարմանը։ Նյութը ծառայում է որպես տեղեկատվական ուղեցույց՝ օգնելով կողմնորոշվել ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության բազմազան աշխարհում և ընտրել ընթերցանության համար առավել համապատասխան գրքեր՝ ըստ թեմատիկ, ժանրային և ճանաչողական հետաքրքրությունների։ Ցանկում ընդգրկված ստեղծագործությունները ներառում են արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, հոգեբանական և սոցիալական թեմաներով վեպեր, ինչպես նաև կրթական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են լեզվական հմտությունների, ստեղծագործական մտածողության և աշխարհընկալման զարգացմանը։ Հրատարակությունը կարևորում է ընթերցանության դերը պատանեկան զարգացման գործընթացում՝ որպես գիտելիքի ընդլայնման, արժեքային համակարգի ձևավորման և ինքնաճանաչման միջոց, միաժամանակ աջակցելով գրադարանային և կրթական հաստատությունների աշխատանքին՝ ընթերցողների համար գրքերի ընտրության գործընթացը դյուրացնելու նպատակով։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ժամանակակից հասարակական շենքերի նախագծման և կառուցման մեջ կայուն ճարտարապետության սկզբունքների կիրառման հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրության առանցքում կայունության գաղափարն է՝ որպես ճարտարապետական, բնապահպանական, սոցիալական և տնտեսական գործոնների փոխկապակցված համակարգ, որի նպատակն է ստեղծել արդյունավետ, հարմարավետ, անվտանգ և շրջակա միջավայրի վրա նվազագույն բացասական ազդեցություն ունեցող շենքեր։ Աշխատանքը հատկապես կարևոր է Հայաստանի պայմանների համար, քանի որ երկրի կլիմայական բազմազանությունը, սեյսմիկ ակտիվությունը, բնական ռեսուրսների սահմանափակությունը, էներգետիկ ծախսերը և քաղաքային միջավայրի արագ փոփոխությունները պահանջում են տեղական պայմաններին հարմարեցված ճարտարապետական լուծումներ։ Հետազոտության շրջանակում կայուն հասարակական շենքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես էներգախնայող կառույց, այլ որպես ամբողջական համակարգ, որտեղ փոխկապակցված են շենքի տեղադրությունը, կողմնորոշումը, ծավալատարածական լուծումը, բնական լուսավորությունն ու օդափոխությունը, ջերմային հարմարավետությունը, էներգիայի սպառումը, շինանյութերի ընտրությունը, շահագործման արդյունավետությունը և շրջակա քաղաքային միջավայրի հետ փոխհարաբերությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես կարող են ժամանակակից նախագծային սկզբունքները համադրվել Հայաստանի բնական և կլիմայական առանձնահատկությունների հետ։ Այս համատեքստում կարևոր են արևային ճառագայթման արդյունավետ օգտագործումը, ստվերարկումը, շենքերի ջերմամեկուսացումը, պասիվ ջեռուցման և հովացման հնարավորությունները, բնական օդափոխությունը, վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների կիրառումը և ջրային ռեսուրսների խնայող օգտագործումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև հասարակական շենքերի էներգաարդյունավետության բարձրացումը, քանի որ նման կառույցները հաճախ ունեն մեծ մակերեսներ, բարձր հաճախելիություն և զգալի էներգետիկ պահանջարկ։ Աշխատանքը փորձում է բացահայտել այն նախագծային և տեխնոլոգիական միջոցները, որոնց շնորհիվ հնարավոր է նվազեցնել շենքերի շահագործման ընթացքում էներգիայի սպառումը՝ միաժամանակ պահպանելով օգտագործողների համար անհրաժեշտ հարմարավետության մակարդակը։ Կայունության գաղափարը ներկայացվում է նաև շենքի կյանքի ամբողջական ցիկլի տեսանկյունից․ կարևոր են ոչ միայն նախագծման և կառուցման փուլերը, այլև կառույցի երկարաժամկետ շահագործումը, սպասարկումը, վերանորոգումը, հնարավոր վերափոխումը և վերջնական վերօգտագործումը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ճարտարապետական լուծումները գնահատել ոչ միայն արտաքին տեսքի կամ սկզբնական արժեքի, այլև երկարաժամկետ արդյունավետության և ռեսուրսների օգտագործման տեսանկյունից։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է նաև տեղական շինանյութերի և տեխնոլոգիաների կիրառման հարցը։ Հայաստանի համար տեղական նյութերի օգտագործումը կարող է ունենալ ինչպես տնտեսական, այնպես էլ բնապահպանական նշանակություն՝ նվազեցնելով փոխադրման հետ կապված ծախսերն ու ազդեցությունները և հնարավորություն տալով ճարտարապետական լուծումները կապել տարածաշրջանի նյութական և կառուցողական ավանդույթների հետ։ Միաժամանակ ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրումը կարող է նպաստել շենքերի էներգաարդյունավետության, ֆունկցիոնալ ճկունության և շահագործման հուսալիության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրության մեջ կայուն ճարտարապետությունը դիտարկվում է նաև քաղաքաշինական ավելի լայն համատեքստում։ Հասարակական շենքը մեկուսացված օբյեկտ չէ, և դրա կայունությունը կապված է տրանսպորտային հասանելիության, հետիոտնային կապերի, կանաչ տարածքների, հանրային բաց տարածքների, հարակից կառուցապատման և քաղաքային ենթակառուցվածքների հետ։ Հետևաբար շենքի ճիշտ տեղադրությունն ու քաղաքային միջավայրի հետ ներդաշնակ ինտեգրումը կարող են նույնքան կարևոր լինել, որքան շենքի տեխնիկական էներգաարդյունավետությունը։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունն այն է, որ այն փորձում է Հայաստանի ժամանակակից հասարակական ճարտարապետության համար ձևակերպել կայունության գնահատման և կիրառման համապատասխան մոտեցումներ՝ հաշվի առնելով տեղական պայմանները։ Հետազոտության թեմատիկ ուղղությունը հաստատվում է նաև Հայաստանի ճարտարապետության և շինարարության ազգային համալսարանի գիտական հրապարակումներով, որտեղ քննարկվել են կայուն շենքի անհրաժեշտությունը Հայաստանում, ՀՀ-ում կայուն ճարտարապետության վերաբերյալ հետազոտությունների համեմատական վերլուծությունը և կայուն զարգացմանն առնչվող այլ խնդիրներ։ N NUACA +1 Ըստ պաշտոնական մատենագիտական տվյալների՝ աշխատանքը Էրիկ Գևորգի Վարդանյանի ճարտարապետության թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսության սեղմագիրն է՝ «Ճարտարապետություն» մասնագիտությամբ, հրատարակված Երևանում 2021 թվականին Հայաստանի ազգային ճարտարապետության և շինարարության համալսարանի կողմից։ H HESC Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է այն պատճառով, որ կայուն ճարտարապետության գաղափարը կապում է Հայաստանի հասարակական շենքերի իրական նախագծային խնդիրների հետ և փորձում է ցույց տալ, թե ինչպես կարելի է բնապահպանական արդյունավետությունը, էներգախնայողությունը, սոցիալական հարմարավետությունը, տնտեսական նպատակահարմարությունը և ճարտարապետական արտահայտչականությունը համատեղել մեկ ամբողջական նախագծային համակարգում։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայ նոր գրականության մեջ ժողովրդական հեքիաթների գրական մշակման առանձնահատկությունների, գեղարվեստական սկզբունքների և մշակութային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են հայ ժողովրդական բանահյուսության և գրավոր գրականության փոխհարաբերությունները, բանավոր ավանդույթից գրական ստեղծագործություն անցման գործընթացները և հեքիաթային նյութի վերաիմաստավորման հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդական հեքիաթների սյուժեների, կերպարների, խորհրդանիշների և պատկերավորման միջոցների պահպանման ու փոփոխման օրինաչափություններին։ Ուսումնասիրվում են գրողների անհատական ստեղծագործական մոտեցումները, հեղինակային միջամտության ձևերը, լեզվաոճական վերամշակումները և ժողովրդական պատմությունների գաղափարական ու գեղագիտական նոր մեկնաբանությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Հովհաննես Թումանյանի, Ղազարոս Աղայանի և ժամանակաշրջանի այլ հեղինակների ստեղծագործություններում հեքիաթային ավանդույթների դրսևորումներին, ժողովրդական խոսքի գեղարվեստական օգտագործմանը և ազգային մտածողության արտահայտման միջոցներին։ Կարևորվում են հեքիաթների բարոյախրատական, դաստիարակչական և հասարակական գործառույթները, ինչպես նաև դրանցում արտացոլված արդարության, բարության, իմաստության և մարդկային հարաբերությունների վերաբերյալ պատկերացումները։ Դիտարկվում են ժողովրդական սկզբնաղբյուրների և գրական տարբերակների համեմատական վերլուծության հնարավորությունները, հեքիաթների ժանրային փոխակերպումները և դրանց ազդեցությունը հայ մանկական ու ընդհանուր գեղարվեստական գրականության զարգացման վրա։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի հայ գրականության պատմության, բանահյուսության և գրական փոխառնչությունների ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանագետների, հայ գրականության պատմության մասնագետների, մանկավարժների, հետազոտողների և բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է նանոչափ ամորֆ մոլիբդենի օքսիդի (MoOₓ) և վոլֆրամի օքսիդի (WOₓ) նյութերի էլեկտրաֆիզիկական և սենսորային հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց կիրառական նշանակությունը ժամանակակից էլեկտրոնիկայում և գազային սենսորային համակարգերում։ Գրքում ներկայացվում են այս նյութերի ստացման մեթոդները՝ բարակ թաղանթների նստեցման տեխնոլոգիաներով, ինչպես նաև դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ ամորֆ վիճակի, դեֆեկտային կառուցվածքի և նանոմասշտաբային անհամասեռությունների ազդեցությամբ։ Հեղինակը վերլուծում է էլեկտրահաղորդականության, դիմադրության, լիցքակիրների տեղափոխման և օպտոէլեկտրական հատկությունների վարքագիծը տարբեր արտաքին գործոնների՝ ջերմաստիճանի, գազային միջավայրի և խոնավության ազդեցության պայմաններում։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում MoOₓ և WOₓ նյութերի կիրառությանը գազային սենսորներում՝ հատկապես օքսիդացնող և վերականգնող գազերի հայտնաբերման ոլորտում, ինչպես նաև դրանց զգայունության և ընտրողականության բարձրացման մեթոդներին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նյութագետների, ֆիզիկոսների, էլեկտրոնիկայի և սենսորային տեխնոլոգիաների մասնագետների համար՝ նպաստելով նանոկառուցվածքային օքսիդային նյութերի կիրառական ներուժի ընդլայնմանը և նոր սերնդի սենսորային համակարգերի զարգացմանը։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է մեծ հոսանքի ռելյատիվիստական էլեկտրոնային փնջերում առաջացող անկայունությունների զարգացման դինամիկայի տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Գրքում դիտարկվում են բարձր էներգիա և մեծ հոսանք ունեցող էլեկտրոնային փնջերի շարժման և տարածման ընթացքում ձևավորվող ֆիզիկական գործընթացները, դրանց կայունության խախտման պատճառները և անկայունությունների զարգացման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռելյատիվիստական էլեկտրոնային փնջի և շրջակա էլեկտրամագնիսական դաշտերի փոխազդեցությանը, ինչպես նաև այն մեխանիզմներին, որոնք կարող են հանգեցնել փնջի կառուցվածքի, էներգետիկ բաշխման և տարածական հատկությունների փոփոխության։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են տարբեր տեսակի փնջային անկայունություններ, դրանց առաջացման պայմանները, աճի տեմպերը և ոչ գծային զարգացման փուլերը։ Հեղինակը վերլուծում է փնջի պարամետրերի, մասնիկների էներգիայի, հոսանքի խտության, տարածական կառուցվածքի և արտաքին դաշտերի ազդեցությունը անկայունությունների ձևավորման ու զարգացման վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տեսական մոդելավորմանը և մաթեմատիկական մեթոդներին, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել էլեկտրոնային փնջի դինամիկան, որոշել անկայունության աճի բնութագրերը և բացահայտել համակարգի անցումը սկզբնական փոքր շեղումներից դեպի ավելի բարդ ոչ գծային վիճակներ։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են համադրվել վերլուծական հաշվարկները, թվային մոդելավորումը և փորձարարական դիտարկումները՝ տարբեր պայմաններում փնջի վարքագծի համապարփակ գնահատման համար։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի անկայունությունների զարգացման ժամանակային ընթացքի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց դինամիկան կարող է էապես ազդել էլեկտրոնային փնջի որակի, կայունության, էներգիայի փոխանցման և ճառագայթման առաջացման գործընթացների վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու ռելյատիվիստական էլեկտրոնային փնջերի ֆիզիկան և այն պայմանները, որոնց դեպքում համակարգը կարող է պահպանել կամ կորցնել կայուն վիճակը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ մասնիկների արագացուցիչների, հզոր էլեկտրոնային և միկրոալիքային սարքերի, ազատ էլեկտրոնային լազերների, ճառագայթային աղբյուրների և բարձր էներգիայի պլազմային համակարգերի ուսումնասիրման ու կատարելագործման համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել պլազմային և կիրառական ֆիզիկայի մասնագետներին, արագացուցչային տեխնիկայի և էլեկտրոնային փնջերի հետազոտողներին, ինժեներներին, ֆիզիկոսներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։