Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1987, Մարտ, թիվ 11)

Բժշկություն

Էրիթրոցիտոզները արյան համակարգի վիճակներ են, որոնց ժամանակ արյան մեջ ավելանում է էրիթրոցիտների՝ կարմիր արյան բջիջների քանակը, ինչը կարող է ուղեկցվել հեմոգլոբինի և հեմատոկրիտի բարձրացմամբ և ազդել արյան մածուցիկության վրա։ Այս երևույթը կարող է լինել առաջնային, երբ խնդիրը կապված է ոսկրածուծի ինքնուրույն խանգարման հետ, օրինակ՝ պոլիցիտեմիա վերա տեսակի հիվանդությունների դեպքում, կամ երկրորդային, երբ էրիթրոցիտների աճը պայմանավորված է արտաքին գործոններով, ինչպիսիք են քրոնիկ հիպօքսիան (թթվածնի պակասը), թոքային հիվանդությունները, բարձր լեռնային պայմաններում ապրելը կամ որոշ հորմոնալ խանգարումներ, օրինակ՝ էրիթրոպոետինի ավելացած արտադրությունը։ Erythrocytosis-ի դեպքում արյունը դառնում է ավելի խիտ, ինչը կարող է բարձրացնել թրոմբոզների, գլխացավերի, գլխապտույտի և սրտանոթային բարդությունների ռիսկը, քանի որ շրջանառությունը դառնում է ավելի դժվար։ Էրիթրոցիտոզի ախտորոշումը իրականացվում է ընդհանուր արյան քննության միջոցով, ինչպես նաև լրացուցիչ հետազոտություններով՝ պարզելու դրա պատճառը և տարբերակելու առաջնային և երկրորդային ձևերը։ Բուժումը կախված է հիմքում ընկած պատճառից և կարող է ներառել հիմնական հիվանդության բուժում, թթվածնային թերապիա կամ արյան մածուցիկությունը նվազեցնող միջոցառումներ, ինչպիսիք են ֆլեբոտոմիան (արյան որոշակի ծավալի հեռացում)։ Այսպիսով, էրիթրոցիտոզները կարևոր կլինիկական վիճակներ են, որոնք պահանջում են պատճառաբանական մոտեցում և վերահսկում՝ կանխելու հնարավոր բարդությունները։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական և կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է արդյունաբերական ձեռնարկությունների նորամուծական գործունեության կազմակերպման, տնտեսական կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման և մրցունակության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում արդյունաբերական արտադրության զարգացման ժամանակակից միտումները, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման տնտեսական նախադրյալները և ձեռնարկության կառավարման համակարգում նորամուծությունների նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նորամուծական ռազմավարությունների մշակմանը, ներդրումային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, արտադրական գործընթացների արդիականացմանը և գիտատեխնիկական առաջընթացի արդյունքների գործնական կիրառմանը։ Վերլուծվում են ձեռնարկության տնտեսական գործունեության արդյունավետության գնահատման ցուցանիշները, նորարարական նախագծերի ֆինանսավորման հնարավորությունները, արտադրական ծախսերի օպտիմալացման և կառավարչական որոշումների հիմնավորման մեթոդները։ Քննարկվում են նաև նորամուծական գործունեության հետ կապված տնտեսական ռիսկերը, մարդկային ռեսուրսների և կազմակերպական կառուցվածքի դերը, ինչպես նաև արտաքին տնտեսական միջավայրի ազդեցությունը ձեռնարկության զարգացման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ռազմավարական պլանավորման, նորարարական ներուժի գնահատման և տնտեսական կառավարման ճկուն մեխանիզմների կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է նպաստել արդյունաբերական ձեռնարկությունների կառավարման արդյունավետության բարձրացման և նորամուծական զարգացման առաջնահերթությունների բացահայտմանը՝ օգտակար լինելով տնտեսագիտության, արդյունաբերական կառավարման, նորարարությունների կառավարման և ձեռնարկատիրության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը ճանապարհորդական, աշխարհագրական և պատմահնագիտական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է Փոքր Ասիայի, Միջագետքի, Քաղդեայի և Հայաստանի տարբեր տարածքներում կատարված ուղևորությունների ընթացքում հավաքված դիտարկումները և հետազոտական նյութերը։ Հեղինակի ուշադրության կենտրոնում են տարածաշրջանների բնական աշխարհագրությունը, բնակավայրերը, ճանապարհային հաղորդակցությունները, հնավայրերը, ճարտարապետական հուշարձանները, տեղական բնակչության կենցաղը և պատմական անցյալի նյութական վկայությունները։ Ճանապարհորդական նկարագրությունները համադրվում են պատմական ու հնագիտական դիտարկումների հետ՝ ստեղծելով ուսումնասիրված տարածքների բազմակողմ պատկերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հին քաղաքների, ամրությունների, եկեղեցիների, վանքերի, գերեզմանային կառույցների, արձանագրությունների և այլ հուշարձանների նկարագրությունը, որոնց միջոցով փորձ է արվում վերականգնել տարածաշրջանի պատմական զարգացման առանձին փուլերը։ Հայաստանի վերաբերյալ նյութերը արժեքավոր են հատկապես պատմական աշխարհագրության, բնակավայրերի տեղադրության, ճարտարապետական ժառանգության և XIX դարի ճանապարհորդական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հեղինակը դիտարկում է նաև տարբեր ժողովուրդների բնակեցման տարածքները, լեզվական ու մշակութային առանձնահատկությունները, տնտեսական զբաղմունքները և տեղական սովորույթները՝ ներկայացնելով ճանապարհորդության ժամանակ հանդիպած հասարակական միջավայրը։ Միաժամանակ նման տեղեկությունները պահանջում են աղբյուրագիտական քննադատություն, քանի որ ճանապարհորդի նկարագրությունները ձևավորվել են տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական պատկերացումների, անձնական դիտարկումների և եվրոպական արևելագիտական մոտեցումների ազդեցությամբ։ Աշխարհագրական տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու լեռնային համակարգերի, գետերի, հարթավայրերի, բնակավայրերի փոխադարձ դիրքի և ճանապարհորդական երթուղիների մասին, իսկ հնագիտական նյութերը ցույց են տալիս, թե ինչպես էին տարածաշրջանի հուշարձանները փաստագրվում հնագիտության՝ որպես գիտական բնագավառի ձևավորման շրջանում։ Աշխատությունը կարևոր է նաև ճանապարհորդական գրականության պատմության համար, քանի որ գիտական դիտարկումը միահյուսվում է ճանապարհային տպավորությունների և տեղական միջավայրի նկարագրության հետ։ Ընդհանուր առմամբ այն բազմաբնույթ սկզբնաղբյուրային նյութ է տրամադրում պատմաբաններին, հնագետներին, աշխարհագրագետներին, ազգագրագետներին և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրողներին՝ հնարավորություն տալով համադրել XIX դարում արձանագրված տեղեկությունները հետագա գիտական հետազոտությունների տվյալների հետ։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը պատմաիրավական և տնտեսական բնույթի սկզբնաղբյուր է, որը ներկայացնում է կաթնամթերքի արտադրության ու իրացման նպատակով ստեղծված արտելային կազմակերպության գործունեությունը կարգավորող կանոնների և կազմակերպական սկզբունքների ամբողջությունը։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու կոոպերատիվ տնտեսավարման ձևերի կառուցվածքը, անդամակցության պայմանները, մասնակիցների իրավունքներն ու պարտականությունները, ընդհանուր կառավարման մարմինների իրավասությունները և համատեղ տնտեսական գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտելին կից գործող առևտրային կետի կարգավիճակին, որի միջոցով կազմակերպությունը կարող էր իրականացնել արտադրանքի վաճառքը և անմիջական կապ հաստատել սպառողների հետ։ Կանոնադրական դրույթները կարող են վերաբերել անդամների ընդունման և դուրս գալու ընթացակարգերին, ներդրումներին, ընդհանուր գույքի ձևավորմանը, եկամուտների և ծախսերի հաշվառմանը, աշխատանքի կազմակերպմանը, պատասխանատվության բաշխմանը և որոշումների ընդունման կարգին։ Այդպիսի փաստաթղթերը կարևոր են նաև գյուղատնտեսական արտադրության ու մանր առևտրի փոխկապակցվածության ուսումնասիրության համար, քանի որ արտելային մոդելը միավորում էր արտադրական, տնտեսական և իրացման գործառույթները։ Կաթնամթերքի ոլորտի առանձնահատկությունները պայմանավորում էին արտադրանքի որակի, պահպանման, մատակարարման և վաճառքի կազմակերպման նկատմամբ որոշակի պահանջների առկայությունը, որոնք կարող էին արտացոլվել կազմակերպության ներքին կանոններում։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել նաև այն մասին, թե իրավական կարգավորումը ինչպես էր օգտագործվում անդամների տնտեսական շահերի համաձայնեցման, ընդհանուր սեփականության կառավարման և համատեղ ձեռնարկատիրական գործունեության կայունության ապահովման համար։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից այն արժեքավոր է կոոպերատիվ շարժման, գյուղատնտեսական տնտեսության, առևտրի և հասարակական ինքնակազմակերպման պատմության ուսումնասիրության համար։ Կանոնադրության կառուցվածքի և բովանդակության վերլուծությունը կարող է նաև ցույց տալ տվյալ ժամանակաշրջանում տարածված տնտեսական կազմակերպությունների կառավարման մշակույթը և իրավական ձևակերպումների առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է արտելային տնտեսության զարգացման, գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման և կոոպերատիվ կազմակերպությունների պատմաիրավական հիմքերի ուսումնասիրման համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է պղնձի էլեկտրոլիտիկ մաքրման գործընթացի կատարելագործմանը՝ հոսանքի բարձր խտությունների պայմաններում տեխնոլոգիական արդյունավետության, ստացվող մետաղի որակի և արտադրական ցուցանիշների փոխկապակցվածության ուսումնասիրության միջոցով։ Հետազոտության առանցքում էլեկտրաքիմիական գործընթացների ինտենսիվացման հնարավորություններն են, քանի որ հոսանքի խտության մեծացումը կարող է նպաստել արտադրողականության բարձրացմանը, սակայն միաժամանակ առաջացնում է էլեկտրոդային գործընթացների կայունության, էներգածախսի, էլեկտրոլիտի հատկությունների և կաթոդային նստվածքի որակի վերահսկման անհրաժեշտություն։ Քննվում են անոդային լուծման և կաթոդային նստեցման հիմնական օրինաչափությունները, էլեկտրոլիտի բաղադրության ու ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցությունը մետաղի տեղափոխման գործընթացների վրա, ինչպես նաև տարբեր տեխնոլոգիական գործոնների փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն երևույթներին, որոնք բարձր հոսանքային բեռնվածության պայմաններում կարող են ազդել կաթոդային պղնձի կառուցվածքի, մակերևույթի համասեռության և մաքրության վրա։ Ուսումնասիրվում է զանգվածափոխանակության նշանակությունը, քանի որ էլեկտրոդի մերձակայքում իոնների տեղափոխման արագությունը և կոնցենտրացիոն փոփոխությունները կարող են սահմանափակող դեր ունենալ գործընթացի ինտենսիվացման ժամանակ։ Կարևորվում են նաև էլեկտրոլիտի շրջանառության, ջերմաստիճանային պայմանների և էլեկտրաքիմիական համակարգի ընդհանուր կայունության հարցերը։ Աշխատության շրջանակում կարող է դիտարկվել անոդային նյութում առկա ուղեկից տարրերի վարքը և դրանց ազդեցությունը մաքրման գործընթացի ու վերջնական արտադրանքի որակի վրա։ Տեխնոլոգիայի մշակման տեսանկյունից կարևոր խնդիր է այնպիսի աշխատանքային պայմանների ընտրությունը, որոնց դեպքում արտադրողականության աճը չի ուղեկցվում կաթոդային արտադրանքի որակի անընդունելի վատացմամբ կամ էներգետիկ արդյունավետության զգալի նվազումով։ Հետազոտության մեջ համադրվում են էլեկտրաքիմիայի, գունավոր մետալուրգիայի և տեխնոլոգիական գործընթացների կառավարման սկզբունքները՝ գնահատելու համար գործընթացի տարբեր պարամետրերի ազդեցությունը ընդհանուր արդյունքի վրա։ Առանձին նշանակություն ունի էներգիայի տեսակարար ծախսի, հոսանքի օգտագործման արդյունավետության և սարքավորումների արտադրողականության փոխկապակցվածության գնահատումը։ Ստացված գիտական և տեխնոլոգիական մոտեցումները կարող են նպաստել պղնձի էլեկտրամետալուրգիական արտադրության ինտենսիվացմանը, արտադրական հզորությունների առավել արդյունավետ օգտագործմանը և բարձր մաքրության արտադրանքի ստացման գործընթացների կատարելագործմանը։ Հետազոտությունն ընդհանուր առմամբ ուղղված է էլեկտրոլիտիկ ռաֆինացման ֆիզիկաքիմիական հիմքերի խորացված ուսումնասիրմանն ու արդյունաբերական տեխնոլոգիայի արդյունավետության բարձրացման գիտական սկզբունքների ձևավորմանը։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է բնական հումքի հիման վրա ստացվող սորբենտների ուսումնասիրությանը և դրանց կիրառմանը ջրից ծանր մետաղների հեռացման նպատակով։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը ջրային միջավայրում առկա ծանր մետաղների՝ որպես շրջակա միջավայրի և մարդու առողջության համար վտանգավոր աղտոտիչների, արդյունավետ հեռացման մատչելի և արդյունավետ եղանակների որոնումն է։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են բնական ծագման տարբեր նյութեր, որոնք կարող են ունենալ մետաղական իոնների կլանման հատկություն, ինչպես նաև դրանց ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը և սորբցիոն հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սորբենտների մակերևույթի կառուցվածքին, ակտիվ կենտրոններին, ծակոտկենությանը և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով ծանր մետաղների իոնները կապվում կամ կուտակվում են սորբենտի մակերևույթին։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել սորբցիայի վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ ջրի թթվայնությունը, ջերմաստիճանը, մետաղի կոնցենտրացիան, սորբենտի քանակը, շփման ժամանակը և ջրի բաղադրությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի տարբեր բնական նյութերի արդյունավետության համեմատությունը և այն պայմանների որոշումը, որոնց դեպքում հնարավոր է առավել բարձր աստիճանի մաքրում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև սորբենտների վերականգնման և կրկնակի օգտագործման հնարավորություններին, ինչը կարևոր է տեխնոլոգիայի տնտեսական և բնապահպանական արդյունավետության տեսանկյունից։ Բնական նյութերի կիրառումը հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես այն պատճառով, որ նման մոտեցումները կարող են թույլ տալ օգտագործել տեղական, համեմատաբար մատչելի և վերականգնվող հումք՝ նվազեցնելով ջրի մաքրման գործընթացների արժեքը և որոշ դեպքերում նաև երկրորդային թափոնների առաջացումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ խմելու և արդյունաբերական ջրերի մաքրման, ջրային ռեսուրսների պաշտպանության և շրջակա միջավայրի աղտոտման նվազեցման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել բնապահպանական քիմիայի, ջրի մաքրման տեխնոլոգիաների, նյութագիտության, քիմիական տեխնոլոգիայի և էկոլոգիայի մասնագետներին, հետազոտողներին, ինժեներներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։