Բնակչության կենսամակարդակը մարդկային զարգացման հայեցակարգի համակարգում՚

Պատմություն

1945–1965 թվականներին Հայաստանում կրթության և լուսավորության ոլորտները զարգանում էին խորհրդային պետական քաղաքականության շրջանակներում՝ նպատակ ունենալով վերացնել անգրագիտությունը, բարձրացնել բնակչության կրթական մակարդակը և պատրաստել որակյալ մասնագետներ տնտեսության ու գիտության համար։ Հետպատերազմյան տարիներին առաջնահերթ խնդիրներից էր դպրոցական ցանցի վերականգնումն ու ընդլայնումը, քանի որ պատերազմի հետևանքով շատ կրթական հաստատություններ վնասվել էին կամ ունեին նյութական սուղ պայմաններ։ Աստիճանաբար ներդրվեց պարտադիր յոթամյա, ապա ութամյա և միջնակարգ կրթության համակարգը, ինչը նպաստեց կրթության հասանելիության աճին։ Միևնույն ժամանակ մեծ ուշադրություն էր դարձվում ուսուցիչների պատրաստմանը և վերապատրաստմանը, քանի որ կրթական համակարգի արդյունավետությունը մեծապես կախված էր մանկավարժական կադրերի որակից։ Բարձրագույն կրթության ոլորտում զարգացան բուհերը, ընդլայնվեցին մասնագիտությունների շրջանակները, և ավելացավ ուսանողների թիվը, ինչը կապված էր երկրի արդյունաբերականացման և գիտության զարգացման պահանջների հետ։ Կարևոր դեր ուներ նաև գրագիտության և մշակութային լուսավորության տարածումը գյուղական բնակչության շրջանում՝ գրադարանների, մշակույթի տների և քարոզչական միջոցառումների միջոցով։ Սակայն կրթության ոլորտում կային նաև մի շարք խնդիրներ։ Դրանցից էին նյութատեխնիկական բազայի ոչ բավարար մակարդակը, դասագրքերի և ուսումնական միջոցների պակասը, ինչպես նաև որոշ դեպքերում կրթության գաղափարականացված բնույթը, որը սահմանափակում էր ազատ մտածողությունը։ Գյուղական և քաղաքային կրթական հնարավորությունների միջև դեռևս կային տարբերություններ, ինչը երբեմն ազդում էր կրթության որակի վրա։ Չնայած այդ դժվարություններին՝ 1945–1965 թվականներին կրթությունը Հայաստանում զգալի զարգացում ապրեց և դարձավ հասարակության սոցիալական առաջընթացի կարևոր հիմքերից մեկը՝ ապահովելով գրագիտության բարձր մակարդակ և մասնագիտական կադրերի ձևավորում։

Գրականություն

19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբի հայ գրականությունը-ը գրականագիտական ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայ նոր գրականության ձևավորման և զարգացման հիմնական միտումները 19-րդ դարավերջից մինչև 20-րդ դարասկիզբ՝ ընդգրկելով այն ժամանակաշրջանը, երբ ազգային-քաղաքական, սոցիալական և մշակութային փոփոխությունները վճռական ազդեցություն ունեցան գրական մտածողության վրա, աշխատությունում վերլուծվում են այդ շրջանի գրական ուղղությունները, ռեալիզմի, ռոմանտիզմի և լուսավորական գաղափարների դրսևորումները, ինչպես նաև դրանց փոխակերպումը ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման գործընթացում, հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակի նշանավոր գրողների ստեղծագործություններին, որոնց միջոցով ձևավորվել են նոր գրական լեզու, թեմատիկ բազմազանություն և հասարակական քննադատության ավանդույթներ, միաժամանակ ընդգծվում է գրականության կապը հասարակական կյանքի, ազգային ազատագրական շարժումների և քաղաքական իրադարձությունների հետ, ինչը գրականությունը դարձրել է ոչ միայն գեղարվեստական արտահայտման միջոց, այլ նաև ազգային ինքնության պահպանման և ձևավորման կարևոր հարթակ, աշխատությունը ցույց է տալիս նաև արևելահայ և արևմտահայ գրական զարգացումների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև սփյուռքահայ մշակութային ազդեցությունները, որոնք միասին ձևավորել են այդ շրջանի հայ գրականության բազմաշերտ պատկերը։

Փիլիսոփայություն

«Մենակ քեզ հետ. Մտորումներ» (Մարկ Ավրելիոս) ստոիկ փիլիսոփայի՝ կայսեր անձնական օրագրային գրառումների հավաքածու է, որտեղ նա գրում է ինքնաճանաչման, բարոյականության և հոգեկան ուժի մասին։ Գիրքը ձևով հիշեցնում է նոթատետր, որտեղ Մարկ Ավրելիոս փորձում է իր մեջ ամրացնել ստոիկի սկզբունքները՝ խաղաղություն, համբերություն և ինքնակառավարում։ Նա ասում է, որ մարդու երջանկությունը կախված չէ արտաքին հանգամանքներից, այլ նրանից, թե ինչպես է նա վերաբերվում իր կյանքին և իր պատկերացումներին։ Մարկ Ավրելիոս շեշտում է, որ պետք է ընդունել ճակատագիրը, բայց միևնույն ժամանակ միշտ աշխատել բարոյական կատարելության և ներքին ազատության վրա։ Գիրքը խոսում է նաև ժամանակի կարճության, մահվան անխուսափելիության և կյանքի արժեքը ճիշտ գնահատելու մասին։ Մարկ Ավրելիոս հիշեցնում է, որ պետք է զսպել զայրույթը, նախանձը և ամբարտավանությունը՝ այլապես մարդը կորցնում է հոգու խաղաղությունը։ Նա կարևորում է՝ որ մարդը պետք է լինի օգտակար հասարակությանը, աշխատի իր պարտականությունների վրա և լինի արդար ու մարդասեր։ Գիրքը հաճախ ունի հանգիստ, խորհեցնող և փոքրիկ «մանկավարժական» տոն՝ ընթերցողին մղելով ինքնաքննադատության։ «Մենակ քեզ հետ» գիրքը հարմար է այն մարդկանց համար, ովքեր ուզում են գտնել ներքին հանգստություն, զարգացնել ինքնակառավարումը և իմաստավորել կյանքը։ Այս աշխատությունը ժամանակակից մարդուն էլ է տալիս ուղեցույց՝ ինչպես ապրել արժանապատվորեն և խաղաղ։ Հրատարակիչ - Азбука Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 978-5-389-09300-3

Պատմություն

«Հայաստանի պատմության պատկերազարդ ուղեցույցը» Արտակ Մովսիսյանի կողմից կազմված ուսուցողական և գիտահանրամատչելի գիրք է, որը համառոտ ու տեսանելի ձևով ներկայացնում է Հայաստանի բազմադարյա պատմությունը։ Գրքում ընդգրկված են Հայաստանի պատմության հիմնական փուլերը՝ սկսած հնագույն ժամանակներից մինչև նորագույն դարաշրջան։ Պատկերազարդումները, քարտեզները և ժամանակագրական աղյուսակները օգնում են ընթերցողին ավելի հեշտ ընկալել պատմական իրադարձությունները և դրանց հաջորդականությունը։ Հեղինակը պատմությունը ներկայացնում է հստակ, մատչելի լեզվով՝ առանց ծանր գիտական բարդությունների։ Գիրքը նպատակ ունի ոչ միայն տեղեկացնել, այլև հետաքրքրություն առաջացնել Հայաստանի պատմության և մշակութային ժառանգության նկատմամբ։ Այն հարմար է թե՛ աշակերտների ու ուսանողների, թե՛ օտար ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են ծանոթանալ հայ ժողովրդի անցյալին։ **«Illustrated Guide of History of Armenia»** գիրքը արժեքավոր ուղեցույց է Հայաստանի պատմության մասին ամբողջական պատկերացում կազմելու համար՝ համադրելով գիտելիքն ու տեսողական նյութը։ Հրատարակիչ - Гехинакайин грат. Հրատ. տարեթիվ - 2016 ISBN - 978-9939-0-1818-8

Գեղարվեստական հայ․

«Կյանքի նյարդը» (Արման Սաղաթելյան) գիրքը ներկայացնում է ժամանակակից մարդու հոգեբանական և ներքին տագնապները՝ կյանքի արագ ռիթմի և ճնշող սոցիալական պայմանների պայմաններում։ Հեղինակը փորձում է ցույց տալ, որ մարդու «նյարդը» ոչ միայն ֆիզիկական խնդիր է, այլև հոգու և մտքի վիճակ, որը կախված է մարդու ապրումների, մտածելակերպի և շրջապատի ազդեցությունից։ Գիրքը հաճախ անդրադառնում է այն թեմային, թե ինչպես է սթրեսը, անհավասարակշռությունը և առօրյա խնդիրները խաթարում մարդու ներքին հավասարակշռությունը։ Սաղաթելյանը ներկայացնում է կերպարներ, որոնք փորձում են գտնել իրենց տեղը կյանքում, հասկանալ իրենց զգացմունքները և հաղթահարել ներքին վախերը։ Գիրքը նաև խոսում է մարդու ինքնաճանաչման, ինքնակատարելագործման և ինքնակառավարման մասին՝ ցույց տալով, որ հոգեկան առողջությունը պետք է լինի առաջնահերթություն։ Հեղինակի ոճը պարզ է, բայց ուժեղ, և ընթերցողը հեշտությամբ կարող է կապվել հերոսների հետ՝ իրենց նույն զգացմունքներով և խնդիրներով։ «Կյանքի նյարդը» հարմար է նրանց համար, ովքեր ուզում են հասկանալ, թե ինչպես հնարավոր է պահպանել հոգեկան խաղաղությունը՝ amidst կյանքի ծանրությունների մեջ։ Գիրքը նաև տալիս է իմաստներ ու խորհուրդներ՝ ինչպես հնարավոր է փոխել մտածելակերպը, վերահսկել հույզերը և գտնել ներքին հանգստությունը։ Այս աշխատանքը կարող է լինել որպես հոգեբանական ուղեցույց, բայց նաև որպես դրամատիկ պատմություն՝ մարդկային զգացմունքների և կյանքի պայքարի մասին։ Ընդհանուր առմամբ, «Կյանքի նյարդը» ընթերցողին հիշեցնում է, որ մարդու ներքին աշխարհը նույնպես պետք է պաշտպանել և սնուցել՝ ինչպես մարմինը։ Հրատարակիչ - Նյու Մեգ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-884-06-6

Բժշկություն

Հայկական հին և միջնադարյան բժշկագիտության պատմությանը նվիրված կարևոր ուսումնասիրություն է, որտեղ Ս․ Ա․ Վարդանյանը ներկայացնում է, թե ինչպես էր ձևավորվել և զարգացել դեղագիտությունը Հայաստանում դեռևս հնագույն ժամանակներից։ Գիրքը բացահայտում է, որ հայկական բժշկությունը հիմնված էր բնական բուժամիջոցների լայն կիրառության վրա՝ հատկապես դեղաբույսերի, կենդանական ծագման նյութերի և հանքային միջոցների օգտագործմամբ։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է Մխիթար Հերացու, Ամիրդովլաթ Ամասիացու և այլ նշանավոր բժիշկների աշխատություններին, որոնցում նկարագրված են հարյուրավոր բուժիչ բույսեր ու դեղամիջոցներ։ Ստեղծագործության մեջ ներկայացվում է, որ հայկական դեղագիտությունը ոչ միայն ժողովրդական փորձի արդյունք էր, այլ նաև գիտական համակարգ, որը կապ ուներ հունական, արաբական և արևելյան բժշկական ավանդույթների հետ։ Գրքում քննարկվում են տարբեր հիվանդությունների բուժման մեթոդներ, դեղամիջոցների պատրաստման եղանակներ, բուժիչ բույսերի հատկություններն ու դրանց կիրառման սկզբունքները։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ հին Հայաստանում մեծ ուշադրություն էր դարձվում սննդակարգին, կանխարգելիչ բուժմանը և մարդու օրգանիզմի ամբողջական առողջացման գաղափարին։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է հայ բժշկության պատմությունը, միջնադարյան գիտությունը և հայկական ձեռագրական ժառանգությունը ուսումնասիրողների համար, քանի որ այն ներկայացնում է հայկական դեղագիտության հարուստ ավանդույթները և դրանց տեղը համաշխարհային բժշկագիտության պատմության մեջ։