Բնակելի շենքերի ջեռուցման էներգատնտեսական արդյունավետության բարձրացման մեթոդների և առաջարկների մշակումը

Աշխարհագրություն

Աշխարհագրական-երկրագրական եզրույթների և հասկացությունների հայերեն-թուրքերեն, թուրքերեն-հայերեն բառարան աշխատությունը մասնագիտական երկլեզու տեղեկատու բառարան է, որը նախատեսված է աշխարհագրության և երկրագիտության ոլորտներում օգտագործվող եզրույթների համակարգված թարգմանության և ճիշտ կիրառության համար, այն ընդգրկում է աշխարհագրական օբյեկտների, ռելիեֆի ձևերի, կլիմայական երևույթների, ջրաբանական և էկոլոգիական հասկացությունների լայն շրջանակ՝ ներկայացնելով դրանց հայերեն և թուրքերեն համարժեքները, գիրքը բացատրում է նաև տերմինների կիրառության առանձնահատկությունները տարբեր գիտական համատեքստերում, ինչը օգնում է ճիշտ հասկանալ մասնագիտական գրականությունը երկու լեզուներով և խուսափել թարգմանական սխալներից, միաժամանակ այն կարևոր օժանդակ աղբյուր է թարգմանիչների, ուսանողների, աշխարհագրագետների և տարածաշրջանային ուսումնասիրություններով զբաղվող մասնագետների համար, քանի որ նպաստում է գիտական հաղորդակցության ճշգրտությանը և տերմինաբանական միասնականությանը։

Մանկավարժություն

Այս գիրքը նվիրված է Աստրախանի հայկական կրթական կարևորագույն հաստատություններից մեկի պատմությանը՝ ներկայացնելով դրա հիմնադրումը, զարգացումը և գործունեությունը 19-րդ դարի սկզբից մինչև 20-րդ դարի սկիզբն ընդգրկող ժամանակահատվածում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է հայոց ուսումնական հաստատության դերը Աստրախանի հայ համայնքի ազգային, մշակութային և կրթական կյանքի ձևավորման գործում, ինչպես նաև դրա նշանակությունը հայեցի կրթության պահպանման ու տարածման համար։ Ներկայացվում են ուսումնարանի ստեղծման նախադրյալները, կրթական ծրագրերը, ուսուցման կազմակերպման առանձնահատկությունները, ուսուցիչների և աշակերտների գործունեությունը, ինչպես նաև հաստատության կապերը ժամանակի հայկական հասարակական ու մշակութային միջավայրի հետ։ Գիրքը անդրադառնում է այն պատմական պայմաններին, որոնցում գործել է ուսումնարանը՝ ներառելով Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանի կրթական քաղաքականության, հայ համայնքների զարգացման և ազգային ինքնագիտակցության պահպանման հարցերը։ Հեղինակը հիմնվում է արխիվային փաստաթղթերի, պատմական աղբյուրների և վավերագրական նյութերի վրա՝ վերականգնելով ուսումնարանի անցած ուղին և ներկայացնելով նրա ազդեցությունը բազմաթիվ սերունդների կրթության ու դաստիարակության վրա։ Աշխատությունը արժեքավոր ուսումնասիրություն է հայ կրթական հաստատությունների պատմությամբ, գաղթօջախների մշակութային կյանքով և հայ ժողովրդի կրթական ժառանգությամբ հետաքրքրվողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է բակտերիալ ծագման ռեկոմբինանտ D-հիդանտոինազների և L-ամինոացիլազների ստացման, մաքրման և կենսաքիմիական բնութագրման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ռեկոմբինանտ ԴՆԹ-ի և մանրէաբանական արտահայտման համակարգերի կիրառումը՝ անհրաժեշտ ֆերմենտների ստացման համար, ինչը հնարավորություն է տալիս վերահսկելի պայմաններում ստանալ որոշակի հատկություններով ֆերմենտային պատրաստուկներ և ուսումնասիրել դրանց կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները։ D-հիդանտոինազները և L-ամինոացիլազները կարևոր են կենսատեխնոլոգիական գործընթացներում, քանի որ կարող են մասնակցել տարբեր օրգանական միացությունների փոխակերպմանը և օգտագործվել արժեքավոր քիրալային միացությունների, ամինաթթուների և դրանց ածանցյալների ստացման գործընթացներում։ Աշխատության առաջին կարևոր ուղղությունը ռեկոմբինանտ ֆերմենտների ստացումն է, որը ներառում է համապատասխան գենետիկական նյութի ընտրություն, արտահայտման համակարգի կառուցում և ֆերմենտի արտադրության համար հարմար բակտերիալ համակարգի օգտագործում։ Հաջորդ փուլը ֆերմենտների մեկուսացումն ու մաքրումն է, որի նպատակն է ստանալ հնարավորինս բարձր մաքրության և պահպանված ակտիվության կենսակատալիզատորներ։ Մաքրման արդյունավետությունը կարևոր է ոչ միայն փորձարարական ուսումնասիրությունների, այլև ֆերմենտների հետագա կիրառական օգտագործման համար։ Կենսաքիմիական բնութագրման փուլում կարող են ուսումնասիրվել ֆերմենտների կատալիտիկ ակտիվությունը, սուբստրատային յուրահատկությունը, օպտիմալ pH-ը և ջերմաստիճանը, ջերմակայունությունը, տարբեր քիմիական գործոնների ազդեցությունը, ինչպես նաև կինետիկ պարամետրերը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ստացված ռեկոմբինանտ ֆերմենտների հատկությունները և համեմատելու դրանք բնական աղբյուրներից ստացված ֆերմենտների հետ։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է ֆերմենտային կենսատեխնոլոգիայի զարգացման հետ, քանի որ բարձր ակտիվությամբ և կանխատեսելի հատկություններով ռեկոմբինանտ ֆերմենտները կարող են օգտագործվել դեղագործական, սննդային, քիմիական և կենսատեխնոլոգիական արտադրություններում։ Հատկապես կարևոր է դրանց հնարավոր կիրառությունը օպտիկական ակտիվ միացությունների ստացման գործընթացներում, որտեղ ֆերմենտների բարձր ընտրողականությունը կարող է նպաստել անհրաժեշտ արտադրանքի ստացման արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, մանրէաբաններին, կենսատեխնոլոգներին, ֆերմենտաբաններին, դեղաքիմիկոսներին, ինչպես նաև ռեկոմբինանտ սպիտակուցների ստացմամբ և կենսակատալիզով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է մոլեկուլային կենսաբանության, մանրէաբանության և կենսաքիմիայի մեթոդները՝ բակտերիալ ծագման ֆերմենտների ստացման, մաքրման և հատկությունների մանրամասն գնահատման նպատակով՝ ցույց տալով դրանց գիտական և հնարավոր կենսատեխնոլոգիական արժեքը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործական և հասարակական ժառանգության ուսումնասիրությանը հայ ազգագրության համատեքստում՝ բացահայտելով նրա գրական երկերում, հրապարակախոսության մեջ և մշակութային գործունեության ընթացքում արտացոլված ժողովրդական կենցաղի, սովորույթների, հավատալիքների, ծեսերի և ավանդույթների առանձնահատկությունները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հանգամանքի վրա, որ գրողի ստեղծագործություններում հայ ժողովրդի առօրյա կյանքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գեղարվեստական միջավայր, այլև որպես պատմամշակութային արժեք ունեցող հարուստ նյութ։ Քննության են առնվում գյուղական համայնքի կառուցվածքը, ընտանեկան և ազգակցական հարաբերությունները, աշխատանքի ավանդական ձևերը, հասարակական փոխհարաբերությունները, տոնական ու ծիսական սովորույթները, ժողովրդական պատկերացումները և բարոյական արժեքները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Լոռու և ընդհանրապես հայկական գյուղական միջավայրի նկարագրություններին, որոնց միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի բնակչության կենսակերպի, աշխարհընկալման և սոցիալական հարաբերությունների մասին։ Ուսումնասիրվում է բանահյուսական նյութի կիրառությունը՝ ժողովրդական հեքիաթների, առակների, ավանդությունների, երգերի, ասացվածքների, դարձվածքների և խոսակցական լեզվի տարրերի տեսանկյունից։ Կարևորվում է գրողի հետաքրքրությունը ժողովրդական բանավոր մշակույթի նկատմամբ և այն եղանակները, որոնցով բանահյուսական ու ազգագրական նյութը գեղարվեստական վերամշակման միջոցով դարձել է նրա ստեղծագործական աշխարհի բաղադրիչ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ժողովրդական հավատալիքների, բնության հետ կապված պատկերացումների, համայնքային վարքականոնների և ավանդական արժեքների արտացոլմանը։ Գրական նյութի համադրումը ազգագրական տվյալների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատել ստեղծագործությունները նաև որպես ժամանակաշրջանի հասարակական և մշակութային կյանքի մասին տեղեկություններ պահպանող աղբյուրներ՝ միաժամանակ հաշվի առնելով գեղարվեստական գրականության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է հեղինակի վերաբերմունքը ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման, ժողովրդական ստեղծագործության հավաքման և ուսումնասիրման նկատմամբ։ Նրա գործունեությունը դիտարկվում է հայ մտավորականության այն լայն շարժման համատեքստում, որը ձգտում էր գրանցել, պահպանել և նոր սերունդներին փոխանցել ժողովրդի հոգևոր ու նյութական մշակույթի արժեքները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել գրականության և ազգագրության փոխառնչությունները, հասկանալ ժողովրդական մշակույթի ազդեցությունը գրողի աշխարհայացքի և գեղարվեստական մտածողության ձևավորման վրա, ինչպես նաև գնահատել նրա ժառանգության նշանակությունը հայ ժողովրդի ավանդական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության, ազգագրության, բանահյուսության, մշակութաբանության և հայագիտության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ուսանողների, մանկավարժների և ազգային մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1991–2010 թվականներին Չինաստանի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունների և անկախ Հայաստանի հետ ձևավորված միջպետական հարաբերությունների զարգացման ուսումնասիրությանը։ Քննության կենտրոնում են հետսառըպատերազմյան միջազգային համակարգում Չինաստանի արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների փոփոխությունները, բազմակողմ դիվանագիտության զարգացումը, տնտեսական համագործակցության ընդլայնումը և տարբեր տարածաշրջաններում քաղաքական ու տնտեսական կապերի ամրապնդման միտումները։ Հայաստանի անկախացումից հետո երկու երկրների հարաբերությունները ձևավորվեցին նոր միջպետական հիմքի վրա․ Չինաստանը ճանաչեց Հայաստանի անկախությունը, իսկ դիվանագիտական հարաբերությունները պաշտոնապես հաստատվեցին 1992 թվականի ապրիլի 6-ին։ Նույն թվականի հուլիսին Երևանում բացվեց Չինաստանի դեսպանությունը, իսկ 1996 թվականին Պեկինում՝ Հայաստանի դեսպանությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել երկկողմ քաղաքական երկխոսության ձևավորումը, բարձրաստիճան փոխայցելությունները, պայմանագրաիրավական հիմքի զարգացումը և միջազգային կազմակերպությունների շրջանակում փոխգործակցության առանձնահատկությունները։ 1992 թվականին կողմերը ստորագրեցին մի շարք փաստաթղթեր, որոնք վերաբերում էին ներդրումների խրախուսմանն ու պաշտպանությանը, գիտատեխնիկական, մշակութային, կրթական, առողջապահական և այլ ոլորտների համագործակցությանը, իսկ 1996 թվականի համատեղ փաստաթղթով ամրագրվեցին բարեկամական հարաբերությունների զարգացման հիմնական սկզբունքները։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել տնտեսական հարաբերություններին՝ ուսումնասիրելով առևտրի, ներդրումների և գործարար կապերի ընդլայնման հնարավորությունները և դրանց նշանակությունը երկու երկրների համագործակցության ընդհանուր համակարգում։ 2004 թվականի համատեղ հայտարարությունում կողմերը տնտեսական և առևտրային համագործակցությունը բնութագրում էին որպես երկկողմ հարաբերությունների կարևոր բաղադրիչ և արձանագրում էին քաղաքական, տնտեսական, գիտատեխնիկական, մշակութային ու կրթական ոլորտներում նախորդ տարիների համագործակցության զարգացումը։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել Հարավային Կովկասի տեղը Չինաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ և Հայաստանի հետ հարաբերությունների զարգացումը տարածաշրջանային ավելի լայն գործընթացների համատեքստում։ Միաժամանակ հնարավոր է դիտարկել մշակութային, կրթական և գիտական կապերը՝ որպես քաղաքական ու տնտեսական հարաբերությունները լրացնող գործոններ։ Ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես սկզբնական դիվանագիտական հարաբերություններից աստիճանաբար ձևավորվեց բազմաոլորտ համագործակցության ինստիտուցիոնալ հիմք։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջազգային հարաբերությունների պատմության, արտաքին քաղաքականության վերլուծության և տարածաշրջանագիտության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Չինաստանի արտաքին քաղաքականության առանձնահատկությունների և հայ-չինական միջպետական կապերի ձևավորման ու զարգացման փոխկապակցված պատկերը 1991–2010 թվականներին։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի սկզբին Ռուսական կայսրության կառավարության կողմից Այսրկովկասում իրականացվող կրոնական քաղաքականության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ վրաց ուղղափառ, հայ առաքելական եկեղեցիների և մուսուլմանական հոգևոր կազմակերպությունների գործունեության համատեքստում։ Քննարկվում են կայսերական իշխանությունների և տարածաշրջանի կրոնական հաստատությունների փոխհարաբերությունները, պետական վերահսկողության մեխանիզմները, կրոնական կազմակերպությունների իրավական կարգավիճակը և դրանց գործունեության նկատմամբ կիրառվող վարչական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1903–1914 թվականների քաղաքական և հասարակական զարգացումներին, ազգային ու կրոնական համայնքների ինքնակազմակերպման գործընթացներին, ինչպես նաև կրոնական հաստատությունների դերին տարածաշրջանի հասարակական կյանքում։ Ուսումնասիրվում են Հայ առաքելական եկեղեցու գույքի և եկեղեցական հաստատությունների նկատմամբ պետական քաղաքականությունը, 1903 թվականի եկեղեցական գույքի բռնագրավման մասին որոշման հետևանքները, դրա շուրջ ձևավորված հասարակական արձագանքները և հետագա փոփոխությունները։ Դիտարկվում են վրաց ուղղափառ եկեղեցական շրջանակների ինքնուրույնության ձգտումները, եկեղեցական կառավարման առանձնահատկությունները և Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու կառույցների հետ հարաբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև մուսուլմանական հոգևոր կազմակերպությունների վարչական կարգավորմանը, կրոնական առաջնորդների գործունեությանը, հոգևոր կրթության կազմակերպմանը և պետական իշխանությունների հետ փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում են կրոնական քաղաքականության և ազգային հարցի փոխկապակցվածությունը, կայսերական կառավարման կենտրոնացման միտումները, կրոնական ինքնության պահպանման խնդիրները և հասարակական շարժումների վրա եկեղեցական ու հոգևոր կառույցների ազդեցությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պետական հրամանագրերը, վարչական փաստաթղթերը, եկեղեցական արխիվային նյութերը, ժամանակի մամուլը և պատմագիտական աշխատությունները՝ տարբեր կրոնական համայնքների նկատմամբ իրականացված քաղաքականության ընդհանրություններն ու տարբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Առանձնացվում են կրոնական ազատությունների, հոգևոր կառավարման ինքնուրույնության, ազգային ինքնագիտակցության և կայսերական իշխանության շահերի միջև առաջացող հակասությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Այսրկովկասի քաղաքական և կրոնական պատմության, Ռուսական կայսրության ազգային քաղաքականության և տարածաշրջանի կրոնական հաստատությունների զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, կրոնագետների, եկեղեցագետների, կովկասագետների, քաղաքական պատմության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։