Տեղական և օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներգրավման ուղիները Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում

Մանկավարժություն

Աշխատանքը նվիրված է 1800-1920 թվականների ընթացքում հայ մանկավարժության մեջ բուսաբանության առարկայի բովանդակության ձևավորման և դրա դասավանդման մեթոդիկայի հիմնախնդիրների պատմական ու մանկավարժական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես է տվյալ ժամանակաշրջանում հայ կրթական միջավայրում ձևավորվել բնագիտական գիտելիքների, մասնավորապես բուսաբանական գիտելիքների ուսուցման անհրաժեշտությունը, ինչ բովանդակություն է ներառվել ուսումնական ծրագրերում և ինչ մեթոդներով է իրականացվել դրա փոխանցումը սովորողներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու հայ մանկավարժական մտքի զարգացմանը՝ սկսած XIX դարի սկզբի կրթական գործընթացներից մինչև XX դարի առաջին տասնամյակները, երբ բնագիտական կրթությունը աստիճանաբար ձեռք էր բերում ավելի համակարգված բնույթ։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել հայ մանկավարժների և կրթական գործիչների հայացքները բնության ուսումնասիրման, բուսաբանության ուսուցման նպատակների և երեխաների գիտական աշխարհայացքի ձևավորման վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բուսաբանական նյութի ընտրության և դասակարգման սկզբունքներին, ուսուցման հաջորդականությանը, տեսական գիտելիքների և գործնական գործունեության հարաբերակցությանը։ Կարևորվում են դիտարկումը, փորձը, բնության անմիջական ուսումնասիրությունը, հերբարիումների օգտագործումը, բույսերի ճանաչումը և այլ տեսակի գործնական աշխատանքները, որոնք կարող էին նպաստել սովորողների հետաքրքրության և ինքնուրույն ճանաչողական գործունեության զարգացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև ուսուցման մեթոդների կապը տվյալ ժամանակաշրջանի մանկավարժական առաջադեմ գաղափարների հետ՝ հաշվի առնելով աշակերտակենտրոնության, տեսանելիության, մատչելիության և գիտականության սկզբունքների զարգացումը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հայալեզու դասագրքերի, ուսումնական ձեռնարկների և մեթոդական գրականության ձևավորմանը, դրանց բովանդակությանը և բուսաբանության դասավանդման գործընթացում ունեցած դերին։ Միաժամանակ դիտարկվում է այն խնդիրը, թե ինչպես են ազգային կրթական պահանջները, բնաշխարհի առանձնահատկությունները և հայերեն մասնագիտական բառապաշարի ձևավորումը ազդել բուսաբանական կրթության զարգացման վրա։ Ժամանակաշրջանի կրթական գործընթացի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ինչպես ձեռքբերումները, այնպես էլ առկա դժվարությունները՝ ուսումնական նյութի մատչելիության, ուսուցիչների պատրաստվածության, դասագրքային ապահովվածության և գործնական ուսուցման կազմակերպման ոլորտներում։ Արդյունքում աշխատանքը ներկայացնում է բուսաբանության դասավանդման մեթոդիկայի պատմական զարգացման ամբողջական պատկերը և ցույց է տալիս դրա տեղը հայ մանկավարժական մտքի ընդհանուր զարգացման համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է արժեքավոր լինել հայ մանկավարժության պատմությամբ, բնագիտական կրթության զարգացմամբ, կենսաբանության դասավանդման մեթոդիկայով և XIX-XX դարերի հայկական կրթական ժառանգությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսուցիչների և ուսանողների համար։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ԵԱՀԿ-ի (Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպություն)՝ որպես միջազգային հակամարտությունների կարգավորման գործիքի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրա իրավական հիմքերը, գործառնական մեխանիզմները և արդյունավետության սահմանափակումները ժամանակակից միջազգային հարաբերությունների համակարգում։ Գրքում վերլուծվում է կազմակերպության ձևավորման պատմական զարգացումը՝ Հելսինկյան եզրափակիչ ակտից սկսած մինչև ներկայիս ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը, ինչպես նաև նրա դերը կանխարգելիչ դիվանագիտության, մոնիթորինգային առաքելությունների և խաղաղ կարգավորման գործընթացներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ԵԱՀԿ-ի իրավական բնույթի ոչ պարտադիր (soft law) մեխանիզմներին, որոշումների կատարման պարտադիրության բացակայությանը և դրա հետևանքով առաջացող հակասություններին՝ միջազգային իրավունքի և քաղաքական պրակտիկայի միջև։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև կազմակերպության գործունեության արդյունավետության սահմանափակումները տարածաշրջանային հակամարտությունների, մասնավորապես հետխորհրդային տարածքում և Եվրոպայում առաջացած ճգնաժամերի համատեքստում։ Վերլուծվում են անդամ պետությունների քաղաքական շահերի բախումները, կոնսենսուսի սկզբունքի ազդեցությունը որոշումների ընդունման վրա և կազմակերպության ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների անհրաժեշտությունը։ Գրքի նպատակն է բացահայտել ԵԱՀԿ-ի որպես հակամարտությունների կարգավորման գործիքի ուժեղ և թույլ կողմերը և գնահատել դրա արդիականությունը գլոբալ անվտանգության համակարգում։

Մշակույթ

Սա Կիլիկյան Հայաստանի միջնադարյան գրքարվեստի բացառիկ և բարձրարժեք հուշարձաններից է, որը պահպանվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում՝ 7651 համարի ներքո։ Ձեռագիրը ստեղծվել է XIII դարի վերջին քառորդում և առանձնանում է իր չափազանց հարուստ ու բազմազան պատկերազարդմամբ։ Այն հատկապես հայտնի է նրանով, որ նրա նկարազարդմանը մասնակցել են մի քանի վարպետներ, իսկ հետագա փուլում՝ 1320 թվականին, Սարգիս Պիծակը շարունակել և ավարտին է հասցրել ձեռագրի պատկերազարդումը։ Հիշատակարանի տեղեկություններից հայտնի է, որ Սեբաստիայի Ստեփանոս եպիսկոպոսը Կիլիկիայի Օշին արքայի հրամանով պալատական մատենադարանից ընտրել է այս ձեռագիրը և այն հանձնել Սարգիս Պիծակին՝ կիսատ մնացած պատկերազարդումն ավարտելու նպատակով։ Ձեռագրում արդեն իսկ առկա էին ավարտված, ուրվագծված և դեռևս չպատկերազարդված տեսարաններ, որոնց մի մասը Պիծակը լրացրել է գույներով, իսկ բաց թողնված հատվածները՝ նոր մանրանկարներով։ Ձեռագրի ամենանշանակալի առանձնահատկություններից մեկը մանրանկարների բացառիկ առատությունն է․ գրեթե բոլոր էջերը պատկերազարդված են, իսկ ընդհանուր առմամբ պահպանվել է ավելի քան 250 մանրանկար։ Դրանք ներկայացված են ոչ միայն ամբողջական էջերի, այլև տեքստի ներսում, լուսանցքներում, ֆրիզաձև շարքերով և միմյանց հետ սյուժետային կապ ունեցող պատկերային խմբերով։ Նման կառուցվածքը ձեռագիրը դարձնում է հատկապես արժեքավոր հայ միջնադարյան պատկերագրության և ձեռագրային ձևավորման ուսումնասիրության համար։ Մանրանկարների խորքերում օգտագործված են ոսկեգույն, կարմիր, կապույտ և կանաչ երանգներ, որոնք ստեղծում են հարուստ և արտահայտիչ գունային միջավայր։ Հետազոտություններում նշվում է, որ XIII դարի կիլիկյան ձեռագրերում բնագրային մանրանկարները լայն տարածում էին ստացել, իսկ այս ձեռագրում դրանց կիրառությունը հասել է առանձնահատուկ կատարելության։ Պատկերազարդման համակարգի վրա նկատելի են տարբեր գեղարվեստական աղբյուրների ազդեցություններ։ Մանրանկարների մի մասը կապված է XI–XII դարերի բյուզանդական հարուստ պատկերազարդ ձեռագրերի ավանդույթի հետ, մասնավորապես՝ Ֆլորենցիայի Լաուրենցիանա գրադարանում պահպանվող ձեռագրի հետ, որից ուղղակիորեն ընդօրինակվել են մի շարք տեսարաններ։ Մյուս կարևոր աղբյուրը Հեթում Բ թագավորի Ճաշոցի պատկերագրական ավանդույթն է, որի ազդեցությունը դրսևորվում է ինչպես ֆրիզաձև, այնպես էլ ոսկե ֆոնով և ճարտարապետական տարրերով շրջանակված պատկերներում։ Ձեռագրի առանձնահատկությունն այն է, որ տարբեր նկարիչների ձեռագիրը նկատելի է պատկերների կատարման եղանակներում, գունային լուծումներում, կերպարների կառուցվածքում և կոմպոզիցիոն մոտեցումներում։ Սարգիս Պիծակի միջամտությունն առավել ակնհայտ է ավետարանիչների, առակների և այլաբանական պատկերների մի մասում։ Նրա արվեստին բնորոշ վառ գույները, նուրբ դիմագծերով մարդկային կերպարները և արտահայտիչ հայացքները կարևոր դեր են խաղում ձեռագրի ընդհանուր գեղարվեստական կերպարի ձևավորման գործում։ Ստեղծագործության նշանակությունը հատկապես մեծ է Կիլիկյան մանրանկարչության պատմության տեսանկյունից, քանի որ այն ներկայացնում է այդ դպրոցի պատկերագրական, տեխնիկական և գեղագիտական ավանդույթների բարդ փոխազդեցությունը։ Ձեռագիրը հետագայում ևս ունեցել է ազդեցություն․ Կիլիկյան մանրանկարչության օրինակները, այդ թվում այս ձեռագիրը, օգտագործվել են Ղրիմի հայկական մանրանկարչության դպրոցի վարպետների կողմից որպես նախօրինակ։ Հետազոտություններում նշվում է, որ Նիկողայոս Մելանավորը ամբողջությամբ կրկնօրինակել է այս ձեռագիրը՝ ստեղծելով դրա կարևոր վերարտադրությունը։ Այսպիսով, ձեռագիրը ոչ միայն XIII–XIV դարերի հայ գրքարվեստի բացառիկ նմուշ է, այլև կարևոր վկայություն Կիլիկյան Հայաստանի մշակութային միջավայրի, բյուզանդական և հայկական պատկերագրական ավանդույթների փոխազդեցության, ինչպես նաև միջնադարյան հայ մանրանկարիչների բարձր մասնագիտական վարպետության մասին։ Այն առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում արվեստաբանների, ձեռագրագետների, միջնադարյան մշակույթի պատմաբանների և հայկական մանրանկարչության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Աշխարհագրություն

Այս աշխատանքը վերլուծում է Թեհրան քաղաքի կայուն զարգացման հնարավորությունները՝ դիտարկելով քաղաքային աճի, բնապահպանական խնդիրների, սոցիալ-տնտեսական զարգացման և կառավարման արդյունավետության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության մեջ գնահատվում են այն հիմնական մարտահրավերները, որոնք առաջանում են արագ ուրբանիզացիայի հետևանքով, ներառյալ օդի աղտոտվածությունը, տրանսպորտային ծանրաբեռնվածությունը, ջրային ռեսուրսների սահմանափակությունը և բնակչության խտության աճը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը կյանքի որակի վրա։ Միաժամանակ առանձնացվում են կայուն զարգացման ռազմավարությունները, որոնք ուղղված են կանաչ ենթակառուցվածքների ընդլայնմանը, էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիաների ներդրմանը, հասարակական տրանսպորտի բարելավմանը և քաղաքային պլանավորման ավելի հավասարակշռված մոտեցումների կիրառմանը։ Կարևորվում է նաև տեղական կառավարման դերը՝ որպես կայուն զարգացման քաղաքականությունների իրականացման առանցքային գործոն, ինչպես նաև հանրային մասնակցության և քաղաքացիական նախաձեռնությունների նշանակությունը քաղաքային միջավայրի բարելավման գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ երկարաժամկետ կայուն զարգացման համար անհրաժեշտ է համակարգային մոտեցում, որը համադրում է տնտեսական աճը, սոցիալական արդարությունը և բնապահպանական պատասխանատվությունը՝ հատկապես արագ զարգացող մեգապոլիսների պայմաններում, ինչպիսին է Tehran-ը։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է մոլիբդեն-պղինձ նանոկոմպոզիտային նյութերի ստացման գործընթացի և թթվածնավոր միացություններից այրման ռեժիմում մետաղների համատեղ վերականգնման մեխանիզմի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունները, որոնք պայմանավորում են մոլիբդենի և պղնձի միաժամանակյա վերականգնումը և նանոկառուցվածքային կոմպոզիտային նյութի ձևավորումը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ելային թթվածնավոր միացությունների հատկությունները, այրման գործընթացի առանձնահատկությունները, վերականգնման պայմանները և ստացվող նյութերի կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այրման ռեժիմի պարամետրերին, ռեակցիայի ընթացքին, ջերմային ազդեցությանը և նյութերի բաղադրության ու կառուցվածքի ձևավորման միջև փոխկապակցվածությանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել նյութերի ֆազային, կառուցվածքային, մորֆոլոգիական և քիմիական կազմի ուսումնասիրության մեթոդներ՝ պարզելու համար նանոկոմպոզիտի ձևավորման փուլերը և մետաղների վերականգնման հաջորդականությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մոլիբդենի և պղնձի փոխազդեցության, դրանց համատեղ վերականգնման հնարավոր մեխանիզմների և վերջնական նյութում մետաղական բաղադրիչների բաշխման առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Նանոկառուցվածքային նյութերի ստացման գործընթացի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատելու սինթեզի պայմանների և նյութի վերջնական հատկությունների միջև, ինչը կարևոր է նպատակային հատկություններով կոմպոզիտների մշակման համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ստացված նյութերի մասնիկների չափին, միկրոկառուցվածքին, ֆազային կազմին և այլ տեխնոլոգիական նշանակություն ունեցող բնութագրերին։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել այրման սինթեզի միջոցով նանոկոմպոզիտային նյութերի ստացման գործընթացների կատարելագործմանը և մետաղների համատեղ վերականգնման վերաբերյալ տեսական պատկերացումների խորացմանը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ փոշեմետալուրգիայի, էլեկտրատեխնիկական նյութերի, կատալիզի, բարձր տեխնոլոգիական կոմպոզիտների և այլ նյութագիտական ուղղությունների համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել նյութագետներին, քիմիկոսներին, նանոտեխնոլոգիայի մասնագետներին, ֆիզիկաքիմիկոսներին, փոշեմետալուրգիայի հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների գիտաշխատողներին ու ուսանողներին։

Իրավաբանություն

Գրքում ուսումնասիրվում են անձի իրավական կարգավիճակի հիմնախնդիրները ժողովրդավարական, իրավական պետությունում՝ տեսական-իրավական վերլուծության շրջանակում, ներկայացվում են մարդու և քաղաքացու հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների կառուցվածքը, դրանց սահմանադրական երաշխիքները և պետական պաշտպանության մեխանիզմները, քննարկվում է անձի և պետության փոխհարաբերության իրավական բնույթը, իրավունքի գերակայության և իրավական պետության սկզբունքների գործնական իրականացումը, վերլուծվում են իրավունքների սահմանափակման հիմքերը և դրանց համաչափության պահանջները, դիտարկվում են իրավական հավասարության, խտրականության արգելքի և դատական պաշտպանության արդյունավետության հարցերը, համեմատական տեսանկյունից ներկայացվում են տարբեր երկրների սահմանադրական փորձերը, գիրքը միավորում է իրավական տեսության հիմնարար դրույթները և ժամանակակից սահմանադրական պրակտիկայի վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով խորացնել անձի իրավական կարգավիճակի ըմբռնումը ժողովրդավարական պետության պայմաններում։