Convergence, uniqueness and basis problems for orthonormal spline systems

Սոցիոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայ հասարակության սոցիալական շերտավորման կառուցվածքի, դրա փոփոխության հիմնական միտումների և այդ գործընթացներում գենդերային գործոնի նշանակության սոցիոլոգիական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հասարակության տարբեր խմբերի միջև տնտեսական, մասնագիտական, կրթական, կարգավիճակային և սոցիալական հնարավորությունների բաշխման առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով ձևավորվում և վերարտադրվում են սոցիալական անհավասարությունները։ Քննվում են հասարակության շերտավորման հիմնական չափանիշները՝ եկամուտը, զբաղվածությունը, մասնագիտական դիրքը, կրթությունը, սոցիալական հեղինակությունը, սեփականության և տարբեր ռեսուրսների հասանելիությունը՝ դրանք դիտարկելով կանանց և տղամարդկանց սոցիալական դիրքերի համեմատության տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աշխատանքի շուկայի գենդերային կառուցվածքին, մասնագիտական բաժանմանը, կարիերային շարժունակության հնարավորություններին, ղեկավար և որոշումների ընդունման դիրքերում ներկայացվածությանը, ինչպես նաև ընտանիքում և հասարակական կյանքում դերերի բաշխմանը։ Վերլուծվում է, թե տնտեսական և սոցիալական փոխակերպումները ինչպես կարող են տարբեր կերպ անդրադառնալ հասարակության տարբեր խմբերի վրա և փոփոխել նրանց դիրքը սոցիալական հիերարխիայում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սոցիալական շարժունակության ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու այն պայմանները, որոնք նպաստում կամ խոչընդոտում են անհատի անցմանը մի սոցիալական շերտից մյուսը։ Գենդերային վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս սոցիալական շերտավորումը դիտարկել ոչ միայն եկամտային կամ դասային տարբերությունների, այլև հասարակական դերերի, հնարավորությունների և ռեսուրսների հասանելիության փոխկապակցված համակարգի տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կրթության, ընտանիքի, զբաղվածության, ժողովրդագրական գործընթացների և սոցիալական քաղաքականության նշանակությանը հասարակության կառուցվածքային փոփոխությունների ձևավորման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել սոցիոլոգիական հարցումների, վիճակագրական տվյալների և համեմատական վերլուծության մեթոդներ՝ սոցիալական խմբերի դիրքերի ու փոփոխությունների ընդհանուր օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական շերտավորման տեսության, գենդերային սոցիոլոգիայի և սոցիալական կառուցվածքի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով հայ հասարակության սոցիալական տարբերակման և շարժունակության գործընթացների բազմագործոն վերլուծություն։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է բազմաֆերմենտային համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորմանը՝ որպես օրինակ ուսումնասիրելով չճյուղավորված երեք ֆերմենտից կազմված հաջորդական ռեակցիոն շղթա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է կենսաքիմիական գործընթացների այնպիսի մաթեմատիկական նկարագրության կառուցումը, որը հնարավորություն է տալիս քանակապես ուսումնասիրել համակարգում ընթացող հաջորդական ֆերմենտային ռեակցիաները, միջանկյալ նյութերի առաջացումն ու սպառումը և վերջնական արտադրանքի ձևավորումը։ Բազմաֆերմենտային համակարգերում յուրաքանչյուր ֆերմենտ սովորաբար մասնակցում է առանձին, բայց փոխկապակցված փուլին, որի արդյունքը կարող է ծառայել որպես հաջորդ ֆերմենտային ռեակցիայի ելանյութ։ Այդ պատճառով ամբողջ շղթայի վարքը կախված է ոչ միայն առանձին ֆերմենտների հատկություններից, այլև դրանց միջև եղած կինետիկ կապերից։ Աշխատության շրջանակում կարող են ձևակերպվել դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգեր, որոնք նկարագրում են սուբստրատների, միջանկյալ միացությունների և վերջնական արտադրանքի կոնցենտրացիաների փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում։ Մաթեմատիկական մոդելը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ֆերմենտային ռեակցիաների արագությունները, հավասարակշռությանն ու կայուն վիճակին հասնելու պայմանները, ինչպես նաև տարբեր կինետիկ պարամետրերի փոփոխության ազդեցությունը ամբողջ համակարգի աշխատանքի վրա։ Կարևոր խնդիր է նաև համակարգի զգայունության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար, թե շղթայի որ օղակներն են առավել նշանակալի վերջնական արդյունքի ձևավորման տեսանկյունից և ինչպես կարող է առանձին ֆերմենտի ակտիվության փոփոխությունը անդրադառնալ ամբողջ գործընթացի վրա։ Նման մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս տեսականորեն ուսումնասիրել այնպիսի իրավիճակներ, որոնց փորձարարական հետազոտությունը կարող է լինել ժամանակատար կամ տեխնիկապես բարդ։ Աշխատանքի արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ երեքֆերմենտային չճյուղավորված շղթան կարող է ծառայել որպես համեմատաբար պարզ մոդել՝ ավելի բարդ կենսաքիմիական ցանցերի ընդհանուր օրինաչափությունները հասկանալու համար։ Ստացված մաթեմատիկական մոտեցումները կարող են հետագայում ընդլայնվել՝ ներառելով ավելի մեծ թվով ֆերմենտներ, հետադարձ կապեր, ճյուղավորվող ուղիներ, ֆերմենտների ակտիվության փոփոխություններ և այլ կենսաքիմիական գործոններ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսամաթեմատիկայի, կենսաքիմիայի, համակարգային կենսաբանության, կիրառական մաթեմատիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտների մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարելի է մաթեմատիկական ապարատի միջոցով նկարագրել փոխկապակցված ֆերմենտային ռեակցիաների դինամիկան և բացահայտել բազմաֆերմենտային համակարգերի աշխատանքի հիմնական քանակական օրինաչափությունները։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Սևանա լճի հարավ-արևմտյան հատվածի գետային համակարգերի ջրերի էկոլոգիական և հիդրոքիմիական վիճակի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով գնահատել ջրային միջավայրի որակը, բացահայտել դրա վրա ազդող բնական ու մարդածին գործոնները և բնութագրել գետային ջրերի հնարավոր ազդեցությունը լճային էկոհամակարգի վրա։ Հետազոտության առանցքում գետերի ջրի ֆիզիկական և քիմիական ցուցանիշների համալիր գնահատումն է, որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել ջրային միջավայրում ընթացող գործընթացների և աղտոտման հնարավոր աղբյուրների մասին։ Ուսումնասիրվում են ջրի ջերմաստիճանի, թթվահիմնային վիճակի, հանքայնացման, լուծված թթվածնի, կենսածին տարրերի և այլ հիդրոքիմիական բաղադրիչների փոփոխությունները՝ հաշվի առնելով դրանց տարածական ու սեզոնային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազոտի և ֆոսֆորի միացություններին, քանի որ դրանց ավելցուկային ներհոսքը կարող է նպաստել ջրային համակարգերում սննդանյութերի կուտակմանը և էկոլոգիական հավասարակշռության փոփոխությանը։ Քննվում են բնակավայրերից առաջացող կեղտաջրերի, գյուղատնտեսական տարածքներից մակերևութային հոսքերի, անասնապահության և հողօգտագործման այլ ձևերի հնարավոր ազդեցությունները գետերի ջրային միջավայրի վրա։ Միաժամանակ հաշվի են առնվում բնական գործոնները՝ գետավազանի երկրաբանական կառուցվածքը, տեղումների քանակը, ձնհալքը, հոսքի սեզոնային փոփոխությունները և ջրահավաք տարածքի առանձնահատկությունները։ Ջրի որակի տարբեր ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գետերի առանձին հատվածների միջև տարբերությունները և գնահատելու հնարավոր աղտոտման տարածական օրինաչափությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է գետային հոսքի միջոցով տարբեր նյութերի դեպի լիճ տեղափոխման գնահատումը, քանի որ վտակները կարևոր դեր ունեն լճի ջրային և նյութական հաշվեկշռի ձևավորման մեջ։ Երկարաժամկետ դիտարկումների դեպքում ստացված տվյալները կարող են օգտագործվել նաև ջրի որակի փոփոխությունների միտումները բացահայտելու և ջրային էկոհամակարգերի վիճակի գնահատման համար։ Կարևորվում է ջրային ռեսուրսների մշտադիտարկման և միասնական ցուցանիշներով գնահատման անհրաժեշտությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս ժամանակին հայտնաբերել էկոլոգիական անբարենպաստ փոփոխությունները։ Աշխատությունը միավորում է հիդրոքիմիայի, ջրաբանության և ջրային էկոլոգիայի մոտեցումները՝ նպաստելով գետային էկոհամակարգերի վիճակի առավել ամբողջական գնահատմանը և Սևանա լճի ջրահավաք ավազանի ջրային ռեսուրսների պահպանության գիտական հիմքերի զարգացմանը։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է բաղադրյալ առաձգական տարածության և կիսատարածության երկայնական սահքի պայմաններում առաջացող լարվածադեֆորմացիոն վիճակի տեսական ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով տարբեր բնույթի լարումների կենտրոնացուցիչների ազդեցությանը։ Հետազոտության հիմքում առաձգականության տեսության այն խնդիրներն են, որոնցում նյութի երկրաչափական կամ կառուցվածքային անհամասեռությունները հանգեցնում են լարվածությունների տեղային զգալի փոփոխությունների։ Այդպիսի կենտրոնացուցիչներ կարող են լինել ճաքերը, խոռոչները, ներառուկները, սահմանային անհամասեռությունները և այլ կառուցվածքային առանձնահատկություններ, որոնց շրջակայքում լարվածության դաշտը էապես տարբերվում է համասեռ միջավայրում դիտվող պատկերից։ Երկայնական սահքի մոդելը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու մարմնի հակահարթ դեֆորմացիան և համապատասխան տեղաշարժերի ու լարումների բաշխումը՝ խնդիրը ներկայացնելով մաթեմատիկական ֆիզիկայի սահմանային խնդիրների ձևով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բաղադրյալ միջավայրի առանձին մասերի մեխանիկական հատկությունների տարբերությանը և դրանց միացման սահմաններում գործող պայմաններին, քանի որ այդ գործոնները կարող են էականորեն փոխել լարվածությունների բաշխումն ու կենտրոնացման աստիճանը։ Կիսատարածության դեպքում կարևոր նշանակություն ունի նաև ազատ մակերևույթի և կենտրոնացուցիչների փոխազդեցությունը, հատկապես երբ կառուցվածքային անհամասեռությունները գտնվում են մակերևույթին մոտ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կառուցվել տեղաշարժերի և լարումների դաշտերը նկարագրող վերլուծական կամ թվային մոդելներ, ուսումնասիրվել դրանց վարքը տարբեր երկրաչափական պարամետրերի դեպքում և համեմատվել տարբեր տիպի կենտրոնացուցիչների ազդեցությունները։ Կարևոր խնդիր է լարվածությունների առավելագույն տեղային արժեքների և դրանց տարածական բաշխման գնահատումը, քանի որ այդ ցուցանիշները կապված են նյութի հնարավոր վնասման, ճաքերի զարգացման և կառուցվածքային ամրության հետ։ Տարբեր դեպքերի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե կենտրոնացուցիչների ձևը, դիրքը, չափերը և փոխադարձ դասավորությունն ինչպես են անդրադառնում ամբողջ համակարգի մեխանիկական վարքի վրա։ Նման տեսական արդյունքները նշանակություն ունեն կոմպոզիտային և շերտավոր նյութերի, երկրաբանական միջավայրերի, մեքենաշինական տարրերի և այլ բարդ կառուցվածքների մեխանիկական հուսալիության գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, կոնտինուումի մեխանիկայի, կոտրվածքի մեխանիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել պատկերացումները կառուցվածքային անհամասեռություններով առաձգական միջավայրերում լարվածությունների կենտրոնացման օրինաչափությունների վերաբերյալ։

Պատմություն

Գիրքը ներկայացնում է Անդրկովկասի (Закавказье) տարածաշրջանի համակողմանի ուսումնասիրությունը՝ անդրադառնալով նրա աշխարհագրական դիրքին, բնական ռեսուրսներին, բնակչությանը, տնտեսությանը և մշակութային առանձնահատկություններին։ Հեղինակը մանրամասն նկարագրում է տարածաշրջանի տնտեսական կառուցվածքը, գյուղատնտեսության հիմնական ճյուղերը, արդյունաբերության զարգացումը, առևտրային կապերը և տրանսպորտային համակարգը՝ ցույց տալով, թե ինչ դեր է ունեցել Անդրկովկասը ավելի լայն տնտեսական և քաղաքական գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նավթարդյունաբերությանը, հանքային պաշարներին, գյուղատնտեսական արտադրությանը և տարբեր ժողովուրդների փոխհարաբերություններին։ Աշխատությունը ոչ միայն վիճակագրական և տնտեսական տվյալների հավաքածու է, այլ նաև տարածաշրջանի սոցիալական կյանքի, բնակչության կազմի և զարգացման հեռանկարների վերլուծություն։ Գրքում ներկայացված նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել 20-րդ դարի առաջին տասնամյակների Անդրկովկասի իրականության մասին, հասկանալ տարածաշրջանի տնտեսական ներուժը, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք ձևավորել են նրա պատմական և հասարակական զարգացումը։ Հետազոտությունը արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, աշխարհագրագետների, տնտեսագետների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրվում են Անդրկովկասի պատմությամբ ու զարգացման առանձնահատկություններով։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է հրաբխային տարածքների երկրաբանական և հիդրոերկրաբանական պայմանների ուսումնասիրությանը՝ ստորերկրյա ջրային պաշարների ձևավորման, շարժման, խոցելիության և պահպանության խնդիրների տեսանկյունից՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում կատարված հետազոտությունների օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում հրաբխային ապարների կառուցվածքային և ֆիլտրացիոն առանձնահատկություններն են, որոնք էական նշանակություն ունեն մթնոլորտային տեղումների ներթափանցման, ստորերկրյա ջրերի կուտակման և ջրատար հորիզոնների ձևավորման համար։ Քննվում են լավային հոսքերի, ճեղքավորված հրաբխային ապարների, հրաբխածին-նստվածքային գոյացությունների և դրանց միջև ձևավորված երկրաբանական սահմանների դերը ջրի տեղաշարժի ու բնական ելքերի առաջացման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երկրաբանական կառուցվածքի անհամասեռությանը, ճեղքավորվածության աստիճանին և տարբեր ապարաշերտերի ջրաթափանցելիությանը, քանի որ այդ գործոնները կարող են պայմանավորել ինչպես ստորերկրյա ջրերի պաշարների ձևավորումը, այնպես էլ դրանց զգայունությունը մակերևույթից ներթափանցող աղտոտիչների նկատմամբ։ Ուսումնասիրվում են ստորերկրյա ջրերի սնման և բեռնաթափման տարածքները, հոսքի հիմնական ուղղությունները, աղբյուրների ձևավորման պայմանները և ջրատար համակարգերի փոխկապակցվածությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստորերկրյա ջրերի բնական պաշտպանվածության գնահատումը՝ հաշվի առնելով վերադիր շերտերի կառուցվածքը, ապարների ֆիլտրացիոն հատկությունները, ռելիեֆը և մարդածին ծանրաբեռնվածությունը։ Դիտարկվում է նաև հողօգտագործման, բնակավայրերի, արդյունաբերական և գյուղատնտեսական գործունեության հնարավոր ազդեցությունը ջրային ռեսուրսների որակի վրա։ Հետազոտության շրջանակում երկրաբանական, հիդրոերկրաբանական և ջրաքիմիական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու առավել խոցելի տարածքները և հիմնավորելու ստորերկրյա ջրերի պահպանության համար անհրաժեշտ տարածքային մոտեցումները։ Հայաստանի հրաբխային շրջանների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև խմելու և տնտեսական նշանակություն ունեցող ջրային ռեսուրսների երկարաժամկետ կառավարման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է երկրաբանության, հիդրոերկրաբանության, ջրային ռեսուրսների կառավարման և շրջակա միջավայրի պահպանության մոտեցումները՝ հրաբխային միջավայրերում ստորերկրյա ջրերի ձևավորման ու պաշտպանության առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։