Էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների օգտագործման էկոլոգատնտեսական հեռանկարները ՀՀ-ում

Գրականություն

«Գրադարանը-երիտասարդությանը» պատկերացումը հայ մշակութային և կրթական դաշտում խորհրդանշում է այն գաղափարը, որ գրադարանը պետք է դառնա երիտասարդների մտավոր, էմոցիոնալ և էսթետիկ զարգացման հիմնական կենտրոնը, որտեղ ընթերցողը հնարավորություն ունի ճանաչել համամարդկային արժեքները, ձևավորել ինքնուրույն մտավոր դատողություններ և ընդլայնել աշխարհայացքը։ Գրադարանը երիտասարդությանը ներկայացնում է ոչ միայն գրականության ու գիտության արժեքները, այլ նաև ստեղծում միջավայր՝ ստեղծագործական ինքնաարտահայտման, քննադատական մտածողության և մշակութային ինքնություն ձևավորման համար։ Այն նպաստում է լեզվամշակութային հմտությունների զարգացմանը, ընթերցանության ճաշակի ձևավորմանը, ինչպես նաև ինտելեկտուալ հետաքրքրասիրության և սոցիալական կապերի զարգացմանը՝ դառնալով ժամանակակից տեղեկատվական և կրթական միջավայրի անբաժանելի մաս։ Այս համատեքստում գրադարանը հանդես է գալիս որպես միջնորդ ավանդույթների և ժամանակակից երիտասարդական պահանջների միջև, ապահովում է բազմաշերտ կրթություն և ճանաչողական զարգացում, որտեղ երիտասարդն ակտիվորեն ներգրավված է ընթերցանության, ուսումնասիրության և մշակութային նախաձեռնությունների մեջ՝ ձևավորելով ինքնուրույն մտածող, ինտելեկտուալ և սոցիալականապես ակտիվ քաղաքացիների հաջորդ սերունդը։

Պատմություն

Սույն հատորը ներկայացնում է 1941-1960 թվականներին Հայաստանում գրադարանային համակարգի զարգացման, կազմակերպման և գործունեության պատմությունը՝ հիմնված պաշտոնական փաստաթղթերի, հրամանների, հաշվետվությունների, վիճակագրական տվյալների, գրագրությունների և այլ սկզբնաղբյուրների վրա։ Ժողովածուն լուսաբանում է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին և հետպատերազմյան շրջանում գրադարանների աշխատանքի առանձնահատկությունները, պետական մշակութային քաղաքականության ազդեցությունը գրադարանային ոլորտի վրա, հանրային, գիտական, կրթական և մասնագիտական գրադարանների ցանցի ընդլայնումը, գրքային ֆոնդերի համալրումը, ընթերցողների սպասարկման ձևերի զարգացումը և գրադարանային կադրերի պատրաստման գործընթացները։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էր ձևավորվում և կատարելագործվում գրադարանային գործը Սովետական Հայաստանում, ինչ դեր էին գրադարանները կատարում բնակչության կրթական ու մշակութային կյանքում, ինչպես նաև ինչ խնդիրների ու մարտահրավերների էին բախվում տվյալ ժամանակաշրջանում։ Ժողովածուն արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, գրադարանագետների, մշակութաբանների և խորհրդային շրջանի հասարակական ու մշակութային պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար, քանի որ ներառում է վավերագրական հարուստ նյութ, որը թույլ է տալիս բազմակողմանիորեն գնահատել գրադարանային ոլորտի զարգացման ընթացքը և նրա տեղը հանրապետության մշակութային կյանքում։

Հոգեբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հիմնային պահանջմունքների և անձնային հատկությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ մանկավարժական բուհի ուսանողների օրինակով։ Հետազոտության նպատակն է բացահայտել, թե անձի տարբեր հատկություններն ինչպես են կապված անվտանգության, սոցիալական շփման, ընդունված լինելու և ինքնադրսևորման պահանջմունքների արտահայտվածության հետ։ Թեման հիմնված է այն մոտեցման վրա, որ պահանջմունքները անձի հոգեբանական կառուցվածքից մեկուսացված երևույթներ չեն, այլ փոխներգործում են անձնային այլ բաղադրիչների հետ և կարող են ազդել մարդու վարքի, սոցիալական հարմարման և ինքնադրսևորման ձևերի վրա։ Աշխատանքի էմպիրիկ ուսումնասիրությանը մասնակցել են Խ. Աբովյանի անվան ՀՊՄՀ-ի երկրորդ կուրսի 139 ուսանողներ։ Հետազոտության ընթացքում կիրառվել են հիմնային պահանջմունքների բավարարվածության աստիճանի ախտորոշման մեթոդիկա և Ռ. Կետտելի 16-գործոնային անձնային հարցարանը, իսկ պահանջմունքների և անձնային հատկությունների փոխհարաբերությունները գնահատվել են Սպիրմենի կարգային համահարաբերակցության մեթոդով։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են սոցիալական, ընդունված լինելու, անվտանգության և ինքնադրսևորման պահանջմունքների ու տարբեր անձնային գործոնների միջև առկա կապերը՝ փորձելով առանձնացնել այն հատկությունները, որոնք առավել նշանակալի դեր ունեն պահանջմունքների դրսևորման և դրանց բավարարման միջոցների ընտրության գործընթացում։ Հետազոտության արդյունքները ցույց են տալիս, որ տարբեր պահանջմունքների դրսևորումները կապված են Կետտելի անձնային գործոնների տարբեր համակցությունների հետ, իսկ որոշ գործոններ առանձնահատուկ նշանակություն ունեն մի քանի պահանջմունքների դեպքում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես ապագա մանկավարժների անձնային զարգացման տեսանկյունից, քանի որ ուսանողի պահանջմունքային համակարգի և անձնային առանձնահատկությունների փոխկապակցվածության ըմբռնումը կարող է նպաստել նրա սոցիալական հարմարմանը, մասնագիտական ինքնադրսևորմանը և անձնային ներուժի բացահայտմանը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտակար լինել ընդհանուր և կրթական հոգեբանության, մանկավարժական հոգեբանության, ուսանողների անձնային զարգացման և մասնագիտական պատրաստվածության ուսումնասիրություններում։

Մաթեմատիկա

Այս մաթեմատիկական ուսումնասիրությունը նվիրված է անկախ հանգույցների բազմությունների տեսությանը և դրանց հատկությունների վերլուծությանը գրաֆների և դիսկրետ կառուցվածքների համատեքստում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են անկախ բազմությունների հիմնական սահմանումները, կառուցման ալգորիթմները և դրանց կապը գրաֆների տեսության հիմնարար խնդիրների հետ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է անկախ հանգույցների առավելագույն և առավելագույն չափերի բազմությունները, դրանց հաշվարկման բարդությունը, ինչպես նաև օպտիմալացման խնդիրներում դրանց կիրառությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոմբինատոր մեթոդներին, ալգորիթմական մոտեցումներին և հաշվարկային բարդության գնահատմանը՝ ընդգծելով NP-դժվար խնդիրների դասին պատկանող որոշ հարցերի լուծման մոտեցումները։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մաթեմատիկա և կիրառական ալգորիթմիկա՝ առաջարկելով գործիքներ բարդ դիսկրետ համակարգերի վերլուծության համար։ Այն օգտակար է մաթեմատիկոսների, ինֆորմատիկների, ալգորիթմների տեսաբանների և կիրառական կոմբինատորիկայի ոլորտի հետազոտողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է մոնղոլ ժողովրդի պատմության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ վաղ շրջանից մինչև մոնղոլական պետականության ձևավորման, հզորացման և հետագա զարգացման փուլերը։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում են մոնղոլական ցեղերի ծագումն ու բնակության տարածքները, նրանց հասարակական կառուցվածքը, տնտեսական գործունեությունը, կենցաղը, ռազմական ավանդույթներն ու քաղաքական հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում XIII դարի սկզբին տեղի ունեցած ցեղային միավորման գործընթացներին, որի արդյունքում ձևավորվեց կենտրոնացված մոնղոլական պետություն և ստեղծվեցին լայնածավալ նվաճումների համար անհրաժեշտ քաղաքական ու ռազմական նախադրյալներ։ Ուսումնասիրվում է Չինգիզ խանի իշխանության հաստատումը, մոնղոլական հասարակության և բանակի կազմակերպման առանձնահատկությունները, ռազմական կառավարման համակարգը և նվաճողական արշավանքների ընդլայնումը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ Մոնղոլական կայսրության տարածքային ընդարձակմանը դեպի Չինաստան, Կենտրոնական Ասիա, Իրանի և Մերձավոր Արևելքի շրջաններ, ինչպես նաև դեպի Արևելյան Եվրոպա և Ռուսական իշխանություններ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նվաճված տարածքներում ձևավորված վարչական համակարգերին, հարկային հարաբերություններին, տեղական իշխանությունների հետ փոխհարաբերություններին և տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների փոխազդեցությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև կայսրության կառավարման առանձնահատկությունների և դրա մասնատման գործընթացի ուսումնասիրությունը։ Չինգիզ խանի մահից հետո կայսրության տարբեր հատվածներում ձևավորվեցին առանձին խանություններ և քաղաքական կենտրոններ, որոնցից յուրաքանչյուրն աստիճանաբար ձեռք բերեց ավելի մեծ ինքնուրույնություն։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել Յուան դինաստիայի ձևավորմանը Չինաստանում, Ոսկե Հորդայի, Չաղաթայական խանության և Իլխանության պատմությանը, ինչպես նաև դրանց քաղաքական, տնտեսական և մշակութային զարգացման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև մոնղոլական տիրապետության ազդեցությունը միջազգային առևտրի, հաղորդակցության և ժողովուրդների միջև մշակութային կապերի զարգացման վրա։ Մետաքսի ճանապարհի տարբեր հատվածների նկատմամբ վերահսկողության հաստատումը նպաստեց Ասիայի և Եվրոպայի միջև ապրանքների, մարդկանց, տեխնոլոգիաների և գաղափարների տեղաշարժի ակտիվացմանը։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նվաճումների ծանր հետևանքներին՝ բնակչության կորուստներին, քաղաքների ավերմանը, տնտեսական անկայունությանը և սոցիալական փոփոխություններին։ Կարևոր է նաև մոնղոլների կրոնական քաղաքականության և տարբեր կրոնական ավանդույթների նկատմամբ նրանց վերաբերմունքի ուսումնասիրությունը, քանի որ կայսրության տարածքում համակեցության մեջ էին տարբեր հավատային համակարգեր։ Հետազոտության արդյունքները հնարավորություն են տալիս մոնղոլների պատմությունը դիտարկել ոչ միայն որպես ռազմական նվաճումների պատմություն, այլև որպես միջնադարյան Եվրասիայի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջնադարագետներին, արևելագետներին, մոնղոլագետներին, միջազգային հարաբերությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Սիրիայի պայմաններում կարտոֆիլի արմատային գոտում տարածված ախտածին միկոբիոտայի ուսումնասիրությանը, դրա կազմի, տարածվածության և բույսերի առողջական վիճակի վրա ունեցած ազդեցության բացահայտմանը։ Հետազոտության թեման վերաբերում է կարտոֆիլի մշակության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունեցող ֆիտոպաթոգեն սնկային և հարակից միկրոօրգանիզմներին, որոնք կարող են բնակվել հողի և բույսի արմատային համակարգի անմիջական շրջակայքում և որոշակի պայմաններում առաջացնել հիվանդություններ ու նվազեցնել բերքի քանակն ու որակը։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում արմատային գոտու միկոբիոտայի տեսակային կազմին, դրա ձևավորման վրա ազդող հողակլիմայական պայմաններին և ախտածին միկրոօրգանիզմների փոխհարաբերություններին բույսի հետ։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի Սիրիայի բնական և գյուղատնտեսական պայմանների ազդեցության գնահատումը, քանի որ ջերմաստիճանը, խոնավությունը, հողի հատկությունները, ոռոգման ռեժիմը, մշակության եղանակները և այլ գործոններ կարող են էականորեն պայմանավորել հողում ախտածին սնկերի պահպանությունն ու տարածումը։ Աշխատանքը կարող է ներառել հիվանդ բույսերի և հողի նմուշների ուսումնասիրություն, ախտածինների առանձնացում և նույնականացում, ինչպես նաև տարբեր տեսակների հանդիպման հաճախականության և հնարավոր վնասակարության գնահատում։ Կարևոր խնդիր է նաև առողջ և ախտահարված բույսերի արմատային միջավայրի համեմատությունը՝ պարզելու համար, թե ինչ փոփոխություններ են տեղի ունենում միկրոօրգանիզմների համայնքում հիվանդության զարգացման ընթացքում։ Հետազոտության արդյունքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու կարտոֆիլի հիվանդությունների հնարավոր աղբյուրների, դրանց տարածման պայմանների և բույսերի պաշտպանության տեսանկյունից առավել նշանակալի ախտածինների վերաբերյալ։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր հիմք են հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման արդյունավետ միջոցների մշակման համար, քանի որ ախտածինների տեսակային կազմի և կենսաբանական առանձնահատկությունների իմացությունը թույլ է տալիս ավելի հիմնավորված ընտրել պաշտպանության մեթոդները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նաև կարտոֆիլի մշակության տեխնոլոգիաների կատարելագործման, հողային ռեսուրսների առողջության պահպանման և գյուղատնտեսական արտադրության կորուստների նվազեցման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության թեման կարևոր է հատկապես այն պայմաններում, երբ կարտոֆիլը ենթարկվում է տարբեր սնկային հիվանդությունների, իսկ արմատային գոտու միկրոօրգանիզմների կազմի փոփոխությունները կարող են անմիջականորեն անդրադառնալ բույսի աճի, սնուցման և դիմադրողականության վրա։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել բուսախտաբաններին, միկոլոգներին, մանրէաբաններին, ագրոնոմներին, բույսերի պաշտպանության մասնագետներին, հողագետներին, գյուղատնտեսական գիտությունների հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։