ԵՎՐՈՊԱՅԻ ԽՈՐՀՐԴԻ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆ ՎԵՀԱԺՈՂՈՎ

Հոգեբանություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է ազգային ինքնության ձևավորման հոգեբանական մեխանիզմներին՝ կենտրոնանալով տարածքային բաղադրիչի դերի վրա հայաստանաբնակ և սփյուռքահայ երիտասարդների ինքնընկալման մեջ։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես է տարածքը՝ որպես հայրենիքի, պատմական հիշողության և մշակութային պատկանելության խորհրդանիշ, ազդում ինքնության կառուցվածքի վրա և ինչպիսի տարբերություններ են առաջանում տարբեր սոցիալական միջավայրերում ձևավորված երիտասարդական խմբերի միջև։ Հայաստանաբնակ երիտասարդների դեպքում տարածքային ինքնությունը հաճախ հիմնվում է անմիջական կենսափորձի, սոցիալական միջավայրի և պետական ինստիտուտների հետ ամենօրյա փոխազդեցության վրա, մինչդեռ սփյուռքահայ երիտասարդների մոտ այն ավելի հաճախ կրում է խորհրդանշական և վերարտադրված բնույթ՝ ձևավորվելով ընտանիքային պատմությունների, համայնքային կառույցների և մշակութային հիշողության միջոցով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև հուզական կապի, պատկանելության զգացման և պատմական հիշողության ազդեցությանը ինքնության կառուցման գործընթացում, ինչպես նաև այն, թե ինչպես են գլոբալիզացիայի պայմաններում ձևավորվում բազմաշերտ և երբեմն հակասական ինքնություններ։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է, որ տարածքային բաղադրիչը ոչ միայն աշխարհագրական, այլ նաև հոգեբանական և մշակութային կատեգորիա է, որը շարունակաբար վերաիմաստավորվում է սոցիալական փորձի և հաղորդակցության միջոցով։

Մաթեմատիկա

Նյութում ընդգրկված են մաթեմատիկայի տարրական և միջին մակարդակի բաժիններ՝ թվաբանություն, հանրահաշվի հիմունքներ, ֆունկցիաների պարզ ուսումնասիրություն, տարրական հավանականություններ և վիճակագրության ներածություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մաթեմատիկական մտածողության զարգացմանը և իրական կյանքի խնդիրներում մաթեմատիկայի կիրառությանը։ Դասագիրքը կառուցված է պարզ և մատչելի լեզվով, ներառում է բազմաթիվ օրինակներ և վարժություններ, ինչը նպաստում է ինչպես ինքնուրույն ուսուցմանը, այնպես էլ լսարանային աշխատանքի արդյունավետությանը։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է α,β-դեհիդրոամինաթթուների կառուցվածքային առանձնահատկությունների հիման վրա նախագծված նոր միացությունների՝ խոլինէսթերազային ֆերմենտների ակտիվության վրա հնարավոր արգելակող ազդեցության կենսաքիմիական և դեղաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կառուցվածք–ակտիվություն փոխկապակցվածության բացահայտումն է, որի միջոցով գնահատվում է, թե ուսումնասիրվող մոլեկուլների կառուցվածքային տարբերությունները ինչպես կարող են անդրադառնալ ֆերմենտների հետ դրանց փոխազդեցության և կենսաբանական ակտիվության վրա։ Խոլինէսթերազները դիտարկվում են նյարդային համակարգում կարևոր նշանակություն ունեցող ֆերմենտների համատեքստում, իսկ դրանց ակտիվության կարգավորման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու խոլիներգիկ գործընթացների կենսաքիմիական մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նոր միացությունների ֆերմենտային ակտիվության վրա ազդեցության համեմատական գնահատմանը, դրանց ընտրողականության հնարավոր տարբերություններին և մոլեկուլային կառուցվածքի այն առանձնահատկություններին, որոնք կարող են պայմանավորել կենսաբանական ազդեցության բնույթը։ Հետազոտությունը կարող է համադրել կենսաքիմիական փորձարկումների արդյունքները տեսական պատկերացումների հետ՝ նպատակ ունենալով պարզաբանելու ֆերմենտ–արգելակիչ փոխազդեցությունների հիմնական օրինաչափությունները։ Կարևորվում է նաև տարբեր կառուցվածքային խմբերի և տարածական առանձնահատկությունների նշանակության գնահատումը՝ առանց կենսաբանական ակտիվությունը միայն մեկ մոլեկուլային հատկանիշով պայմանավորելու։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի նպատակային նախագծման գիտական սկզբունքների զարգացման համար և կարող են նպաստել հետագա դեղաբանական հետազոտությունների համար հետաքրքրություն ներկայացնող միացությունների առանձնացմանը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել ոչ միայն ֆերմենտային ակտիվության փոփոխությունը, այլև միացությունների ընդհանուր կենսաբանական հատկությունները, ընտրողականությունը և անվտանգության հետ կապված գործոնները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է կենսաքիմիայի, դեղաբանական քիմիայի և մոլեկուլային նախագծման մոտեցումները՝ նպաստելով խոլինէսթերազների արգելակման մեխանիզմների և նոր կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների կառուցվածք–ակտիվություն կապերի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը։

Իրավաբանություն

Գիրքը՝ «Գործարարական իրավունք», հեղինակը Բարսեղյան Տ.Կ., հանդիսանում է ուսումնական և մասնագիտական ձեռնարկ, որը նվիրված է գործարարական իրավունքի հիմնական ինստիտուտների, կարգավորման մեխանիզմների և կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է գործարարական հարաբերությունների իրավական հիմքերը՝ ձեռնարկատիրական գործունեության կազմակերպման, իրավաբանական անձանց ստեղծման և գործունեության, պայմանագրային հարաբերությունների և տնտեսական շրջանառության կարգավորման ընդհանուր սկզբունքները։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են առևտրային պայմանագրերի տեսակները, պարտավորությունների իրավական կարգավորումը, սնանկության ընթացակարգերը, մրցակցության իրավական ապահովումը և պետական վերահսկողության մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված գործարարական գործունեության իրավական պատասխանատվությանը, վեճերի լուծման ձևերին, այդ թվում՝ դատական և արբիտրաժային ընթացակարգերին, ինչպես նաև միջազգային առևտրային իրավունքի հիմնական մոտեցումներին։ Ներառված են նաև գործնական օրինակներ, որոնք օգնում են հասկանալ իրավական նորմերի կիրառումը իրական բիզնես միջավայրում։ Այս աշխատությունը նախատեսված է իրավագիտության, տնտեսագիտության ուսանողների, ձեռնարկատերերի և իրավաբանական ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով գործարարական իրավունքի համակարգված և կիրառական ընկալմանը։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է խորհրդային ռուս գրող Գալինա Նիկոլաևայի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը և դրա միջոցով սոցիալիստական ռեալիզմի գեղարվեստական ու գաղափարական մի շարք առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է գրողի արձակի թեմատիկ, ժանրային, կերպարային և ոճական համակարգի վրա՝ այն դիտարկելով խորհրդային գրականության զարգացման ընդհանուր գործընթացների համատեքստում։ Քննության են առնվում հասարակության և անհատի փոխհարաբերությունները, աշխատանքի, բարոյական պատասխանատվության, հասարակական պարտքի, անձնական ընտրության և մարդկային հարաբերությունների թեմաները, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում հեղինակի ստեղծագործական աշխարհում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտադրական և հասարակական միջավայրի գեղարվեստական պատկերմանը։ Աշխատանքը և մասնագիտական գործունեությունը ներկայացվում են ոչ միայն որպես հերոսների առօրյա կյանքի բաղադրիչներ, այլև որպես նրանց բնավորության, արժեքային համակարգի և հասարակության նկատմամբ վերաբերմունքի բացահայտման միջոցներ։ Այդ տեսանկյունից ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են արտադրական խնդիրները, կոլեկտիվի ներսում առաջացող հակասությունները և մասնագիտական պատասխանատվությունը վերածվում գեղարվեստական կոնֆլիկտի հիմքի։ Կարևորվում է անհատի և կոլեկտիվի հարաբերության խնդիրը՝ բացահայտելով անձնական նախաձեռնության, հասարակական շահի և ընդհանուր նպատակների միջև գոյացող փոխհարաբերությունները։ Հերոսների կերպարները քննվում են զարգացման և փոփոխության ընթացքի մեջ, երբ նրանց աշխարհայացքը և վարքագիծը ձևավորվում են աշխատանքային, հասարակական ու անձնական փորձությունների ազդեցությամբ։ Ուսումնասիրվում են դրական հերոսի ստեղծման սկզբունքները և դրանց փոփոխությունները խորհրդային արձակի տարբեր փուլերում։ Միաժամանակ ուշադրություն է հատկացվում կերպարների հոգեբանական անհատականացմանը, քանի որ սոցիալական և գաղափարական խնդիրների ներկայացումը զուգորդվում է մարդկանց ներքին ապրումների, կասկածների, հարաբերությունների և բարոյական ընտրությունների պատկերմամբ։ Առանձին նշանակություն ունի հասարակական հակասությունների արտացոլումը։ Դիտարկվում է, թե ինչպես են գրական ստեղծագործություններում ներկայացվում նորի և հնի, նախաձեռնության և պահպանողականության, անձնական շահի և հասարակական պատասխանատվության միջև հակադրությունները։ Այս հակասությունների միջոցով բացահայտվում են ժամանակաշրջանի սոցիալական ու բարոյական խնդիրները և կերպարների դիրքորոշումները։ Սոցիալիստական ռեալիզմը քննվում է որպես խորհրդային մշակութային համակարգում ձևավորված գրական ուղղություն և ստեղծագործական մեթոդ, որն ուներ իրականության պատկերման որոշակի գաղափարական ու գեղագիտական սկզբունքներ։ Ուսումնասիրվում է իրականության պատմական զարգացման մեջ ներկայացման պահանջը, հասարակական գործընթացների գաղափարական մեկնաբանությունը, աշխատանքի և սոցիալական վերափոխումների թեմաների կարևորությունը, ինչպես նաև հերոսի զարգացման կապը հասարակության ընդհանուր փոփոխությունների հետ։ Միաժամանակ քննության են առնվում այդ մեթոդի ներսում անհատական հեղինակային ոճի դրսևորման հնարավորությունները։ Գալինա Նիկոլաևայի ստեղծագործությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, որ նույն գաղափարական և գեղագիտական համակարգում գործող հեղինակները կարող էին տարբեր կերպ կառուցել կերպարները, կոնֆլիկտները և պատմողական կառուցվածքը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտադրական վեպի առանձնահատկություններին, քանի որ արդյունաբերական, գյուղատնտեսական կամ գիտատեխնիկական աշխատանքի թեման խորհրդային արձակում հաճախ դառնում էր հասարակական հարաբերությունների և բարոյական խնդիրների քննարկման հարթակ։ Արտադրական միջավայրի նկարագրությունը դիտարկվում է հերոսների փոխհարաբերությունների և հասարակական արժեքների բացահայտման հետ միասին։ Քննության են առնվում նաև կանանց կերպարների կառուցման առանձնահատկությունները, նրանց մասնագիտական, ընտանեկան և հասարակական դերերի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև կնոջ անհատական ինքնուրույնության և հասարակական գործունեության ներկայացումը։ Գրողի ստեղծագործական մեթոդի ուսումնասիրության մեջ կարևորվում են պատմողական կառուցվածքը, երկխոսությունների կազմակերպումը, հեղինակային խոսքը, հոգեբանական նկարագրությունը և սոցիալական միջավայրի ներկայացման եղանակները։ Դիտարկվում է փաստական ու կենսական նյութի գեղարվեստական վերափոխումը և իրական հասարակական գործընթացները գրական կերպարների ու իրավիճակների միջոցով ընդհանրացնելու սկզբունքը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում նաև գրական կոնֆլիկտի կառուցմանը, քանի որ գաղափարական և հասարակական խնդիրները հաճախ բացահայտվում են տարբեր աշխարհայացքներ ու վարքագծային սկզբունքներ ներկայացնող կերպարների բախման միջոցով։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել սոցիալիստական ռեալիզմը ոչ միայն որպես պաշտոնապես հաստատված գեղարվեստական համակարգ, այլև որպես պատմականորեն պայմանավորված գրական երևույթ՝ իր ներքին հակասություններով, թեմատիկ շրջանակով և գեղարվեստական հնարավորություններով։ Կարևորվում է գրական ստեղծագործությունների ուսումնասիրությունը դրանց ստեղծման ժամանակաշրջանի հասարակական ու մշակութային պայմանների հետ փոխկապակցված՝ միաժամանակ տարբերակելով գաղափարական պահանջները և հեղինակային գեղարվեստական լուծումները։ Գրողի ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել խորհրդային արձակի զարգացման, արտադրական և հասարակական թեմատիկայի փոփոխությունների, հերոսի գաղափարական ու հոգեբանական կառուցվածքի և ժամանակաշրջանի գրական քննադատության հիմնական հարցադրումների մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ռուս գրականության, խորհրդային գրականության պատմության, սոցիալիստական ռեալիզմի տեսության և գրականագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, գրականագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի խորհրդայնացման հիմնահարցի ուսումնասիրությանը հայ պատմագրության մեջ՝ կենտրոնանալով 1920 թվականի քաղաքական իրադարձությունների վերաբերյալ տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված պատմագիտական մոտեցումների և մեկնաբանությունների վրա։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են խորհրդային, հետխորհրդային և այլ պատմագիտական շրջանակներում ներկայացվել Հայաստանի առաջին հանրապետության վերջին շրջանը, բոլշևիկյան շարժման ակտիվացումը, տարածաշրջանային ռազմաքաղաքական զարգացումները և Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման գործընթացը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմագիտական աշխատություններում կիրառված սկզբնաղբյուրներին, հետազոտական մեթոդներին և գաղափարական ու քաղաքական միջավայրի ազդեցությանը պատմական իրադարձությունների գնահատման վրա։ Համեմատվում են խորհրդայնացման պատճառների, ընթացքի և հետևանքների վերաբերյալ տարբեր հեղինակների տեսակետները՝ բացահայտելով դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Քննարկվում են նաև Ռուսաստանի խորհրդային իշխանության, Հայաստանի քաղաքական ուժերի և տարածաշրջանի այլ դերակատարների գործունեության վերաբերյալ պատմագրական մեկնաբանությունները։ Անդրադարձ է կատարվում խորհրդային ժամանակաշրջանում ձևավորված պաշտոնական պատմագիտական մոտեցումներին և Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո պատմական իրադարձությունների վերաիմաստավորմանն ու նոր աղբյուրների շրջանառության մեջ մտնելուն։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել, թե ինչպես են ժամանակի ընթացքում փոփոխվել Հայաստանի խորհրդայնացման վերաբերյալ գիտական պատկերացումները և ինչ ազդեցություն են ունեցել պատմագրական ավանդույթները, աղբյուրագիտական բազան ու հետազոտական նոր մոտեցումները խնդրի լուսաբանման վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, պատմագրության և հայագիտության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների և Հայաստանի XX դարի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։