Функциональное состояние миокарда и гемодинамика при хирургическом лечении токсического зоба

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ցեզիումի և բարիումի ատոմային գոլորշիներում գերկարճ լուսային իմպուլսների ազդեցությամբ առաջացող ոչ գծային օպտիկական գործընթացների ուսումնասիրությանը և դրանց հնարավոր կիրառությունների բացահայտմանը։ Քննարկվում են լույսի և նյութի փոխազդեցության ֆիզիկական հիմունքները, ուժեղ էլեկտրամագնիսական դաշտերի ազդեցությունը ատոմային համակարգերի վրա, ինչպես նաև ոչ գծային օպտիկական երևույթների առաջացման և զարգացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ցեզիումի և բարիումի ատոմների էներգետիկ մակարդակների կառուցվածքին, օպտիկական անցումներին, ռեզոնանսային փոխազդեցություններին և դրանց ազդեցությանը լուսային իմպուլսների տարածման ու փոխակերպման գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրվում են գերկարճ իմպուլսների տևողության, ինտենսիվության, հաճախականության և սպեկտրային բնութագրերի ազդեցությունները ատոմային գոլորշիների օպտիկական արձագանքի վրա։ Դիտարկվում են բազմաֆոտոնային փոխազդեցությունները, ոչ գծային բևեռացումը, հաճախականությունների փոխակերպումը, սպեկտրային փոփոխությունները և լազերային ճառագայթման ու ատոմային միջավայրի փոխազդեցության հետ կապված այլ ֆիզիկական երևույթներ։ Կարևորվում են տեսական մոդելավորման և փորձարարական հետազոտությունների մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրելու ատոմային համակարգերի դինամիկան գերկարճ ժամանակային միջակայքերում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել ցեզիումի և բարիումի գոլորշիների ոչ գծային օպտիկական հատկությունները՝ բացահայտելու դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները տարբեր լազերային պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում լազերային իմպուլսների կառավարման, օպտիկական ազդանշանների մշակման, ճառագայթման սպեկտրային բնութագրերի փոփոխման և նոր օպտիկական տեխնոլոգիաների մշակման հնարավորություններին։ Առանձնացվում են ոչ գծային փոխազդեցությունների արդյունավետության բարձրացման, փորձարարական պայմանների օպտիմալացման և ստացված ֆիզիկական օրինաչափությունների գործնական կիրառման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ գծային օպտիկայի, ատոմային ֆիզիկայի, լազերային սպեկտրոսկոպիայի և գերկարճ լուսային իմպուլսների ֆիզիկայի զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսների, լազերային տեխնոլոգիաների մասնագետների, օպտիկական համակարգերի հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Բժշկություն

Այս կլինիկա-փորձարարական ուսումնասիրությունը նվիրված է իդիոպաթիկ դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիայի պայմաններում սրտամկանի ռեմոդելավորման մեխանիզմների հետազոտությանը և այդ գործընթացում պրոբորբոքային ցիտոկինների ու աճի հորմոնների դերի բացահայտմանը։ Աշխատության հիմքում սրտամկանի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների ուսումնասիրությունն է, որոնք զարգանում են հիվանդության ընթացքում և կարող են հանգեցնել սրտի խոռոչների լայնացման, կծկողականության նվազման և սրտային անբավարարության խորացման։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է իմունային և հորմոնային կարգավորման համակարգերի փոխազդեցությունը սրտամկանի վերակառուցման գործընթացում՝ ուշադրություն դարձնելով բորբոքային միջնորդների ազդեցությանը սրտի հյուսվածքի բջջային և կառուցվածքային փոփոխությունների վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում պրոբորբոքային ցիտոկիններին, որոնք մասնակցում են բորբոքային պատասխանի ձևավորմանը և կարող են ազդել կարդիոմիոցիտների, միջբջջային նյութի, անոթային համակարգի և սրտամկանի մեխանիկական հատկությունների վրա։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է աճի հորմոնների և դրանց հետ կապված կարգավորիչ մեխանիզմների հնարավոր մասնակցությունը սրտամկանի կառուցվածքի ու ֆունկցիայի փոփոխություններին։ Կլինիկական հատվածում կարող են գնահատվել հիվանդների սրտի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վիճակը, հիվանդության ընթացքի առանձնահատկությունները, սրտային անբավարարության արտահայտվածությունը և կենսաքիմիական կամ իմունաբանական ցուցանիշների փոփոխությունները։ Փորձարարական հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առավել մանրամասն ուսումնասիրելու այն բջջային և մոլեկուլային մեխանիզմները, որոնք դժվար է անմիջականորեն բացահայտել միայն կլինիկական դիտարկումների միջոցով։ Կլինիկական և փորձարարական տվյալների համադրումը կարող է օգնել պարզելու ցիտոկինային և հորմոնային գործոնների միջև փոխկապակցվածությունը և դրանց նշանակությունը սրտամկանի ռեմոդելավորման տարբեր փուլերում։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև այնպիսի կենսաբանական ցուցանիշների հայտնաբերումը, որոնք կարող են կապված լինել հիվանդության ծանրության, առաջընթացի կամ կանխատեսման հետ։ Աշխատությունը կարող է նպաստել դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիայի պաթոգենեզի ավելի խոր ըմբռնմանը և հիվանդության բուժման ու կանխարգելման նոր թիրախների որոնմանը։ Ստացված արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ սրտային անբավարարության զարգացման մեխանիզմների ուսումնասիրության, հիվանդության ընթացքի գնահատման և անհատականացված բուժական մոտեցումների կատարելագործման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել սրտաբաններին, պաթոֆիզիոլոգներին, իմունոլոգներին, էնդոկրինոլոգներին, կենսաբժշկական հետազոտողներին, կլինիկական մասնագետներին և բժշկական բուհերի ուսանողներին։

Ֆինանսներ

Տնտեսագիտական, ֆինանսական և ձեռնարկատիրական կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում փոքր և միջին ձեռնարկությունների գործունեության կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի պայմաններում։ Քննության են առնվում փոքր և միջին ձեռնարկատիրության դերը ազգային տնտեսության զարգացման, զբաղվածության ապահովման, մրցակցային միջավայրի ձևավորման և տնտեսական ակտիվության խթանման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսատնտեսական ճգնաժամերի առաջացման պատճառներին, դրանց ազդեցությանը ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունության, արտադրության ծավալների, իրացման շուկաների և ներդրումային հնարավորությունների վրա։ Վերլուծվում են փոքր և միջին ձեռնարկությունների ֆինանսավորման սահմանափակումները, վարկային ռեսուրսների հասանելիության խնդիրները, իրացվելիության ռիսկերը և գործառնական ծախսերի կառավարման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են ճգնաժամային պայմաններում ձեռնարկությունների գործունեության շարունակականության ապահովման, ֆինանսական պլանավորման, ռիսկերի կառավարման, արտադրական գործընթացների արդյունավետության բարձրացման և շուկայական փոփոխություններին հարմարվելու հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Հայաստանի Հանրապետության փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման ցուցանիշները, պետական աջակցության ծրագրերը, հարկային քաղաքականության ազդեցությունը և միջազգային հակաճգնաժամային փորձի կիրառելիությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման, գործունեության բազմազանեցման, կառավարման համակարգերի կատարելագործման և ձեռնարկությունների մրցունակության ամրապնդման նշանակությանը։ Կարևորվում են պետության, ֆինանսական կազմակերպությունների և մասնավոր հատվածի համագործակցության հնարավորությունները՝ ձեռնարկատիրական միջավայրի բարելավման, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության ընդլայնման և տնտեսական դիմակայունության բարձրացման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ձեռնարկատիրության տնտեսագիտության, ֆինանսական կառավարման, հակաճգնաժամային կառավարման, պետական տնտեսական քաղաքականության և Հայաստանի փոքր ու միջին բիզնեսի զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Եվրոպական Միության ինստիտուցիոնալ համակարգում օրենսդիր գործառույթի իրականացման իրավական, կազմակերպական և քաղաքական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են եվրոպական ինտեգրման գործընթացում օրենսդիր իշխանության ձևավորման և զարգացման պատմական նախադրյալները, Եվրոպական Միության իրավական համակարգի կառուցվածքը, ինչպես նաև վերազգային և միջկառավարական կառավարման սկզբունքների փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Եվրոպական խորհրդարանի, Եվրոպական Միության խորհրդի և Եվրոպական հանձնաժողովի իրավասություններին, օրենսդրական նախաձեռնության ներկայացման, քննարկման, ընդունման և հաստատման ընթացակարգերին։ Ուսումնասիրվում են սովորական և հատուկ օրենսդրական ընթացակարգերի առանձնահատկությունները, որոշումների ընդունման մեխանիզմները, անդամ պետությունների մասնակցության ձևերը և եվրոպական ինստիտուտների միջև լիազորությունների բաշխումը։ Անդրադարձ է կատարվում Եվրոպական Միության իրավական ակտերի տեսակներին, մասնավորապես՝ կանոնակարգերին, դիրեկտիվներին և որոշումներին, դրանց իրավաբանական ուժին, կիրառման առանձնահատկություններին և անդամ պետությունների ազգային օրենսդրությունների հետ փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում են վերապահված իրավասությունների, սուբսիդիարության և համաչափության սկզբունքները, որոնք սահմանում են Եվրոպական Միության օրենսդրական գործունեության իրավական շրջանակները։ Դիտարկվում են նաև ազգային խորհրդարանների մասնակցությունը եվրոպական օրենսդրական գործընթացին, ժողովրդավարական ներկայացուցչության ապահովումը, օրենսդրական գործունեության թափանցիկությունը և ինստիտուցիոնալ հաշվետվողականության մեխանիզմները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել Եվրոպական Միության հիմնադիր պայմանագրերը, ինստիտուտների իրավասությունները կարգավորող նորմերը, Եվրոպական Միության դատարանի իրավական դիրքորոշումները և օրենսդրական գործընթացի զարգացման հիմնական փուլերը։ Առանձնացվում են օրենսդրական լիազորությունների իրականացման արդյունավետության, ինստիտուտների փոխգործակցության և եվրոպական իրավական համակարգի շարունակական կատարելագործման հիմնախնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի եվրոպական իրավունքի, համեմատական սահմանադրական իրավունքի, միջազգային կազմակերպությունների գործունեության և վերազգային կառավարման մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Լեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է երկարմատ կամ միարմատ բառերի ներկայացմանն ու բառարանագիտական մշակմանը երկլեզու բառարաններում՝ հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարանների նյութի հիման վրա։ Աշխատության կենտրոնում արմատակից բառերի բառարանային ներկայացման առանձնահատկություններն են, դրանց փոխկապակցվածության բացահայտումը և այն մեթոդների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է նման բառերը համակարգված ու օգտակար ձևով ներկայացնել երկլեզու բառարաններում։ Թեման միավորում է ընդհանուր լեզվաբանության, բառարանագիտության և թարգմանական լեզվաբանության խնդիրները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հայերենի և ռուսերենի միջև բառային համապատասխանությունների ու տարբերությունների բացահայտմանը։ Արմատակից բառերը բառապաշարի այն միավորներն են, որոնք կապված են ընդհանուր արմատով կամ ընդհանուր բառաստեղծական հիմքով և ձևավորում են բառային ընտանիքներ։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է բառապաշարի կառուցվածքը հասկանալու համար, քանի որ առանձին բառերը հաճախ գոյություն ունեն ոչ թե մեկուսացված, այլ իմաստային, ձևաբանական և բառակազմական կապերի ամբողջ համակարգում։ Երկլեզու բառարանում այդ հարաբերությունների ճիշտ ներկայացումը կարող է էապես բարձրացնել բառարանի տեղեկատվական արժեքը և օգտվողին հնարավորություն տալ ավելի լավ հասկանալու բառերի միջև առկա կապերը։ Հայերեն և ռուսերեն լեզուների համեմատական դիտարկումն այս առումով առանձնահատուկ հետաքրքրություն ունի։ Երկու լեզուները տարբեր են իրենց քերականական կառուցվածքով, բառակազմական միջոցներով և բառապաշարի կազմակերպման առանձնահատկություններով, ուստի նույն արմատային կամ իմաստային կապը երկու լեզուներում կարող է արտահայտվել տարբեր ձևերով։ Որոշ դեպքերում հնարավոր է գտնել ուղղակի արմատակից համապատասխանություններ, իսկ այլ դեպքերում նույն իմաստային դաշտը ձևավորվում է տարբեր արմատներով կամ տարբեր բառակազմական մոդելներով։ Այս հանգամանքը երկլեզու բառարանագրության մեջ պահանջում է ոչ միայն բառերի թարգմանական համարժեքների մեխանիկական ներկայացում, այլև դրանց կառուցվածքային ու իմաստային հարաբերությունների ուսումնասիրություն։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե ինչպես են արմատակից բառերը ներկայացված գործող հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարաններում։ Դրա համար կարող են ուսումնասիրվել բառարանային հոդվածների կառուցվածքը, գլխաբառերի ընտրությունը, ածանցյալների և բարդությունների ներկայացման եղանակները, հղումային համակարգերը, թարգմանական համարժեքների դասավորությունը և բառերի միջև ներքին կապերի արտահայտման միջոցները։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես բառարանների առավելությունները, այնպես էլ այն դեպքերը, երբ բառային ընտանիքի անդամները ներկայացված են միմյանցից առանձնացված և օգտագործողը դժվարությամբ կարող է վերականգնել դրանց ընդհանուր բառակազմական կամ արմատային կապը։ Երկլեզու բառարանի հիմնական նպատակը սովորաբար մեկ լեզվի բառային միավորները մյուս լեզվով համարժեքներով ներկայացնելն է, սակայն ժամանակակից բառարանագրական մոտեցումները պահանջում են ավելի լայն տեղեկատվություն։ Օգտվողի համար կարևոր է ոչ միայն իմանալ բառի թարգմանությունը, այլև հասկանալ դրա իմաստային տարբերությունները, ոճական կիրառությունը, բառակազմական հնարավորությունները և կապը նույն ընտանիքի այլ բառերի հետ։ Այդ տեսանկյունից արմատակից բառերի համակարգված ներկայացումը կարող է բառարանը դարձնել ոչ միայն թարգմանական, այլև լեզվի ուսուցման և բառապաշարի յուրացման արդյունավետ գործիք։ Հատուկ նշանակություն ունի բառային ընտանիքի հասկացությունը։ Միևնույն արմատից կազմված բառերը կարող են ունենալ տարբեր քերականական կարգեր, տարբեր իմաստային նրբերանգներ և տարբեր գործածական սահմաններ։ Դրանց միջև կապը կարող է լինել անմիջական կամ ավելի հեռավոր, իսկ որոշ դեպքերում պատմականորեն ընդհանուր ծագում ունեցող բառերը ժամանակի ընթացքում կարող են իմաստային զգալի տարբերություններ ձեռք բերել։ Հետևաբար բառարանագիրը պետք է տարբերակի զուտ ձևական արմատային ընդհանրությունը և իրական բառային-իմաստային կապը։ Այս խնդիրը հատկապես կարևոր է երկլեզու բառարաններում, որտեղ մեկ լեզվի բառային ընտանիքի կառուցվածքը կարող է ամբողջությամբ չհամընկնել մյուս լեզվի համապատասխան ընտանիքի հետ։ Ռուսերենում բառաստեղծական հարաբերությունները հաճախ արտահայտվում են արմատի և ածանցների միջոցով, մինչդեռ հայերենում կարող են գործել այլ բառակազմական մոդելներ և ձևաբանական միջոցներ։ Այդ պատճառով նույն բառային ընտանիքի անդամների թարգմանական համապատասխանությունները կարող են ունենալ տարբեր կառուցվածքներ։ Որոշ հայերեն բառերի համար ռուսերենում կարող են լինել միարմատ համարժեքներ, մինչդեռ այլ դեպքերում համապատասխան իմաստը կարող է արտահայտվել նկարագրական ձևով, այլ արմատով կամ այլ բառակազմական կառուցվածքով։ Այսպիսի տարբերությունների բացահայտումը կարևոր է ինչպես բառարանագրության տեսության, այնպես էլ գործնական բառարանների կազմման համար։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև բառարանային հոդվածի ներսում արմատակից բառերի փոխկապակցման խնդիրը։ Հնարավոր մեթոդներից են հղումները, բառային ընտանիքների խմբավորումը, ածանցյալների ներկայացումը հիմնական բառի ներքո կամ համապատասխան նշումների կիրառումը։ Յուրաքանչյուր մեթոդ ունի իր առավելություններն ու սահմանափակումները։ Լավ մշակված համակարգը պետք է միաժամանակ ապահովի տեղեկատվության ամբողջականությունը և բառարանի օգտագործման հարմարավետությունը՝ չծանրաբեռնելով բառարանային հոդվածը ավելորդ նյութով։ Աշխատությունը կարևոր է նաև թարգմանական պրակտիկայի տեսանկյունից։ Արմատակից բառերի ճիշտ տարբերակումը կարող է օգնել թարգմանչին խուսափել կեղծ կամ մասնակի համարժեքներից, ինչպես նաև ճիշտ ընտրել տվյալ համատեքստին համապատասխան բառը։ Հատկապես կարևոր է այն դեպքը, երբ երկու լեզուներում արմատային ընդհանրությունը կարող է ստեղծել իմաստային սխալ նույնացման վտանգ։ Բառարանի կառուցվածքային և իմաստային հստակ ներկայացումը կարող է նվազեցնել նման սխալների հավանականությունը։ Լեզու սովորողների համար նույնպես արմատակից բառերի համակարգային ներկայացումը կարող է զգալի առավելություն ունենալ։ Եթե սովորողը տեսնում է, թե ինչպես են մեկ արմատից կազմվում տարբեր բառեր և ինչպես են դրանք համապատասխանեցվում մյուս լեզվի բառապաշարին, նա կարող է ավելի հեշտ ընդլայնել իր բառապաշարը և հասկանալ բառակազմական օրինաչափությունները։ Այսպիսով, բառարանը վերածվում է ոչ միայն բառի թարգմանությունը գտնելու միջոցի, այլև լեզվի կառուցվածքն ինքնուրույն ուսումնասիրելու գործիքի։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ արմատակից բառերի խնդիրը երկլեզու բառարանագրության մեջ ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական նշանակություն։ Հայերեն-ռուսերեն և ռուսերեն-հայերեն բառարանների նյութի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր լեզուների բառային համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պարզել բառային ընտանիքների ներկայացման արդյունավետ եղանակները և կատարելագործել երկլեզու բառարանների կազմման սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բառարանագիրներին, թարգմանիչներին, հայերեն և ռուսերեն լեզուների մասնագետներին, ինչպես նաև լեզվաբանական և թարգմանական ֆակուլտետների ուսանողներին՝ հատկապես երկլեզու բառարանների կառուցվածքի, բառային-բառակազմական կապերի և հայերեն-ռուսերեն լեզվական համապատասխանությունների ուսումնասիրման տեսանկյունից։

Պատմություն

Այս աշխատությունը պատմական բնույթի ընտրանի է, որը նվիրված է 18-րդ դարի հայկական ազգային-ազատագրական պայքարի կարևորագույն դեմքերից մեկին՝ Դավիթ Բեկ։ Գիրքը ներկայացնում է Դավիթ Բեկի գործունեությունը՝ հատկապես Սյունիքում ծավալված պայքարի համատեքստում, որտեղ նա առաջնորդել է հայերի դիմադրությունը արտաքին ուժերի դեմ։ Աշխատության մեջ հեղինակը նկարագրում է այն ժամանակաշրջանի քաղաքական և ռազմական իրավիճակը, երբ Հայաստանի տարբեր շրջաններում շարունակվում էին իշխանական պայքարները և օտար տիրապետության ազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Սյունիքի ազատագրական շարժմանը, ամրոցների պաշտպանությանը և տեղական ուժերի կազմակերպմանը։ Գրքում ընդգծվում են հետևյալ հիմնական թեմաները․ Դավիթ Բեկի առաջնորդական գործունեությունը և ռազմական ռազմավարությունը Սյունիքի ինքնապաշտպանական պայքարի կազմակերպումը տեղական իշխանությունների և զինված ուժերի համագործակցությունը հակամարտությունները օսմանյան և պարսկական ուժերի դեմ ազգային-ազատագրական շարժման գաղափարական հիմքերը Ղուկաս Սեբաստացին իր շարադրանքում համադրում է պատմական փաստերը և ժողովրդական ավանդությունները՝ ստեղծելով ինչպես փաստագրական, այնպես էլ նկարագրական բնույթի պատմություն։ Այդ պատճառով աշխատությունը ունի ոչ միայն պատմագիտական, այլ նաև գրական և գաղափարական արժեք։