Գեղեցիկ զբոսարան

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման խնդիրների ուսումնասիրմանը՝ տնտեսագիտական և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդների կիրառմամբ։ Գրքում դիտարկվում են Հայաստանի Հանրապետության ոռոգման համակարգի առանձնահատկությունները, ջրային պաշարների բաշխման, օգտագործման արդյունավետության բարձրացման և կառավարման օպտիմալացման հիմնահարցերը։ Հեղինակը ներկայացնում է մաթեմատիկական մոդելներ և հաշվարկային մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել ջրային ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը, կանխատեսել տարբեր կառավարչական որոշումների հետևանքները և մշակել առավել նպատակահարմար լուծումներ գյուղատնտեսական ու տնտեսական պահանջների բավարարման համար։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ոռոգման համակարգերի աշխատանքի վրա ազդող գործոնները, ջրի պահանջարկի ձևավորման առանձնահատկությունները, ռեսուրսների սահմանափակության պայմաններում արդյունավետ բաշխման խնդիրները և կառավարման կատարելագործման հնարավոր ուղիները։ Ներկայացված մոտեցումները կարևոր նշանակություն ունեն ջրային տնտեսության զարգացման, գյուղատնտեսական արտադրության կայունության ապահովման և բնական ռեսուրսների խելամիտ օգտագործման համար։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, ջրային տնտեսության մասնագետների, ինժեներների, մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտի հետազոտողների, պետական կառավարման մասնագետների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը պատկանում է պատմողական գրականության այն ստեղծագործությունների շարքին, որոնցում պատմությունների միջոցով ներկայացվում են մարդկային կյանքի տարբեր դրսևորումներ, հասարակական հարաբերություններ, բարոյական պատկերացումներ և ժամանակաշրջանի մշակութային առանձնահատկություններ։ Վերնագրի «թևարիիխ» (պատմություններ) բնորոշումը մատնանշում է պատմողական նյութի վրա հիմնված երկի բնույթը, իսկ «Գյուլզար» անվանումը կապված է ստեղծագործության անհատական անվանման հետ։ Գրքի ընդհանուր գրական ուղղվածությունը կարելի է դիտարկել պատմությունների միջոցով ընթերցողին ճանաչողական և բարոյադաստիարակչական նյութ մատուցելու ավանդույթի շրջանակում։ Պատմողական գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում արևելյան և հայ գրական մշակույթների զարգացման մեջ, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս կյանքի տարբեր իրավիճակները, մարդկային բնավորությունները և հասարակական երևույթները ներկայացնելու կենդանի խոսքի, դեպքերի հաջորդականության և կերպարների փոխհարաբերությունների միջոցով։ Այսպիսի գրականության մեջ պատմությունը ոչ միայն ժամանցային նշանակություն ունի, այլև ծառայում է որպես մարդկային փորձի փոխանցման, բարոյական հարցադրումների առաջադրման և հասարակական կյանքի ճանաչման միջոց։ Պատմությունների միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում խորհելու մարդկային վարքի, խոհեմության, արդարության, ազնվության, պատասխանատվության և հասարակական համակեցության սկզբունքների շուրջ։ Աշխատության վերնագրային բնորոշումը թույլ է տալիս այն դիտարկել պատմությունների ժողովածուի կամ պատմողական բնույթի գրական երկի համատեքստում, որտեղ կարևոր է ոչ միայն առանձին պատմությունների բովանդակությունը, այլև դրանց միջոցով ստեղծվող ընդհանուր ճանաչողական ու գեղարվեստական ամբողջությունը։ Պատմողական ձևը գրականորեն առանձնանում է իր մատչելիությամբ, դեպքերի հաջորդական ներկայացմամբ և ընթերցողի ուշադրությունը պահպանելու հնարավորությամբ։ Այն կարող է միավորել պատմական հիշողության, ավանդական պատմությունների, մարդկային հարաբերությունների և բարոյական դատողությունների տարրեր՝ նպաստելով ընթերցողի աշխարհայացքի ընդլայնմանը։ Նման երկերի կարևոր առանձնահատկություններից է պատմության և խրատի փոխկապակցվածությունը։ Պատմվող դեպքերը կարող են հանդես գալ որպես մարդկային փորձի օրինակներ, որոնց միջոցով բացահայտվում են վարքագծի հետևանքները, անհատական ընտրության նշանակությունը և բարոյական սկզբունքների դերը հասարակական կյանքում։ Գրական առումով պատմողական ստեղծագործությունները հնարավորություն են տալիս համադրելու նկարագրությունը, երկխոսությունը, դեպքերի զարգացումը և գաղափարական ընդհանրացումները՝ ստեղծելով ընթերցանության մատչելի ու ներգործուն ձև։ Պատմական և մշակութային առումով գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում տասնիններորդ դարի սկզբի հայ տպագրության և բազմալեզու գրական միջավայրի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այդ ժամանակաշրջանում Վենետիկը հայ գրահրատարակչության կարևորագույն կենտրոններից էր, որտեղ զարգանում էին հայերեն կրթական, կրոնական, պատմական և գեղարվեստական գրականության հրատարակման ավանդույթները։ Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանության գործունեությունը նպաստել է ոչ միայն հայերեն ինքնուրույն գրականության տարածմանը, այլև տարբեր լեզուներով ստեղծված մշակութային արժեքների փոխանցմանն ու հայ ընթերցողական միջավայրի ընդլայնմանը։ Հատկանշական է նաև հրատարակության վերնագրային և տպագրական լեզվական միջավայրը, որը վկայում է ժամանակաշրջանի բազմալեզու մշակութային հաղորդակցության մասին։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր դեր են ունեցել տարբեր ժողովուրդների գրական ու պատմողական ավանդույթների փոխճանաչման, ընթերցանության մշակույթի զարգացման և հայ գրքի միջազգային կապերի ամրապնդման գործում։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ տպագրության պատմության, տասնիններորդ դարի սկզբի գրական միջավայրի, պատմողական գրականության և հայ ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում գրականագետների, պատմաբանների, հայ գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, մատենագետների և հին հրատարակություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Իր պատմողական բնույթով և հրատարակչական միջավայրով գիրքը տեղ է զբաղեցնում հայ գրական-մշակութային ժառանգության այն շերտում, որն արտացոլում է պատմությունների միջոցով գիտելիքի, կենսափորձի և բարոյական պատկերացումների փոխանցման ավանդույթը։

Կրոն

Գիրքը ներկայացնում է քրիստոնեական հավատքի կենտրոնական սրբազան գրությունը՝ Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, ուսմունքի և փրկագործական առաքելության մասին ավետարանական վկայությունները։ Ավետարանը պատմում է Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան, մկրտության, քարոզչական գործունեության, հրաշքների, առակների և աշակերտների հետ ունեցած հարաբերությունների մասին՝ բացահայտելով նրա ուսմունքի հիմնական գաղափարները։ Դրանց շարքում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Աստծո արքայության մասին քարոզը, սերը մերձավորի հանդեպ, ներողամտությունը, խոնարհությունը, հավատը, ապաշխարությունը և բարոյական մաքրությունը։ Ավետարանական պատմության կարևոր հանգրվաններն են նաև Հիսուս Քրիստոսի մուտքը Երուսաղեմ, Վերջին ընթրիքը, չարչարանքները, խաչելությունը և հարությունը, որոնք քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ ունեն հիմնարար նշանակություն։ Այս սրբազան գիրքը ծառայում է որպես հավատքի, աղոթքի, հոգևոր խորհրդածության և քրիստոնեական դաստիարակության աղբյուր։ Այն կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայ Առաքելական Եկեղեցու ծիսական և հոգևոր կյանքում՝ օգտագործվելով եկեղեցական ընթերցումների, քարոզների և անհատական ուսումնասիրության ընթացքում։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև հայերեն Աստվածաշնչի տպագրության, տարածման և հոգևոր մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսի և XX դարի առաջին տասնամյակների հայ մշակութային ու հասարակական կյանքի ինքնատիպ ներկայացուցիչներից մեկի կենսագրության և բազմակողմ գործունեության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում են նրա կյանքի հիմնական փուլերը, կրթական միջավայրը, աշխարհայացքի ձևավորման պայմանները և հասարակական գործունեության ուղղությունները՝ դրանք դիտարկելով ժամանակաշրջանի պատմամշակութային իրողությունների համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մանկավարժական և գյուղատնտեսական գործունեությանը, ինչպես նաև հասարակական կյանքում ունեցած մասնակցությանը։ Լուսաբանվում է նրա գրական ժառանգությունը՝ հատկապես երգիծական ստեղծագործությունները, որոնց միջոցով արտացոլվել են ժամանակի կենցաղային, հասարակական և մշակութային երևույթները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում Շուշիի հասարակական կյանքի և իրականության պատկերումը, քանի որ հեղինակի ստեղծագործական ժառանգության մի մասը սերտորեն կապված է այդ միջավայրի, նրա մարդկանց, բարքերի և լեզվական առանձնահատկությունների հետ։ Քննվում է նաև մանկագրության և թարգմանական գործունեության բնագավառում ունեցած ներդրումը՝ բացահայտելով նրա հետաքրքրությունների լայն շրջանակը և գրական աշխատանքի տարբեր ուղղությունները։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա է ժողովրդագիտական գործունեությունը, որի շնորհիվ պահպանվել և գրանցվել են ժողովրդական մշակույթին, կենցաղին, բանավոր ավանդույթներին ու լեզվին վերաբերող արժեքավոր նյութեր։ Կարևորվում է Ղարաբաղի բարբառի օգտագործումը ստեղծագործություններում և դրա նշանակությունը ոչ միայն գեղարվեստական խոսքի անհատականացման, այլև ժամանակաշրջանի կենդանի լեզվական միջավայրի արտացոլման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս նրա գործունեությունը դիտարկել գրականության, բանահյուսության, ազգագրության, մանկավարժության և հասարակական կյանքի փոխկապակցվածության մեջ։ Կենսագրական տվյալների, ձեռագիր աղբյուրների, մամուլի նյութերի և գրական ժառանգության ուսումնասիրության միջոցով ձևավորվում է գործչի մտավոր ու ստեղծագործական դիմանկարը։ Նրա գործունեության բազմակողմ քննությունը կարևոր է նաև XIX–XX դարերի սահմանագծի արևելահայ մշակութային կյանքի, Շուշիի մտավոր միջավայրի և հայ երգիծական գրականության զարգացման պատմությունը հասկանալու համար։ Աշխատության մեջ ներկայացված մատենագիտական և աղբյուրագիտական նյութերը հնարավորություն են տալիս համակարգելու նրա ստեղծագործական ժառանգությունը և գնահատելու այն հայ մշակույթի պատմության ընդհանուր համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայ գրականության, ազգագրության, բանահյուսության, մշակույթի պատմության և հայագիտական ուսումնասիրությունների խնդիրներով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Կրոն

Պատմաճարտարապետական և հայագիտական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է Սանկտ Պետերբուրգի Նևսկի պողոտայի 40 և 42 հասցեներում գտնվող Հայ առաքելական եկեղեցուն պատկանող երկու պատմական շենքերի կառուցման, զարգացման և մշակութային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Մ. Ս. Կրուգլիկովայի հեղինակած հրատարակությունը ներկայացնում է XVIII դարի վերջին ձևավորված ճարտարապետական համալիրի պատմությունը, որի կենտրոնական կառույցը Սուրբ Եկատերինա հայկական եկեղեցին է։ Քննության են առնվում շենքերի կառուցման պատմական նախադրյալները, ճարտարապետական առանձնահատկությունները և դրանց կապը Սանկտ Պետերբուրգի հայ համայնքի հասարակական ու կրոնական կյանքի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճարտարապետ Յուրի Ֆելտենի նախագծային գործունեությանը, շենքերի պատմական նշանակությանը և քաղաքային ճարտարապետական միջավայրում դրանց զբաղեցրած տեղին։ Դիտարկվում են եկեղեցապատկան բնակելի և եկամտաբեր շենքերի տնտեսական նշանակությունը, դրանց օգտագործման առանձնահատկությունները և եկեղեցական հաստատությունների ֆինանսական ապահովման գործում ունեցած դերը։ Անդրադարձ է կատարվում Սանկտ Պետերբուրգի հայ համայնքի պատմությանը, հայկական հոգևոր և մշակութային ժառանգության պահպանմանը, ինչպես նաև հայ-ռուսական պատմամշակութային առնչություններին։ Հրատարակությունը ներառում է պատկերազարդ նյութեր և ներկայացնում պատմական շինությունները որպես քաղաքի ճարտարապետական ու մշակութային ժառանգության բաղկացուցիչ մաս։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ճարտարապետության պատմության, հայագիտության, եկեղեցական պատմության, մշակութային ժառանգության պահպանության և Ռուսաստանի հայ համայնքների պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու ընթերցողների համար։

Կրոն

Քրիստոնեական սուրբ գրականության հիմնարար և աստվածաբանական առումով բացառիկ նշանակություն ունեցող այս հրատարակությունը ներկայացնում է Նոր Կտակարանի կանոնական գրքերը՝ ամփոփելով Հիսուս Քրիստոսի երկրային կյանքի, աստվածային առաքելության, փրկագործական գործունեության, ուսուցումների, չարչարանքների, խաչելության և հրաշափառ հարության մասին քրիստոնեական վարդապետության հիմնական դրույթները։ Նոր Կտակարանը քրիստոնեական հավատքի առանցքային սկզբնաղբյուրն է, որի բովանդակության հիմքում ընկած է Աստծո և մարդկության միջև նոր ուխտի հաստատումը՝ Հիսուս Քրիստոսի միջոցով։ Այն բաղկացած է չորս Ավետարաններից՝ ըստ Մատթեոսի, Մարկոսի, Ղուկասի և Հովհաննեսի, Գործք առաքելոց գրքից, առաքելական թղթերից և Հովհաննեսի Հայտնությունից։ Ավետարանները ներկայացնում են Քրիստոսի ծննդյան, կյանքի, քարոզչության և հրաշագործությունների պատմությունը՝ բացահայտելով Նրա աստվածային ու մարդկային բնությունը, փրկարար առաքելությունը և մարդկությանը փոխանցած հոգևոր պատգամները։ Դրանցում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Աստծո արքայության մասին ուսուցումը, սիրո և ներողամտության պատվիրանները, խոնարհության, ողորմածության, հավատարմության, արդարության և բարոյական մաքրության գաղափարները։ Հիսուսի առակներն ու քարոզները ներկայացնում են քրիստոնեական աշխարհայացքի հիմնարար սկզբունքները՝ ընդգծելով մարդու ներքին վերափոխման, ապաշխարության և Աստծո կամքին համապատասխան ապրելու անհրաժեշտությունը։ Գործք առաքելոցը պատմում է Քրիստոսի հարությունից և համբարձումից հետո առաքյալների գործունեության, Սուրբ Հոգու շնորհների, առաջին քրիստոնեական համայնքների կազմավորման և Ավետարանի տարածման մասին։ Առաքելական թղթերը, մասնավորապես Պողոս առաքյալի և մյուս առաքյալների գրությունները, բացահայտում են վաղ քրիստոնեական եկեղեցու դավանաբանական, բարոյական և կազմակերպական հիմնահարցերը՝ անդրադառնալով հավատքի, շնորհի, փրկության, սիրո, եկեղեցական միասնության, քրիստոնեական պարտականությունների և հոգևոր կատարելագործման խնդիրներին։ Հովհաննեսի Հայտնությունը խորհրդանշական ու մարգարեական պատկերների միջոցով ներկայացնում է աշխարհի վերջին իրադարձությունների, աստվածային դատաստանի, չարի և բարու պայքարի ու Աստծո արքայության վերջնական հաղթանակի գաղափարները։ Աշխատության գլխավոր գաղափարական առանցքը Հիսուս Քրիստոսի անձն ու փրկագործական առաքելությունն է, որի միջոցով բացահայտվում են քրիստոնեական հավատքի հիմնական ճշմարտությունները՝ աստվածային սերը, մեղքերի թողությունը, հոգու փրկությունը, հարության հույսը և հավիտենական կյանքի խոստումը։ Նոր Կտակարանի գրական առանձնահատկությունները բազմազան են՝ ներառելով պատմողական, կենսագրական, քարոզչական, խրատական, նամակագրական և մարգարեական ժանրերը։ Դրանց համադրությունը ստեղծում է գաղափարական ամբողջություն, որը դարեր շարունակ ներգործել է ոչ միայն քրիստոնեական աստվածաբանության, այլև համաշխարհային գրականության, փիլիսոփայության, արվեստի և բարոյական մտածողության վրա։ Հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային պատմության մեջ Նոր Կտակարանը բացառիկ նշանակություն ունի։ Հայերեն Աստվածաշնչի թարգմանությունը և տարածումը վճռորոշ դեր են ունեցել հայ գրավոր մշակույթի, գրական լեզվի, կրթության և ազգային ինքնագիտակցության զարգացման գործում։ Սուրբ Գրքի հայերեն ավանդույթը դարձել է հայ քրիստոնեական ինքնության հիմնասյուներից մեկը՝ ապահովելով աստվածաշնչյան գիտելիքի, եկեղեցական վարդապետության և հոգևոր արժեքների փոխանցումը սերունդներին։ 19-րդ դարի սկզբին Սանկտ Պետերբուրգում հայերեն Նոր Կտակարանի հրատարակությունը կարևոր իրադարձություն էր նաև հայկական տպագրության աշխարհագրության ընդլայնման և հայերեն կրոնական գրքի տարածման տեսանկյունից։ Ռուսական կայսրության մայրաքաղաքը գիտական, կրթական և մշակութային նշանակալի կենտրոն էր, իսկ այնտեղ հայերեն գրքերի տպագրությունը նպաստում էր հայ համայնքի հոգևոր պահանջների բավարարմանը և հայ գրավոր մշակույթի ներկայության ամրապնդմանը։ Այս հրատարակությունը արժեքավոր է որպես հայերեն աստվածաշնչյան տեքստի տարածման, հայկական կրոնական տպագրության պատմության և 19-րդ դարի սկզբի հայ հոգևոր կյանքի ուսումնասիրության նյութ։ Այն կարևոր նշանակություն ունի աստվածաբանների, հայագետների, պատմաբանների, բանասերների, ձեռագրագետների և քրիստոնեական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հավատքի, հոգևոր իմաստության և հայ գրավոր ժառանգության հիմնարար հուշարձան։