Հայաստանի Հանրապետության և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կարստային քարանձավների կենսաբազմազանությունը

Այլ առարկաներ

Չոր ընթացքով կոմպրեսորի աշխատանքի ցիկլը նկարագրում է այն գործընթացը, որով կոմպրեսորը սեղմում է գազը կամ օդը առանց ներսում քսայուղի (յուղի) օգտագործման՝ ապահովելով մաքուր և յուղազերծ աշխատանքային միջավայր։ Այսպիսի կոմպրեսորները լայնորեն կիրառվում են բժշկական սարքավորումներում, սննդի արդյունաբերությունում և էլեկտրոնիկայում, որտեղ անհրաժեշտ է խուսափել յուղի մասնիկների խառնուրդից օդի կամ գազի մեջ։ Աշխատանքի ցիկլը սկսվում է ներծծման փուլով, երբ մխոցը կամ ռոտորը ստեղծում է վակուումային ազդեցություն և ներս է քաշում օդը ներծծման փականով։ Հաջորդ փուլում տեղի է ունենում սեղմման գործընթացը, երբ գազը փակված տարածքում ենթարկվում է ծավալի նվազման և ճնշման բարձրացման՝ առանց յուղային միջավայրի մասնակցության, ինչը պահանջում է բարձր ճշգրտությամբ պատրաստված մեխանիկական մասեր և հատուկ մաշակայուն նյութեր։ Այնուհետև սեղմված գազը դուրս է մղվում արտածման փականով դեպի համակարգ կամ պահեստային տարա։ Ցիկլի ընթացքում կարևոր է նաև ջերմաստիճանի վերահսկումը, քանի որ սեղմման ժամանակ առաջանում է ջերմություն, և չոր համակարգերում այն պետք է արդյունավետ կերպով հեռացվի օդային կամ արտաքին հովացման միջոցով։ Չոր ընթացքով կոմպրեսորները բնութագրվում են բարձր մաքրությամբ, ցածր սպասարկման պահանջներով և երկար ծառայության ժամկետով, սակայն պահանջում են բարձր տեխնոլոգիական արտադրություն և ճշգրիտ ինժեներական լուծումներ։ Այսպիսով, դրանց աշխատանքի ցիկլը հիմնված է գազի ներծծման, սեղմման և արտածման հաջորդական փուլերի վրա՝ առանց յուղային միջամտության։

Կենսաբանություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ջրային սթրեսի (ոռոգման դեֆիցիտի) ֆիզիոլոգիական ազդեցությունների վերլուծությանը հիբրիդային եգիպտացորենի՝ եգիպտացորեն աճի և զարգացման վրա՝ Իրան-ի Կարարաջ (Karaj) շրջանի ագրոկլիմայական պայմաններում։ Աշխատությունում դիտարկվում են բույսերի աճի հիմնական ցուցանիշները՝ կենսազանգվածի կուտակում, տերևային մակերեսի զարգացում, ֆոտոսինթետիկ ակտիվություն և ջրային հավասարակշռության պահպանումը տարբեր ջրային ապահովվածության պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրային սթրեսի ազդեցությանը բջջային մակարդակում ընթացող ֆիզիոլոգիական գործընթացների վրա՝ ներառյալ ստոմատների բացման կարգավորումը, օսմոտիկ ճնշման փոփոխությունները և հակաօքսիդանտային համակարգերի ակտիվացումը։ Քննարկվում են նաև տարբեր հիբրիդների համեմատական դիմադրողականությունը, բերքատվության ցուցանիշների փոփոխությունը և ագրոտեխնիկական միջոցառումների արդյունավետությունը ջրի սահմանափակ պայմաններում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի բուսաֆիզիոլոգիայի և կայուն գյուղատնտեսության զարգացման համար՝ հատկապես ջրային ռեսուրսների սակավության պայմաններում արդյունավետ մշակաբույսերի ընտրության տեսանկյունից։

Տնտեսագիտություն

Հրատարակությունը ներկայացնում է գիտատեխնիկական առաջընթացի և դրա ազդեցության վերաբերյալ գրականության հանձնարարական ցանկ՝ Հայաստանի ժողովրդական տնտեսության զարգացման համատեքստում։ Նյութը նպատակ ունի ընթերցողին ուղղորդել համապատասխան գրականության ընտրության հարցում՝ ընդգրկելով գիտության, տեխնիկայի, արտադրության կազմակերպման, նորարարությունների և տնտեսության տարբեր ճյուղերում տեխնիկական վերազինման վերաբերյալ աշխատություններ։ Ցանկում ընդգրկված նյութերը կարող են անդրադառնալ գիտական հայտնագործությունների և տեխնիկական նորամուծությունների ներդրմանը արտադրական գործընթացներում, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացմանը, արտադրության արդյունավետության բարելավմանը և տնտեսության զարգացման վրա գիտատեխնիկական գործոնի ազդեցությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Հայաստանի պայմաններում գիտության և արտադրության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև տեխնիկական առաջընթացի կիրառումը արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, էներգետիկայի, տրանսպորտի և տնտեսության այլ ոլորտներում։ Գրականության հանձնարարական ցանկը կարող է ծառայել որպես կողմնորոշիչ աղբյուր ուսանողների, մասնագետների, գիտաշխատողների, գրադարանավարների և թեմայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն տալով համակարգված կերպով ծանոթանալ գիտատեխնիկական առաջընթացի վերաբերյալ առկա մասնագիտական գրականությանը և ուսումնասիրել դրա տնտեսական ու հասարակական նշանակությունը։

Մանկավարժություն

Իրավաբանական մանկավարժության հայեցակարգային հիմքերը ձևավորվում են իրավագիտության և մանկավարժության միջգիտակարգային փոխազդեցության արդյունքում և նպատակ ունեն սահմանել իրավական կրթության բովանդակությունը, մեթոդաբանությունը և արժեքային ուղղվածությունը։ Այս ոլորտը դիտարկում է իրավական գիտելիքների փոխանցումը ոչ միայն որպես տեղեկատվության յուրացում, այլև որպես իրավական գիտակցության, իրավական մշակույթի և իրավական վարքագծի ձևավորման գործընթաց, որտեղ կենտրոնական դեր ունեն անձի արժեքային կողմնորոշումները և հասարակության իրավական համակարգի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Հայեցակարգային մակարդակում իրավաբանական մանկավարժությունը հիմնվում է մի քանի առանցքային սկզբունքների վրա՝ իրավականության, հումանիզմի, համակարգայնության, գիտակցված ուսուցման և պրակտիկ ուղղվածության սկզբունքներ, որոնք միասին ապահովում են ուսուցման արդյունավետությունը և կիրառական նշանակությունը։ Կարևոր բաղադրիչ է իրավական գիտակցության ձևավորումը, որը ներառում է օրենքի նկատմամբ հարգանք, իրավական նորմերի ընկալում և դրանց կիրառման կարողություն իրական սոցիալական իրավիճակներում։ Մեթոդաբանական առումով օգտագործվում են ինտերակտիվ ուսուցման ձևեր՝ իրավաբանական վերլուծություն, դատական դեպքերի մոդելավորում, քննարկումներ և խնդիրային ուսուցում, որոնք նպաստում են քննադատական մտածողության զարգացմանը և իրավական մտածողության ձևավորմանը։ Իրավաբանական մանկավարժության տեսական հիմքերը սերտորեն կապված են ընդհանուր մանկավարժական գիտության, իրավունքի փիլիսոփայության և սոցիոլոգիայի հետ, ինչը թույլ է տալիս այն դիտարկել որպես համալիր գիտական ուղղություն։ Ընդհանուր առմամբ, այս հայեցակարգային համակարգը նպատակ ունի ձևավորել իրավագիտակից, սոցիալապես պատասխանատու և իրավական մշակույթով բարձր անհատներ, որոնք կարող են արդյունավետորեն գործել իրավական պետության պայմաններում։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է ցրված և հազվագյուտ տարրեր պարունակող ֆտորբորատային ապակիների ստացման, կառուցվածքի, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և կիրառական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ապակենման նյութերի բաղադրության և հատկությունների փոխկապակցվածության բացահայտումը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ֆտորային և բորատային բաղադրիչների համատեղ ազդեցությանը, ինչպես նաև ապակու մեջ հազվագյուտ և ցրված տարրերի ներմուծման հետևանքով առաջացող կառուցվածքային ու ֆիզիկական փոփոխություններին։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են տարբեր բաղադրություններով ապակիների ստացման պայմանները, դրանց ապակենման ունակությունը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ջերմային և օպտիկական բնութագրերը, ինչպես նաև քիմիական և ֆիզիկական կայունությունը։ Հազվագյուտ և ցրված տարրերի առկայությունը հատկապես կարևոր է այն պատճառով, որ նույնիսկ փոքր քանակությամբ հավելումները կարող են էապես փոփոխել ապակու հատկությունները՝ ազդելով բեկման ցուցիչի, լուսաթափանցելիության, կլանման սպեկտրի, լյումինեսցենտային վարքի, էլեկտրական հատկությունների և ջերմային կայունության վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարևոր նշանակություն է տրվում ապակու կառուցվածքում տարբեր տարրերի փոխազդեցությանը և դրանց տեղաբաշխման առանձնահատկություններին, քանի որ այդ գործոնները պայմանավորում են նյութի վերջնական հատկությունները։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել ֆունկցիոնալ ապակենյութերի ստեղծմանը, որոնք կարող են կիրառություն գտնել օպտիկական և օպտոէլեկտրոնային սարքերում, ճառագայթման հետ աշխատող նյութերում, հատուկ նշանակության ապակիների արտադրության և նյութագիտության տարբեր ոլորտներում։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ապակիների կազմի օպտիմալացումը՝ նպատակ ունենալով ստանալ կանխատեսելի և անհրաժեշտ հատկություններով նյութեր։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է անօրգանական քիմիայի, նյութագիտության և ապակու ֆիզիկաքիմիայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով նոր բաղադրությամբ ֆտորբորատային ապակիների կառուցվածք–հատկություն կապը և դրանց հնարավոր տեխնոլոգիական նշանակությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել քիմիկոսներին, նյութագետներին, ապակու և կերամիկական նյութերի տեխնոլոգներին, ֆիզիկոսներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1921–1922 թվականներին Անդրկովկասյան դաշնության ստեղծման գործընթացին և այդ գործընթացում Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական ու վարչական դրության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո Անդրկովկասում ձևավորված նոր քաղաքական համակարգն է, ինչպես նաև Հայաստանի ընդգրկումը տարածաշրջանային պետական-վարչական միավորման մեջ։ Ժամանակաշրջանը Հայաստանի նորագույն պատմության կարևոր փուլերից է, քանի որ այն համընկնում է խորհրդային իշխանության ամրապնդման, պետական կառավարման վերակազմավորման, տնտեսական քաղաքականության փոփոխության և տարածաշրջանի հանրապետությունների միջև հարաբերությունների նոր համակարգի ձևավորման հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել Անդրկովկասի խորհրդային հանրապետությունների՝ Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի, միջև քաղաքական ու տնտեսական համագործակցության նախադրյալները, ինչպես նաև այդ գործընթացում կենտրոնական խորհրդային իշխանության դերակատարությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն հարցին, թե ինչպիսի քաղաքական և տնտեսական նպատակներով էր հիմնավորվում հանրապետությունների միավորումը և ինչ ազդեցություն ուներ այդ գործընթացը Հայաստանի ինքնուրույն պետական կառավարման հնարավորությունների վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ 1921 թվականին տարածաշրջանում տեղի ունեցած քաղաքական վերադասավորումներին, Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի հետևանքներին, սահմանային ու տարածքային խնդիրներին և դրանց ազդեցությանը Հայաստանի հետագա վարչաքաղաքական կարգավիճակի վրա։ Դաշնության ստեղծման գործընթացի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին խորհրդային իշխանությունները կազմակերպում Անդրկովկասի հանրապետությունների հարաբերությունները և ինչպիսի լիազորություններ էին պահպանվում հանրապետությունների, իսկ որոնք՝ փոխանցվում տարածաշրջանային ու միութենական կառույցներին։ Կարևոր ուղղություն է նաև տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Հայաստանի տնտեսությունը 1920-ականների սկզբին գտնվում էր ծանր վիճակում, և հանրապետության տնտեսական վերականգնման խնդիրները սերտորեն կապված էին տարածաշրջանային տնտեսական համագործակցության, տրանսպորտային հաղորդակցության, ֆինանսական համակարգի և արտադրական ռեսուրսների վերաբաշխման հետ։ Այդ համատեքստում դաշնային կառույցների ձևավորումը կարող էր ունենալ ինչպես տնտեսական ինտեգրման, այնպես էլ կենտրոնացման հետևանքներ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել Հայաստանի պետական և կուսակցական ղեկավարության դիրքորոշումների ուսումնասիրությունը։ Այդ նյութերի միջոցով հնարավոր է բացահայտել, թե ինչպես էին հայկական քաղաքական շրջանակները գնահատում տարածաշրջանային միավորման անհրաժեշտությունը, դրա առավելություններն ու հնարավոր վտանգները և ինչպիսի դիրքորոշումներ էին արտահայտվում Հայաստանի քաղաքական ու տնտեսական շահերի պաշտպանության վերաբերյալ։ 1922 թվականի ընթացքում գործընթացը հասավ նոր փուլին՝ Անդրկովկասի խորհրդային հանրապետությունների դաշնային միավորման հաստատմամբ, որը հետագայում դարձավ ԽՍՀՄ կազմավորման գործընթացի կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Այս զարգացումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապել տարածաշրջանային դաշնության ստեղծումը Խորհրդային Միության ձևավորման ավելի լայն քաղաքական գործընթացի հետ։ Աշխատության պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն թույլ է տալիս ուսումնասիրել Հայաստանի պետականության սահմանափակման և խորհրդային վարչական համակարգի աստիճանական ամրապնդման գործընթացը՝ տարածաշրջանային քաղաքականության համատեքստում։ Միաժամանակ թեման հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե ինչպես էին Անդրկովկասի հանրապետությունների միջև հարաբերությունները փոխվում խորհրդային կենտրոնացման պայմաններում և ինչ ազդեցություն ունեցավ այդ փոփոխությունը Հայաստանի հետագա քաղաքական ու տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, քաղաքագետներին, խորհրդային պատմության և Անդրկովկասի քաղաքական պատմության մասնագետներին, պետական կառավարման պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և Հայաստանի 20-րդ դարի առաջին տասնամյակների պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։