Հայոց ինքնության հիմնահարցեր

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է ձեռնարկության ինովացիաների կառավարման ռազմավարության ձևավորման և իրականացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական միջավայրի օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես կարող են ձեռնարկությունները մշակել և կիրառել նորարարական զարգացման ռազմավարություններ՝ բարձրացնելու մրցունակությունը, արտադրության արդյունավետությունը և շուկայական դիրքերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինովացիոն գործունեության պլանավորմանը, նորարարական նախագծերի ընտրությանը և գնահատմանը, ֆինանսավորման աղբյուրներին, տեխնոլոգիական նորարարությունների ներդրմանը և դրանց կառավարման կազմակերպական մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրության մեջ վերլուծվում են ձեռնարկությունների ինովացիոն ակտիվության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, այդ թվում՝ ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը, մարդկային կապիտալը, տեխնոլոգիական կարողությունները, շուկայի պահանջարկը, մրցակցային միջավայրը և պետական տնտեսական քաղաքականությունը։ ՀՀ օրինակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տեղական ձեռնարկությունների համար բնորոշ խնդիրներն ու սահմանափակումները և գնահատելու ինովացիոն կառավարման ռազմավարությունների կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական աջակցության, ներդրումային խթանների, գիտության և բիզնեսի համագործակցության ու տեխնոլոգիական ձեռներեցության զարգացման մեխանիզմներին։ Կարևորվում է ինովացիոն ռազմավարության և ձեռնարկության ընդհանուր զարգացման ռազմավարության փոխկապակցվածությունը, քանի որ նորարարական լուծումների արդյունավետ կառավարումը կարող է նպաստել արտադրողականության բարձրացմանը, նոր շուկաների ձևավորմանը և երկարաժամկետ տնտեսական կայունությանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ Հայաստանի ձեռնարկություններում ինովացիոն գործունեության կազմակերպման և կառավարման կատարելագործման, մրցունակության բարձրացման և նորարարական ներուժի արդյունավետ օգտագործման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, կառավարման և բիզնեսի մասնագետներին, ձեռնարկությունների ղեկավարներին, հետազոտողներին, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Գրականություն

Սա գրականագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է մարդու օտարման (ալիենացիայի) հիմնախնդրի գեղարվեստական արտացոլմանը հայ ժամանակակից արձակում՝ 1970–2003 թվականների ընթացքում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են սոցիալական, հոգեբանական և գոյաբանական գործոնները, որոնք պայմանավորում են անհատի օտարումը հասարակությունից, ինքնությունից և արժեքային համակարգից։ Դիտարկվում են տարբեր հեղինակների արձակ ստեղծագործություններում մարդու ներաշխարհի ճեղքվածքի, միայնության, ներքին կոնֆլիկտների և իրականության նկատմամբ օտարված վերաբերմունքի դրսևորումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խորհրդային և հետխորհրդային ժամանակաշրջանների սոցիալ-մշակութային փոփոխությունների ազդեցությանը գրական գործընթացների վրա, ինչպես նաև գեղարվեստական ձևերի և լեզվաոճական միջոցների միջոցով օտարման թեմայի արտահայտմանը։ Քննարկվում են նաև մոդեռնիստական և պոստմոդեռնիստական միտումների ազդեցությունները հայ արձակի զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ գրականագիտության և ժամանակակից գրական գործընթացների ուսումնասիրության ոլորտներում՝ նպաստելով մարդու օտարման գաղափարի բազմաշերտ գեղարվեստական մեկնաբանությանը։

Մանկավարժություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է տարրական դպրոցի ապագա ուսուցչի կոմբինատորային մտածողության զարգացման համակարգին՝ այն դիտարկելով որպես մասնագիտական-մանկավարժական պատրաստության կարևոր բաղադրիչ, որը ձևավորում է խնդիրների բազմակողմանի վերլուծության և լուծման կարողություններ։ Նյութում վերլուծվում են կոմբինատորային մտածողության էությունը և կառուցվածքային բաղադրիչները՝ տարրերի համադրության, դասավորությունների, ընտրությունների և հնարավորությունների հաշվարկման տրամաբանական հիմքերը, որոնք կարևոր են ինչպես մաթեմատիկական, այնպես էլ մեթոդական գործունեության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման գործընթացի կազմակերպման ձևերին՝ խնդիրների վրա հիմնված ուսուցում, խաղային մեթոդներ, իրավիճակային առաջադրանքներ և թվային մոդելավորման տարրեր, որոնք նպաստում են ապագա ուսուցչի ստեղծագործական և վերլուծական կարողությունների զարգացմանը։ Քննարկվում են նաև ուսումնական ծրագրերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը կոմբինատորային մտածողության ձևավորման վրա՝ ներառելով աստիճանական բարդացման և ինտեգրված մոտեցումների կիրառումը։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ կոմբինատորային մտածողության զարգացումը կարևոր նախապայման է ժամանակակից տարրական դպրոցի ուսուցչի մասնագիտական որակների ձևավորման համար՝ ապահովելով ուսուցման գործընթացի արդյունավետություն, ճկունություն և ստեղծագործականություն։

Գրականություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Միխայիլ Յուրևիչ Լերմոնտովի ստեղծագործության հայ գրականության մեջ ունեցած արձագանքին՝ հատկապես նրա երկերի հայերեն թարգմանություններին, գրական ավանդույթների ձևավորմանը և հայ քննադատական մտքի կողմից ռուս մեծ բանաստեղծի ստեղծագործության ընկալմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ռուս-հայ գրական և մշակութային կապերի պատմության տեսանկյունից, քանի որ Լերմոնտովի ստեղծագործությունը հայ ընթերցողին հասանելի է դարձել ոչ միայն թարգմանությունների միջոցով, այլև հայ գրականության և գրականագիտության վրա թողած բազմաշերտ ազդեցությամբ։ Աշխատության առանցքում թարգմանության խնդիրն է՝ ինչպես է Լերմոնտովի գեղարվեստական աշխարհը փոխանցվել հայերեն, ինչպիսի լեզվական, ոճական և չափածո դժվարությունների են հանդիպել թարգմանիչները և ինչ եղանակներով են փորձել պահպանել բնագրի իմաստային ու գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Լերմոնտովի պոեզիան առանձնանում է բարձր հուզականությամբ, փիլիսոփայական ենթատեքստով, բնության և անհատի փոխհարաբերության յուրահատուկ պատկերավորմամբ, ներքին հակասությունների արտահայտմամբ և երաժշտական բանաստեղծական խոսքով, ուստի նրա ստեղծագործությունների թարգմանությունը հայերեն պահանջել է ոչ միայն լեզվական, այլև գեղարվեստական բարձր վարպետություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է տարբեր ժամանակաշրջաններում կատարված թարգմանությունների համեմատական դիտարկումը։ Թարգմանական տարբերակները կարող են արտացոլել տվյալ ժամանակի հայ գրական լեզվի զարգացումը, գեղագիտական նախասիրությունները և ռուս գրականության նկատմամբ վերաբերմունքը։ Միևնույն ստեղծագործության տարբեր թարգմանությունները հնարավորություն են տալիս տեսնելու, թե ինչպես են փոխվել բառապաշարի, շարահյուսության, հանգավորման, չափածոյի և պատկերավորման նկատմամբ մոտեցումները։ Այս առումով թարգմանությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես օտարալեզու ստեղծագործության փոխանցում, այլև որպես հայ գրական մշակույթի զարգացման գործընթացի մաս։ Լերմոնտովի ստեղծագործության ազդեցությունը հայ գրականության վրա ուսումնասիրելիս առանձնահատուկ նշանակություն ունի գրական ավանդույթների հարցը։ Նրա պոեզիայի որոշ թեմաներ՝ ազատության ձգտումը, անհատի և հասարակության հակադրությունը, միայնության զգացումը, ներքին ընդվզումը, հայրենի բնության նկատմամբ վերաբերմունքը և հերոսական կերպարի որոնումը, տարբեր ձևերով արձագանք են գտել հայ գրականության մեջ։ Այդ ազդեցությունը պարտադիր չէ հասկանալ որպես ուղղակի ընդօրինակում․ ավելի ճիշտ այն կարելի է դիտարկել որպես գեղարվեստական մտածողության և թեմատիկ մոտիվների փոխազդեցություն, որի միջոցով հայ գրողները յուրացրել կամ վերաիմաստավորել են ռուսական ռոմանտիկական գրականության որոշ առանձնահատկություններ։ Հատուկ ուշադրության է արժանի Լերմոնտովի ստեղծագործության հայ քննադատական ընկալումը։ Հայ գրականագետներն ու քննադատները տարբեր ժամանակաշրջաններում անդրադարձել են նրա պոեզիայի գաղափարական բովանդակությանը, գեղարվեստական արժեքին, ռոմանտիկական աշխարհայացքին և կերպարների հոգեբանական խորությանը։ Քննադատական անդրադարձների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է փոփոխվել Լերմոնտովի գրական կերպարը հայ մշակութային միջավայրում և ինչպիսի մեկնաբանական շեշտադրումներ են գերակշռել տարբեր պատմական փուլերում։ Ռուս-հայ գրական կապերի համատեքստում Լերմոնտովի ընկալումը հատկապես կարևոր է նաև այն պատճառով, որ նրա ստեղծագործությունը կապված է Կովկասի թեմայի հետ։ Կովկասը նրա կենսագրության և գրական աշխարհի կարևոր բաղադրիչներից էր, իսկ կովկասյան բնությունը, ժողովուրդները և պատմական միջավայրը բազմիցս արտացոլվել են նրա ստեղծագործություններում։ Այդ հանգամանքը լրացուցիչ հետաքրքրություն է հաղորդում նրա ժառանգության հայերեն ընկալմանը, քանի որ հայկական մշակութային միջավայրը նույնպես անմիջականորեն կապված էր տարածաշրջանի պատմական և մշակութային իրականության հետ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր կարող է լինել նաև Լերմոնտովի արձակի և պոեզիայի տարբերակված ընկալումը։ Նրա չափածո ստեղծագործությունների թարգմանության դեպքում առաջնային խնդիրներից են ռիթմը, հանգը, բանաստեղծական պատկերները և հնչերանգը, մինչդեռ արձակի դեպքում ավելի մեծ նշանակություն են ստանում պատմողական ոճը, կերպարների խոսքը, հոգեբանական նրբությունները և շարադրանքի կառուցվածքը։ Այս տարբերությունները թարգմանական գործընթացը դարձնում են բազմաշերտ և հնարավորություն են տալիս գնահատելու հայ թարգմանիչների կիրառած տարբեր ռազմավարությունները։ Աշխատանքի արժեքավոր կողմերից մեկը կարող է լինել նաև Լերմոնտովի ստեղծագործության հայերեն հրատարակությունների և թարգմանական ժառանգության համակարգումը։ Այդպիսի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հետևել, թե երբ և ինչ փուլերով է ռուս բանաստեղծի ժառանգությունը ներթափանցել հայ գրական շրջանառության մեջ, որ գործերն են առավել հաճախ թարգմանվել և վերահրատարակվել, և ինչպիսի տեղ է հատկացվել նրան հայ գրական-մշակութային կյանքում։ Այս գործընթացը միաժամանակ ցույց է տալիս հայ ընթերցողի հետաքրքրությունը ռուս դասական գրականության նկատմամբ և հայ թարգմանական մշակույթի զարգացման աստիճանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը Լերմոնտովի հայ գրական ընկալումը ներկայացնում է երեք փոխկապակցված ուղղություններով՝ թարգմանական ժառանգություն, գրական ազդեցություն և քննադատական մեկնաբանություն։ Այդ երեք ոլորտների համադրումը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու այն մասին, թե ինչպես է ռուսական ռոմանտիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկի ստեղծագործությունը ներթափանցել հայ մշակութային տարածք և վերաիմաստավորվել հայ գրականության ու գրականագիտության շրջանակում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուս-հայ գրական կապերով, թարգմանագիտությամբ, ռուսական և հայկական գրականության փոխազդեցությամբ, Լերմոնտովագիտությամբ և գրական քննադատության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը 1975 թվականին կազմված հանձնարարական մատենագիտական նյութ է, որի նպատակն է ընթերցողներին ուղղորդել բանվորական աշխատանքի, աշխատավոր մարդու հասարակական դերի, մասնագիտական գործունեության և աշխատանքային մշակույթի վերաբերյալ գրականության ընտրության հարցում։ Երկրորդ պրակը շարունակում է համապատասխան թեմատիկ շարքը՝ ներկայացնելով գրքեր, հոդվածներ, ակնարկներ և այլ տպագիր նյութեր, որոնք տվյալ ժամանակաշրջանի գաղափարական ու սոցիալ-մշակութային միջավայրում լուսաբանում էին բանվոր դասակարգի գործունեությունը և աշխատանքի հասարակական նշանակությունը։ Նյութերի ընտրության մեջ կարող են արտացոլվել արդյունաբերական արտադրության զարգացումը, տարբեր մասնագիտությունների ներկայացուցիչների աշխատանքային փորձը, արտադրական կոլեկտիվների գործունեությունը, մասնագիտական հմտությունների կատարելագործումը և աշխատանքի նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի ձևավորումը։ Հանձնարարական բնույթը նշանակում է, որ մատենագիտական ցանկը նախատեսված է ոչ միայն համապատասխան հրապարակումները գրանցելու, այլև որոշակի ընթերցողական շրջանակի համար առավել օգտակար գրականությունը առանձնացնելու և թեմատիկ ընթերցանությունը կազմակերպելու նպատակով։ Այն կարող էր կիրառվել գրադարանների տեղեկատվական և մշակութային աշխատանքում՝ թեմատիկ ցուցահանդեսների, գրականության տեսությունների, ընթերցողական քննարկումների և այլ միջոցառումների կազմակերպման ժամանակ։ Պատմական տեսանկյունից հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե խորհրդային շրջանում աշխատանքի և բանվորական մասնագիտությունների մասին ինչպիսի պատկերացումներ էին տարածվում գրականության միջոցով և ինչպիսի արժեքներ էին ընդգծվում աշխատավոր մարդու կերպարի ներկայացման ժամանակ։ Այն կարող է տեղեկություններ պարունակել նաև տվյալ ժամանակաշրջանի արդյունաբերական կյանքի, արտադրական հարաբերությունների և աշխատանքային կոլեկտիվների մասին գրականության շրջանակի վերաբերյալ։ Մատենագիտական տեսանկյունից կարևոր են նյութերի ընտրության, դասակարգման և ընթերցողին ներկայացնելու սկզբունքները, որոնք արտացոլում են 1970-ական թվականների հանձնարարական մատենագիտության գործառույթներն ու մեթոդական առանձնահատկությունները։ Նման աղբյուրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու ոչ միայն ժամանակաշրջանի հրատարակչական և գրադարանային գործունեության պատկերը, այլև հասկանալու աշխատանքի թեմայի տեղը խորհրդային հասարակական ու մշակութային դիսկուրսում։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում մատենագիտության, գրադարանագիտության, աշխատանքի պատմության և խորհրդային շրջանի սոցիալ-մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար։

Բժշկություն

Այս գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հղիների սիֆիլիսի համաճարակաբանական և սոցիալ-հիգիենիկ բնութագրերի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրա կանխարգելման արդյունավետ ուղիների վերլուծությանը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են հիվանդության տարածվածության առանձնահատկությունները, ռիսկի գործոնները, սոցիալական և բժշկական պայմանների ազդեցությունը, ինչպես նաև հղիության ընթացքում վարակի հայտնաբերման ու կանխարգելման խնդիրները։ Գրքում ներկայացվում են համաճարակաբանական դիտարկումներ, կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման սկզբունքներ և առողջապահական համակարգի դերը մայրական ու մանկական առողջության պահպանման գործում։ Այն կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանների, մաշկավեներաբանների, գինեկոլոգների, հանրային առողջապահության մասնագետների, հետազոտողների, բժշկական ուսանողների և վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։