ՀԷԿ-ի կառուցման և շահագործման Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատում

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1999–2018 թվականներին Հայաստանի Հանրապետության և Լեհաստանի Հանրապետության միջև հարաբերությունների ձևավորման ու զարգացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքական երկխոսության, տնտեսական համագործակցության, միջխորհրդարանական կապերի, մշակութային ու գիտակրթական փոխգործակցության և պայմանագրաիրավական դաշտի զարգացման գործընթացներն են։ Երկու պետությունների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել էին դեռևս 1992 թվականին, իսկ ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանում դրանք աստիճանաբար համալրվեցին նոր համաձայնագրերով, փոխադարձ պաշտոնական այցելություններով և համագործակցության տարբեր ձևաչափերով։ 1999 թվականին ստորագրվեցին, մասնավորապես, կրկնակի հարկումը բացառելուն և զբոսաշրջության ոլորտում համագործակցությանը վերաբերող փաստաթղթեր, հետագա տարիներին՝ պաշտպանության, հանցավորության դեմ պայքարի, տնտեսական համագործակցության և միջազգային ավտոմոբիլային փոխադրումների վերաբերյալ համաձայնագրեր։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել բարձր մակարդակի քաղաքական շփումների ուսումնասիրությունը. 1999–2018 թվականներին տեղի են ունեցել Հայաստանի նախագահի, վարչապետի, Ազգային ժողովի նախագահի և արտաքին գործերի նախարարի մի շարք այցելություններ Լեհաստան, ինչպես նաև լեհ բարձրաստիճան պաշտոնյաների այցելություններ Հայաստան։ Առանձին ուղղություն է տնտեսական կապերի զարգացումը՝ առևտրաշրջանառության, ներդրումային համագործակցության և գործարար հարաբերությունների տեսանկյունից։ Միաժամանակ տվյալ ժամանակահատվածի ավարտին տնտեսական համագործակցության ծավալը համեմատաբար սահմանափակ էր. Լեհաստանի պաշտոնական տվյալներով՝ 2018 թվականին Լեհաստանին բաժին էր ընկնում Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառության 0.71 տոկոսը։ Կարևորվում է նաև Լեհաստանի՝ որպես Եվրոպական միության անդամ պետության հետ Հայաստանի փոխգործակցության ուսումնասիրությունը, հատկապես ԵՄ Արևելյան գործընկերության և Հայաստան–ԵՄ հարաբերությունների զարգացման համատեքստում։ 2017 թվականին երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարները, դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 25-ամյակի առիթով, ընդգծում էին բարձր մակարդակի այցելությունների և կանոնավոր քաղաքական երկխոսության միջոցով ձևավորված համագործակցության հիմքը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև Լեհաստանի հայկական համայնքի պատմական և ժամանակակից դերի գնահատումը. պաշտոնական երկկողմ շփումներում այն բազմիցս ներկայացվել է որպես երկու հասարակությունների միջև կապող օղակ։ 2018 թվականին արտաքին գործերի նախարարների հանդիպման ընթացքում քննարկվել են ինչպես երկկողմ ու բազմակողմ համագործակցության հարցերը, այնպես էլ Հայաստան–ԵՄ գործընկերության զարգացման հնարավորությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս 1999–2018 թվականների հայ-լեհական հարաբերությունները դիտարկել որպես բազմաոլորտ միջպետական փոխգործակցության գործընթաց՝ բացահայտելով դրա քաղաքական, տնտեսական, իրավական և մշակութային բաղադրիչների զարգացման առանձնահատկությունները։

Սոցիոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարի վերջի արևմտյան սոցիոլոգիայում սոցիալական կոնֆլիկտի ուսումնասիրման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերի վերլուծությանը։ Հետազոտության շրջանակում կոնֆլիկտը դիտարկվում է որպես հասարակական հարաբերությունների, սոցիալական կառուցվածքների և տարբեր խմբերի փոխազդեցության կարևոր բաղադրիչ, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հասարակական փոփոխությունների, հակասությունների և սոցիալական համակարգերի զարգացման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում արևմտյան սոցիոլոգիական մտքի այն տեսություններին և հայեցակարգային մոտեցումներին, որոնց միջոցով մեկնաբանվում են սոցիալական հակասությունների առաջացման պատճառները, դրանց զարգացման պայմանները, կառուցվածքը, գործառույթները և հնարավոր հետևանքները։ Քննարկվում են սոցիալական խմբերի շահերի տարբերությունները, իշխանության և ռեսուրսների բաշխման անհավասարությունը, արժեքային հակասությունները, հասարակական կարգավիճակների և դերերի փոխհարաբերությունները՝ որպես կոնֆլիկտային գործընթացների ձևավորման հնարավոր գործոններ։ Վերլուծվում է կոնֆլիկտի և սոցիալական կայունության փոխհարաբերությունը՝ ուշադրություն դարձնելով այն հանգամանքին, որ հակասությունները կարող են հանդես գալ ոչ միայն որպես հասարակական համակարգի ապակայունացման աղբյուր, այլև որպես սոցիալական փոփոխությունների, նոր հարաբերությունների ձևավորման և գոյություն ունեցող ինստիտուտների վերափոխման գործոն։ Անդրադարձ է կատարվում սոցիոլոգիական տարբեր ուղղությունների մեթոդաբանական սկզբունքներին և դրանց միջոցով կոնֆլիկտային երևույթների բացատրման առանձնահատկություններին։ Կարևորվում են մակրոսոցիոլոգիական և միկրոսոցիոլոգիական մոտեցումների փոխհարաբերությունները, որոնք հնարավորություն են տալիս կոնֆլիկտն ուսումնասիրել ինչպես հասարակական լայն կառուցվածքների և ինստիտուտների մակարդակում, այնպես էլ անհատների ու փոքր խմբերի անմիջական փոխազդեցությունների շրջանակում։ Ուսումնասիրության մեջ դիտարկվում են նաև կոնֆլիկտների դասակարգման, դրանց դինամիկայի, կարգավորման և սոցիալական հետևանքների գնահատման մեթոդաբանական խնդիրները։ 20-րդ դարի վերջին արևմտյան հասարակություններում տեղի ունեցող տնտեսական, քաղաքական, մշակութային և սոցիալական փոփոխությունների համատեքստում կոնֆլիկտի տեսությունների զարգացումը ներկայացվում է որպես հասարակության ավելի բարդ և բազմաշերտ կառուցվածքը հասկանալու գիտական միջոց։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համակարգելու տարբեր սոցիոլոգիական տեսությունների հիմնական դրույթները, համեմատելու դրանց բացատրական հնարավորությունները և բացահայտելու կոնֆլիկտի ուսումնասիրման մեթոդաբանական մոտեցումների զարգացումը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել սոցիոլոգիայի, կոնֆլիկտաբանության, սոցիալական տեսության, հասարակական հարաբերությունների և սոցիոլոգիական մտքի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Քիմիա

Այս թեման վերաբերում է պոլիմերների կիրառությանը ժողովրդական տնտեսության տարբեր ոլորտներում՝ ընդգրկելով դրանց վերաբերյալ գիտական և մասնագիտական գրականության հանձնարական (ռեկոմենդացիոն) ցանկի ձևավորման սկզբունքները, որը նախատեսված է ուսանողների, ինժեներների և հետազոտողների համար՝ որպես ուսումնառության և մասնագիտական զարգացման ուղեցույց։ Պոլիմերները լայնորեն կիրառվում են արդյունաբերության մեջ՝ ներառյալ պլաստմասսաների արտադրությունը, սինթետիկ մանրաթելերը, ռետինե նյութերը, շինարարական կոմպոզիտները, փաթեթավորման տեխնոլոգիաները և գյուղատնտեսական ու բժշկական արտադրանքները, ինչը պայմանավորում է դրանց վերաբերյալ բազմակողմանի գրականության անհրաժեշտությունը։ Հանձնարական ցանկերում սովորաբար ընդգրկվում են ինչպես տեսական աշխատություններ, որոնք ներկայացնում են պոլիմերների կառուցվածքը, հատկությունները և սինթեզի մեխանիզմները, այնպես էլ կիրառական բնույթի ուսումնասիրություններ, որոնք վերաբերում են արտադրական տեխնոլոգիաներին, նյութերի մշակման մեթոդներին և տնտեսական արդյունավետությանը։ Նման գրականության համակարգված ներկայացումը նպաստում է ոլորտի գիտելիքների խորացմանը, նոր նյութերի մշակման գործընթացի արագացմանը և պոլիմերային տեխնոլոգիաների արդյունավետ կիրառմանը տարբեր տնտեսական ճյուղերում՝ ապահովելով գիտության և արտադրության միջև կապի ամրապնդումը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ստվերային տնտեսության ծավալների գնահատմանը տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, որ տնտեսության այն հատվածը, որը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն չի արտացոլվում պաշտոնական վիճակագրության մեջ, կարող է էապես ազդել տնտեսական գործընթացների իրական գնահատման վրա։ Ստվերային գործունեությունը կարող է դրսևորվել չգրանցված արտադրության և ծառայությունների, չհայտարարագրված եկամուտների, հարկային պարտավորություններից խուսափելու, ոչ պաշտոնական զբաղվածության և տնտեսական գործունեության այլ ձևերի միջոցով։ Այդ պատճառով դրա ծավալի գնահատումը կարևոր է ինչպես տնտեսական վիճակագրության ճշգրտության, այնպես էլ հարկային, սոցիալական և մակրոտնտեսական քաղաքականության մշակման համար։ Աշխատության հիմնական նպատակը ստվերային տնտեսության չափը և դինամիկան քանակականորեն գնահատելու համար համապատասխան տնտեսամաթեմատիկական գործիքների ընտրությունն ու կիրառումն է՝ օգտագործելով Հայաստանի Հանրապետության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալները։ Քանի որ ստվերային տնտեսության մեծ մասը բնույթով թաքնված է և ուղղակիորեն չի չափվում պաշտոնական հաշվետվություններում, հետազոտության կարևոր խնդիր է անուղղակի ցուցանիշների միջոցով դրա չափի գնահատումը։ Այդ նպատակով տնտեսագիտական գրականության մեջ կիրառվում են տարբեր մոտեցումներ՝ դրամական պահանջարկի, էլեկտրաէներգիայի սպառման, հարկային բեռի, զբաղվածության, ազգային հաշիվների և այլ մակրոտնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցվող մոդելներ։ Աշխատության տեսական հատվածում կարող են համեմատվել ստվերային տնտեսության գնահատման տարբեր մեթոդաբանություններ՝ պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են առավել կիրառելի Հայաստանի տնտեսական առանձնահատկությունների պայմաններում։ Տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ստվերային տնտեսության գնահատումը իրականացնել ոչ միայն նկարագրական, այլև քանակական մակարդակում։ Մոդելների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ստվերային գործունեության և այնպիսի գործոնների միջև կապը, ինչպիսիք են հարկային բեռը, գործազրկությունը, եկամուտների մակարդակը, գնաճը, դրամաշրջանառությունը, պետական ծախսերը և տնտեսական աճը։ Այդ հարաբերությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել այն տնտեսական պայմանները, որոնք կարող են նպաստել ստվերային հատվածի ընդլայնմանը կամ, հակառակը, դրա կրճատմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ժամանակային շարքերի օգտագործումը։ Հայաստանի Հանրապետության տարբեր տարիների տնտեսական ցուցանիշների հիման վրա կառուցված մոդելները հնարավորություն են տալիս հետևել ստվերային տնտեսության փոփոխության միտումներին և գնահատել դրա հարաբերական չափը ՀՆԱ-ի նկատմամբ։ Նման վերլուծությունը հատկապես արժեքավոր է տնտեսական և հարկային քաղաքականության փոփոխությունների ազդեցությունը գնահատելու համար, քանի որ ստվերային հատվածի նվազումը կամ ընդլայնումը կարող է կապված լինել ինչպես հարկային վարչարարության, այնպես էլ ընդհանուր տնտեսական միջավայրի փոփոխության հետ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տնտեսամաթեմատիկական մոդելի ընտրության հիմնավորումը։ Մոդելը պետք է հաշվի առնի այն հանգամանքը, որ ուսումնասիրվող երևույթը ուղղակիորեն դիտարկելի չէ, իսկ դրա մասին տեղեկությունը ստացվում է մի քանի անուղղակի ցուցանիշներից։ Այս պատճառով կարող են կիրառվել վիճակագրական, էկոնոմետրիկ և լատենտ փոփոխականների վրա հիմնված մոտեցումներ։ Ստացված գնահատականների հավաստիությունը բարձրացնելու համար նպատակահարմար է տարբեր մեթոդներով հաշվարկված արդյունքների համեմատական վերլուծությունը։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է նաև ստվերային տնտեսության ազդեցության ուսումնասիրությունը պետական ֆինանսների վրա։ Չհայտարարված տնտեսական գործունեության աճը կարող է նվազեցնել հարկային եկամուտների հավաքագրումը, խեղաթյուրել մրցակցային պայմանները և մեծացնել այն տնտեսավարողների հարաբերական բեռը, որոնք գործում են օրինական դաշտում։ Միաժամանակ ստվերային հատվածի առկայությունը կարող է խաթարել մակրոտնտեսական ցուցանիշների իրական պատկերը՝ դժվարացնելով տնտեսական քաղաքականության արդյունավետ պլանավորումը։ Հայաստանի պայմաններում խնդրի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև փոքր շուկայի, զբաղվածության կառուցվածքի, ձեռնարկատիրական միջավայրի և հարկային վարչարարության առանձնահատկությունների պատճառով։ Ստվերային տնտեսության գնահատման արդյունքները կարող են օգտագործվել հարկային քաղաքականության կատարելագործման, վարչարարական մեխանիզմների բարելավման և տնտեսական գործունեության օրինականացման խթանների մշակման համար։ Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել, որ ստվերային տնտեսության չափը գնահատող տարբեր մոդելներ կարող են տալ տարբեր արդյունքներ՝ կախված օգտագործվող տվյալներից, ենթադրություններից և մեթոդաբանությունից։ Հետևաբար ստացված թվային գնահատականները պետք է դիտարկել որպես տնտեսագիտական մոդելավորման արդյունք, այլ ոչ թե թաքնված գործունեության ուղղակի հաշվառում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է ստվերային տնտեսության տեսական ուսումնասիրությունը և Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական տվյալների քանակական վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով գնահատել ստվերային հատվածի ծավալը, բացահայտել դրա ձևավորման վրա ազդող հիմնական գործոնները և մշակել դրա գնահատման համար կիրառելի տնտեսամաթեմատիկական մոտեցումներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, վիճակագիրներին, էկոնոմետրիկներին, հարկային քաղաքականության մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին և տնտեսագիտական ուղղվածության ուսանողներին։

Պատմություն

Նյութը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ տեղի ունեցած իրադարձությունների հետևանքով առաջացած ժողովրդագրական և հումանիտար փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով էթնիկ հայ բնակչության տեղահանության, անվտանգության խնդիրների և տարածաշրջանի սոցիալ-քաղաքական իրավիճակի վրա։ Այն ներկայացնում է մարդկանց անձնական պատմությունները, ապրումների և որոշումների դրդապատճառները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են հակամարտությունները և քաղաքական զարգացումները ազդում համայնքների, ընտանիքների և անհատների կյանքի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում բնակչության հեռացման պատճառներին, հարկադրական տեղաշարժի հետևանքներին, ինքնության պահպանման հարցերին և տարածաշրջանի ապագայի վերաբերյալ մտահոգություններին։ Նյութը կարևոր է ժամանակակից հակամարտությունների, փախստականների խնդիրների, մարդու իրավունքների պաշտպանության և Հարավային Կովկասի քաղաքական գործընթացների ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքական վերլուծաբաններին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, հետազոտողներին և բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են հասկանալ հակամարտությունների մարդկային ազդեցությունը։

Այլ առարկաներ

VNC ծրագիր-ը հեռակա աշխատասեղանի կառավարման համակարգ է, որը թույլ է տալիս օգտվողին ինտերնետի կամ տեղային ցանցի միջոցով կառավարել մեկ այլ համակարգիչ այնպես, կարծես նա նստած է դրա դիմաց։ VNC-ն հիմնված է «client-server» մոդելի վրա, որտեղ սերվերային մասը աշխատում է այն համակարգչում, որը պետք է վերահսկվի, իսկ հաճախորդ (client) ծրագիրը օգտագործվում է այն սարքում, որտեղից իրականացվում է կառավարումը։ Այս տեխնոլոգիան լայնորեն կիրառվում է տեխնիկական աջակցության, համակարգերի հեռակա ադմինիստրացիայի, ուսուցման և կորպորատիվ միջավայրերում աշխատանքի կազմակերպման համար։ VNC-ի հիմնական առավելություններից են պլատֆորմային անկախությունը (կարող է աշխատել Windows, Linux, macOS համակարգերում) և պարզ կառուցվածքը, սակայն այն հաճախ պահանջում է լրացուցիչ անվտանգության կարգավորումներ, քանի որ տվյալների փոխանցումը կարող է լինել խոցելի առանց գաղտնագրման։ Գոյություն ունեն տարբեր VNC իրականացումներ և ծրագրեր, օրինակ՝ RealVNC, TightVNC և UltraVNC, որոնք տարբերվում են արագությամբ, անվտանգության մակարդակով և լրացուցիչ հնարավորություններով։