Հետազոտության ու մշակումների գործընթացների և համակարգային ռիսկի փոխազդեցության հիմնախնդիրները (Թեհրանի ֆոնդային բորսայի օրինակով)

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է կեսարյան հատումից հետո հետծննդյան շրջանում արգանդի վերականգնման խանգարումների և էնդոմետրիտի կանխարգելման ու համալիր բուժման շրջանակում ասեղնառեֆլեքսաթերապիայի կիրառման հնարավորությունների կլինիկական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում վիրահատական ծննդալուծումից հետո օրգանիզմի վերականգնողական գործընթացների գնահատումն է՝ ուշադրություն դարձնելով արգանդի ֆունկցիոնալ վիճակին, հետծննդյան շրջանի ընթացքին և բորբոքային բարդությունների հետ կապված կլինիկական ցուցանիշներին։ Ասեղնառեֆլեքսաթերապիան դիտարկվում է որպես լրացուցիչ ոչ դեղորայքային մոտեցում, որի հնարավոր ազդեցությունը գնահատվում է ընդունված բժշկական հսկողության և բուժական միջոցառումների համատեքստում, այլ ոչ որպես դրանց փոխարինող մեթոդ։ Քննության են առնվում հիվանդների կլինիկական վիճակի փոփոխությունները, վերականգնման ընթացքը և տարբեր ցուցանիշների դինամիկան՝ նպատակ ունենալով գնահատելու լրացուցիչ միջամտության հնարավոր արդյունավետությունն ու կիրառելիությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում համեմատական կլինիկական գնահատմանը, որը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու բնական հետծննդյան փոփոխությունները և կիրառվող համալիր մոտեցումների հետ կապված հնարավոր ազդեցությունները։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչներից է նաև մեթոդի անվտանգության, կիրառման սահմանափակումների և հիվանդների անհատական առանձնահատկությունների հաշվառումը։ Էնդոմետրիտի դեպքում կարևորվում է ժամանակին բժշկական ախտորոշումն ու համապատասխան բուժումը, քանի որ հետվիրահատական վարակային բարդությունները պահանջում են մասնագիտական հսկողություն։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հետծննդյան վերականգնման գնահատման կլինիկական և գործիքային չափանիշներին՝ դրանց համադրությամբ ուսումնասիրելով բուժական գործընթացի ընդհանուր արդյունավետությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկաբարձության, հետվիրահատական վերականգնման և ռեֆլեքսաթերապիայի վերաբերյալ մոտեցումները՝ գնահատելու լրացուցիչ ոչ դեղորայքային մեթոդի հնարավոր տեղը կեսարյան հատումից հետո առաջացող որոշ բարդությունների կանխարգելման և համալիր բուժման համակարգում։

Քաղաքագիտություն

Այս մենագրությունը նվիրված է 1991–2001 թվականներին Հայաստանի և Միացյալ Նահանգների հարաբերությունների ձևավորման ու զարգացման համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով Հարավային Կովկասում ԱՄՆ արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների, տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական վերափոխումների և հետխորհրդային միջազգային համակարգի ձևավորման համատեքստում։ Աշխատության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է այն հարցի վրա, թե ինչպիսի տեղ էր զբաղեցնում Հայաստանը ԱՄՆ տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, ինչ գործոններով էին պայմանավորված երկկողմ հարաբերությունների զարգացումները և ինչպես էին տարածաշրջանային հակամարտությունները, էներգետիկ շահերը, անվտանգության խնդիրները, Ռուսաստանի և Իրանի գործոնները, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում գործող հայկական համայնքի ու կազմակերպությունների գործունեությունը ազդում Վաշինգտոնի քաղաքական որոշումների վրա։ Հետազոտության ժամանակագրական շրջանակը սկսվում է 1991 թվականից, երբ Հայաստանը վերականգնեց իր անկախությունը և դարձավ միջազգային հարաբերությունների ինքնուրույն սուբյեկտ։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հարավային Կովկասում ստեղծված նոր իրավիճակը հնարավորություն տվեց ԱՄՆ-ին ակտիվացնել իր ներկայությունը տարածաշրջանում։ ԱՄՆ քաղաքականության մեջ տարածաշրջանի նշանակությունը պայմանավորված էր մի քանի փոխկապակցված հանգամանքներով՝ Ռուսաստանի ազդեցության պահպանման խնդրով, Իրանի աշխարհաքաղաքական դիրքով, Թուրքիայի և Վրաստանի հետ հարաբերություններով, Կասպից ծովի էներգետիկ պաշարների նկատմամբ հետաքրքրությամբ և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերով։ Հետազոտություններում նշվում է, որ ԱՄՆ-ի ակտիվ հետաքրքրությունը Հարավային Կովկասի նկատմամբ հատկապես նկատելի դարձավ 1990-ականների երկրորդ կեսից, երբ տարածաշրջանային էներգետիկ նախագծերն ավելի մեծ նշանակություն ստացան ամերիկյան արտաքին քաղաքականության համար։ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը դարձավ երկկողմ կապերի ինստիտուցիոնալ զարգացման հիմքը։ Հետագա տարիներին հարաբերությունները աստիճանաբար ընդլայնվեցին՝ ընդգրկելով քաղաքական, տնտեսական, մարդասիրական, ժողովրդավարական զարգացման և անվտանգության ոլորտները։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է բացահայտել այն առանձնահատկությունը, որ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի հարաբերությունները զարգանում էին ոչ միայն երկու երկրների անմիջական շահերի հիման վրա, այլև Հարավային Կովկասում ամերիկյան ավելի լայն ռազմավարության շրջանակում։ Այդ պատճառով Հայաստանի նկատմամբ Վաշինգտոնի քաղաքականությունը անհրաժեշտ է դիտարկել տարածաշրջանի մյուս պետությունների՝ Ադրբեջանի և Վրաստանի նկատմամբ ԱՄՆ քաղաքականության հետ համեմատության մեջ։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խնդիրը։ 1990-ականների սկզբին հակամարտությունը դարձավ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության և միջազգային հարաբերությունների կարևորագույն ուղղություններից մեկը, իսկ ԱՄՆ-ը ներգրավվեց դրա կարգավորման գործընթացում՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկիր։ Հակամարտության նկատմամբ ամերիկյան դիրքորոշումը միաժամանակ առնչվում էր տարածաշրջանային անվտանգության, Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների, Թուրքիայի դիրքորոշման և էներգետիկ հաղորդակցության նախագծերի հարցերին։ Այդ համատեքստում աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր հակամարտության կարգավորման խնդիրը փոխազդում հայ-ամերիկյան քաղաքական օրակարգի հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ԱՄՆ-ում հայկական համայնքի և կազմակերպությունների դերակատարությունը։ Հայկական սփյուռքը և ամերիկահայ կազմակերպությունները կարողացել են ձևավորել քաղաքական ու հասարակական ազդեցության տարբեր մեխանիզմներ՝ ամերիկյան քաղաքական օրակարգում հայկական հարցերի բարձրացման, Հայաստանի նկատմամբ աջակցության, տնտեսական և մարդասիրական ծրագրերի խթանման և Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ։ Հետազոտությունների համաձայն՝ ամերիկահայ կազմակերպությունները զգալի դեր են ունեցել Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ ԱՄՆ քաղաքականության վրա հասարակական ու քաղաքական ազդեցություն գործադրելու գործում։ Տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը ևս կարևոր բաղադրիչ է։ Անկախության առաջին տարիներին Հայաստանը կանգնած էր տնտեսական ծանր իրավիճակի, շրջափակման և սոցիալ-տնտեսական վերափոխումների խնդիրների առջև, ինչի պայմաններում ԱՄՆ աջակցությունը ստացավ մեծ նշանակություն։ Ամերիկյան օգնության ծրագրերը, ներդրումային և առևտրային կապերը, մարդասիրական աջակցությունը և տնտեսական բարեփոխումների խթանումը դարձան երկկողմ հարաբերությունների կարևոր ուղղություններ։ Միաժամանակ ԱՄՆ-ի տնտեսական հետաքրքրությունները Հարավային Կովկասում մեծապես կապված էին տարածաշրջանի հաղորդակցային և էներգետիկ ներուժի հետ։ Այս համատեքստում Հայաստանը որոշ չափով տարբերվում էր Ադրբեջանից, քանի որ չուներ Կասպից ծովի նավթային և գազային պաշարների նման ռեսուրսային ներուժ, ինչն ազդում էր տարածաշրջանային ամերիկյան առաջնահերթությունների կառուցվածքի վրա։ ԱՄՆ քաղաքականության մեջ Ադրբեջանի նշանակությունը հատկապես աճեց էներգետիկ նախագծերի զարգացման հետ, մինչդեռ Հայաստանի նկատմամբ հարաբերությունները զգալիորեն կառուցվում էին քաղաքական, մարդասիրական և ժողովրդավարական համագործակցության հիման վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև անվտանգության և ռազմական համագործակցության ուսումնասիրությունը։ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի հարաբերություններում անվտանգության ոլորտը զարգանում էր աստիճանաբար՝ հաշվի առնելով միաժամանակ Հայաստանի անդամակցությունը Ռուսաստանի գլխավորած անվտանգության համակարգերին և ԱՄՆ-ի ու ՆԱՏՕ-ի հետ համագործակցության հնարավորությունները։ Հետազոտական գրականության մեջ նշվում է, որ հայ-ամերիկյան համագործակցությունը ներառում էր ինչպես երկկողմ, այնպես էլ ՆԱՏՕ-ի շրջանակներում իրականացվող ձևաչափեր, սակայն Ռուսաստանի հետ Հայաստանի ռազմաքաղաքական կապերը սահմանափակում էին այդ ուղղության արագ խորացումը։ Մենագրության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը ներկայացվում է որպես տարբեր ուժային կենտրոնների միջև հավասարակշռություն պահպանելու գործընթաց։ Հայաստանի համար ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների զարգացումը կարևոր էր միջազգային աջակցություն ստանալու, տնտեսական վերականգնման, ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդման և արտաքին քաղաքական այլընտրանքների ընդլայնման տեսանկյունից, մինչդեռ ԱՄՆ-ի համար Հայաստանը Հարավային Կովկասում կարևոր, բայց ոչ միակ գործընկերն էր։ Այդ պատճառով երկկողմ հարաբերությունները պետք է հասկանալ ավելի լայն տարածաշրջանային համակարգում, որտեղ փոխազդում էին ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի և եվրոպական պետությունների շահերը։ Հետազոտության մեջ 1990-ականների երկրորդ կեսը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ հենց այդ շրջանում Հարավային Կովկասը ավելի հստակ սկսեց դիտարկվել որպես ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղղություն։ Էներգետիկ նախագծերը, Կասպից ծովի պաշարների արտահանման ուղիները, տարածաշրջանային հաղորդակցությունները և Ռուսաստանի ու Իրանի ազդեցության սահմանափակման հարցերը մեծացրին ԱՄՆ-ի հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ։ Այս պայմաններում Հայաստանը հայտնվեց բարդ աշխարհաքաղաքական միջավայրում, որտեղ իր արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները միշտ չէ, որ համընկնում էին ամերիկյան ռազմավարական նպատակների հետ։ Աշխատանքի մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ Նորա Վ. Գևորգյանի ուսումնասիրությունը սկզբնապես ներկայացվել է որպես քաղաքական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար նախատեսված ատենախոսություն՝ 23.00.04 մասնագիտությամբ, և 2009 թվականին հրատարակվել է 27 էջանոց սեղմագրով։ Հետագայում այն լույս է տեսել ընդարձակ մենագրության ձևով՝ Երևանում, «Լիմուշ» հրատարակչությունում, 2012 թվականին, 194 էջ ծավալով։ Հայաստանի ազգային գրադարանի մատենագիտական գրառման համաձայն՝ գրքում ընդգրկված է 174–188-րդ էջերի մատենագիտություն՝ 190 աղբյուրով, ինչպես նաև բազմաթիվ տողատակի հղումներ։ Ռուս-հայկական համալսարանի տվյալները հաստատում են, որ Նորա Գևորգյանը քաղաքական գիտությունների թեկնածու է, դոցենտ և միջազգային հարաբերությունների մասնագետ, իսկ այս աշխատությունը նրա հիմնական գիտական մենագրություններից մեկն է։ Նրա հետազոտական հետաքրքրությունների մեջ ներառված են ԱՄՆ արտաքին քաղաքական շահերը Հարավային Կովկասում, հայ-ամերիկյան հարաբերությունները, փոքր պետությունների դերը մեծ տերությունների աշխարհաքաղաքականության մեջ և տարածաշրջանային միջազգային հարաբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր է հետխորհրդային առաջին տասնամյակում Հայաստանի արտաքին քաղաքականության և ԱՄՆ-ի տարածաշրջանային ռազմավարության փոխազդեցությունը հասկանալու համար։ Այն հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել դիվանագիտական հարաբերությունները, տնտեսական և մարդասիրական համագործակցությունը, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության միջազգային ասպեկտները, ամերիկահայ համայնքի քաղաքական ազդեցությունը, տարածաշրջանային էներգետիկ շահերը և Հարավային Կովկասում ձևավորվող նոր աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել միջազգային հարաբերությունների, քաղաքագիտության, դիվանագիտության, Հայաստանի արտաքին քաղաքականության, ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքականության հարցերով զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հին հայկական օրացույցում գործածված ամիսների անվանումների լեզվաբանական, պատմական և մշակութային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ամսանունների ծագումնաբանությունն է, դրանց բառային կազմությունը, հնարավոր ստուգաբանական մեկնաբանությունները և այն պատմամշակութային միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել ու գործածվել են այդ անվանումները։ Հին հայկական տոմարական համակարգի բառապաշարը դիտարկվում է որպես լեզվական արժեքավոր նյութ, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել հայերենի պատմական զարգացման որոշ առանձնահատկություններ, ինչպես նաև հին հասարակության ժամանակային պատկերացումների, տնտեսական գործունեության, բնության շրջափուլերի և ավանդական մշակույթի միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ամսանունների ձևաբանական կառուցվածքին և դրանց բաղադրիչների հնարավոր իմաստներին՝ համադրելով հայերենում պահպանված հնագույն բառային միավորները, պատմական աղբյուրների վկայությունները և հարակից լեզուներում հանդիպող համապատասխան ձևերը։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս քննարկելու, թե առանձին անվանումներ կարող են ունենալ բնիկ հայկական ծագում, պատմական փոխառությունների հետ կապված հիմքեր կամ մշակութային շփումների արդյունքում ձևավորված առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև ամսանունների տարբեր գրային ձևերի և պատմական տարբերակների քննությունը, քանի որ ձեռագրային և տպագիր աղբյուրներում նույն տոմարական անվանումները կարող են հանդիպել որոշակի ուղղագրական կամ հնչյունական տարբերություններով։ Տոմարագիտական տեսանկյունից դրանք դիտարկվում են հայկական ժամանակագրական համակարգի կառուցվածքի շրջանակում՝ բացահայտելով տարվա բաժանման և ժամանակի հաշվարկման ավանդական սկզբունքների հետ ունեցած կապը։ Միաժամանակ լեզվաբանական վերլուծությունը կարող է նպաստել այն մշակութային պատկերացումների վերականգնմանը, որոնք ժամանակի ընթացքում այլևս անմիջականորեն հասկանալի չեն դարձել անվանումների բառային ձևից։ Հին ամսանունների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև պատմական բառագիտության և ստուգաբանության համար, քանի որ դրանցում կարող են պահպանված լինել լեզվի վաղ շրջաններին բնորոշ բառարմատներ և իմաստային շերտեր։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայոց լեզվի պատմության, ստուգաբանության, տոմարագիտության և մշակութաբանության մոտեցումները՝ հին հայկական ժամանակային անվանակարգը ներկայացնելով որպես լեզվական և պատմամշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչ։

Կենսաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի տարածքում հանդիպող ցամաքային փափկամարմինների տեսակային բազմազանության, տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների և էկոլոգիական կապերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել Հայաստանի տարբեր բնական և աշխարհագրական գոտիներում բնակվող ցամաքային փափկամարմինների տեսակային կազմը, գնահատել դրանց տարածման օրինաչափությունները և պարզել շրջակա միջավայրի տարբեր գործոնների ազդեցությունը դրանց կենսագործունեության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի լանդշաֆտային և կլիմայական բազմազանությանը, քանի որ երկրի տարածքում առկա բարձրության, ջերմաստիճանի, խոնավության, բուսականության և հողային պայմանների տարբերությունները ստեղծում են փափկամարմինների բնակության համար բազմազան էկոլոգիական միջավայրեր։ Աշխատանքում կարող են ներկայացվել տարբեր ընտանիքների և ցեղերի ներկայացուցիչներ, դրանց ձևաբանական առանձնահատկությունները, կենսակերպը, տարածման արեալները և բնակավայրերի նախընտրությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի տեսակների տարածական բաշխման ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով Հայաստանի լեռնային ռելիեֆը, գետահովիտները, անտառային տարածքները, մարգագետինները, տափաստանային գոտիները, կիսաանապատային լանդշաֆտները և այլ կենսամիջավայրեր։ Հետազոտությունը կարող է հիմնվել դաշտային հավաքների, տեսակների նույնականացման, տարածման քարտեզագրման և էկոլոգիական դիտարկումների վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել երկրի մալակոֆաունայի մասին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ցամաքային փափկամարմինների կենսամիջավայրի նկատմամբ պահանջներին։ Խոնավությունը, ջերմաստիճանը, հողի կազմը, կալցիումի պարունակությունը, բուսական ծածկույթը և սննդային ռեսուրսների առկայությունը կարող են էականորեն պայմանավորել տեսակների տարածվածությունն ու առատությունը։ Այդ գործոնների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե ինչպիսի պայմաններում են որոշ տեսակներ դառնում գերակշռող, իսկ մյուսները սահմանափակվում են որոշակի փոքր տարածքներով։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև տեսակների սեզոնային ակտիվության և կյանքի ցիկլի առանձնահատկությունների դիտարկումը։ Ցամաքային փափկամարմինների ակտիվությունը հաճախ սերտորեն կապված է խոնավության և ջերմաստիճանի փոփոխությունների հետ, ուստի դրանց կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրությունը կարող է լրացուցիչ տեղեկություններ տալ Հայաստանի տարբեր բնակավայրերի էկոլոգիական պայմանների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև փափկամարմինների սննդային կապերին, վերարտադրությանը, աճին և բնական համակեցություններում ունեցած դերին։ Դրանք մասնակցում են օրգանական նյութերի քայքայման գործընթացներին, սննդային շղթաներին և նյութերի շրջանառությանը, իսկ որոշ տեսակներ կարող են ծառայել որպես միջավայրի վիճակի կենսաբանական ցուցիչներ։ Միաժամանակ որոշ ցամաքային փափկամարմիններ կարող են ունենալ գյուղատնտեսական նշանակություն՝ հանդես գալով որպես մշակաբույսերի վնասատուներ, ինչի պատճառով դրանց տարածվածության և կենսաբանության ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր լինել նաև բույսերի պաշտպանության տեսանկյունից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հազվագյուտ, սահմանափակ տարածված կամ էնդեմիկ տեսակներին, որոնց պահպանությունը կարևոր է Հայաստանի կենսաբազմազանության պահպանման համար։ Բնակավայրերի փոփոխությունը, հողերի օգտագործման ինտենսիվացումը, անտառահատումները, գյուղատնտեսական գործունեությունը, աղտոտումը և կլիմայական փոփոխությունները կարող են բացասաբար անդրադառնալ որոշ տեսակների պոպուլյացիաների վրա։ Այդ պատճառով տեսակային կազմի և տարածման վերաբերյալ տվյալները կարող են հիմք ծառայել հազվագյուտ տեսակների պահպանության, կենսամիջավայրերի գնահատման և բնապահպանական միջոցառումների մշակման համար։ Աշխատանքը կարող է կարևոր լինել նաև Հայաստանի կենդանական աշխարհի կենսաբազմազանության գույքագրման և հետագա տաքսոնոմիական ու էկոլոգիական ուսումնասիրությունների համար, քանի որ ցամաքային փափկամարմինների վերաբերյալ մանրամասն տվյալների համակարգումը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր տարածաշրջաններ և հետևել ֆաունայի փոփոխություններին ժամանակի ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է կենդանաբանական, տաքսոնոմիական, աշխարհագրական և էկոլոգիական մոտեցումները՝ ներկայացնելով Հայաստանի ցամաքային փափկամարմիններին որպես երկրի կենսաբազմազանության կարևոր բաղադրիչ և բացահայտելով դրանց տեսակային կազմի, տարածման, կենսաբանության ու շրջակա միջավայրի հետ փոխհարաբերությունների հիմնական առանձնահատկությունները։ Թեման արժեքավոր է ինչպես Հայաստանի կենդանական աշխարհի գիտական ուսումնասիրության, այնպես էլ կենսաբազմազանության պահպանության, էկոհամակարգերի գնահատման և բնապահպանական ծրագրերի մշակման տեսանկյունից։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ֆիզիկական և օքսիդավերականգնման գործոնների ազդեցության ուսումնասիրությանը կաթնաթթվային բակտերիաների աճի, կենսագործունեության և բջջաթաղանթի ֆունկցիոնալ ակտիվության վրա։ Աշխատության մեջ վերլուծվում է, թե ինչպես են շրջակա միջավայրի տարբեր պայմանները, այդ թվում՝ ջերմաստիճանը, թթվածնային ռեժիմը, օքսիդավերականգնման պոտենցիալը և այլ ֆիզիկաքիմիական գործոններ, ազդում բակտերիաների նյութափոխանակության, կենսունակության և հարմարվողականության վրա։ Ներկայացվում են փորձարարական արդյունքներ և գիտական եզրակացություններ, որոնք կարող են նպաստել մանրէաբանական գործընթացների առավել արդյունավետ կառավարմանը, ինչպես նաև կենսատեխնոլոգիայի, սննդի արդյունաբերության, պրոբիոտիկների մշակման և կիրառական միկրոկենսաբանության հետագա զարգացմանը։

Lեզվաբանություն

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է ժամանակի բառիմաստային կարգի հոգելեզվաբանական դրսևորումների համեմատական վերլուծությանը գերմաներեն և հայերեն լեզուներում՝ կենտրոնանալով այն վրա, թե ինչպես տարբեր լեզուներում ընկալվում, կազմակերպվում և արտացոլվում է ժամանակի երևույթը բառապաշարային և հոգեբանական մակարդակներում։ Աշխատությունը վերլուծում է ժամանակի ընդգծման, անցյալի, ներկայի և ապագայի կատեգորիաների բառային ու քերականական արտահայտումները, անդրադառնում դրանց մտավոր-հոգեբանական ընկալմանը, իմաստային շերտավորմանը և մետաֆորիկ օգտագործմանը երկլեզու համեմատության մեջ։ Ուսումնասիրությունն ընդգրկում է այն ռազմավարությունները, որոնց միջոցով խոսողը ժամանակը ներկայացնում է բառերի միջոցով, ինչպես նաև ազդեցությունը լեզվական մշակույթի և տրամաբանության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակի ընկալման հոգեբանական և կոգնիտիվ բաղադրիչներին, ինչն օգնում է բացահայտել տարբեր լեզուներում մտածողության առանձնահատկությունները, ժամանակային տրամաբանության մոդելները և լեզվաբանական մշակույթի ազդեցությունը հոգելեզվաբանական պրոցեսների վրա։ Աշխատությունը կարող է ծառայել թե լեզվաբանական, թե հոգեբանական հետազոտությունների համար՝ նպաստելով լեզվական կոգնիտիվ մեխանիզմների խորքային հասկացմանը և համեմատական լեզվաբանության զարգացմանը։