ՀՀ երիտասարդների սոցիալական հարմարման պրակտիկաները հետպատերազմյան Հայաստանում

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մաքսային հսկողության ոլորտում ռիսկերի կառավարման համակարգի ուսումնասիրությանը և դրա բարելավման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում մաքսային ռիսկերի բացահայտման, գնահատման, կանխատեսման և նվազեցման գործընթացներն են, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն միաժամանակ օրինական արտաքին առևտրի խթանման, պետական եկամուտների պաշտպանության և մաքսային խախտումների կանխարգելման համար։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են մաքսային հսկողության կազմակերպման սկզբունքները, ռիսկերի առաջացման հիմնական պատճառները և այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել ապրանքների ու տրանսպորտային միջոցների մաքսային ձևակերպման գործընթացի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկերի կառավարման ժամանակակից մեթոդներին, այդ թվում՝ տվյալների վերլուծությանը, ռիսկային չափանիշների սահմանմանը, տեղեկատվական համակարգերի կիրառմանը և ընտրողական մաքսային հսկողության կազմակերպմանը։ Աշխատությունը կարևորում է այնպիսի համակարգի ձևավորումը, որի պայմաններում մաքսային մարմինները կարող են ռեսուրսներն առավել արդյունավետ կենտրոնացնել բարձր ռիսկայնություն ունեցող գործարքների և բեռների նկատմամբ՝ միաժամանակ նվազեցնելով բարեխիղճ արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնող անձանց համար վարչական և ժամանակային բեռը։ Հայաստանի օրինակով ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ մաքսային ռիսկերի կառավարման առկա մեխանիզմների արդյունավետությանը, դրանց կիրառման ընթացքում առաջացող խնդիրներին և տեղեկատվական ու կազմակերպական բացերին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մաքսային տվյալների որակին, տարբեր պետական և մասնավոր տեղեկատվական աղբյուրների փոխկապակցմանը, թվային տեխնոլոգիաների կիրառմանը և ռիսկերի գնահատման ավտոմատացման հնարավորություններին։ Հետազոտությունը կարող է դիտարկել նաև մաքսային հսկողության և արտաքին առևտրի ազատականացման միջև հավասարակշռության ապահովման խնդիրը, քանի որ չափազանց խիստ վերահսկողությունը կարող է բարդացնել առևտրային գործընթացները, իսկ ոչ բավարար վերահսկողությունը՝ մեծացնել մաքսային խախտումների և պետական եկամուտների կորստի ռիսկերը։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել մաքսային հսկողության արդյունավետության բարձրացման, ռիսկերի կանխատեսման մեխանիզմների կատարելագործման, վերահսկողական ռեսուրսների օպտիմալ օգտագործման և մաքսային վարչարարության թվայնացման ուղղությամբ առաջարկների մշակման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել մաքսային ծառայության մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, տնտեսագետներին, արտաքին առևտրի մասնագետներին, իրավաբաններին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է ՀՀ մաքսային հսկողության ոլորտում ռիսկերի կառավարման համակարգի համալիր ուսումնասիրություն՝ շեշտադրելով ռիսկերի վաղ հայտնաբերման, տվյալահեն վերլուծության, ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման և վերահսկողության արդյունավետության ու արտաքին առևտրի դյուրացման միջև հավասարակշռության պահպանման կարևորությունը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է բերանի խոռոչի հեղուկի (թքի) կրիաստալագոյացման գործընթացների ախտորոշիչ և կանխատեսողական նշանակության ուսումնասիրությանը պարոդոնտի հիվանդությունների դեպքում՝ ծխախոտի ազդեցության և բերանի խոռոչի հիգիենիկ միջոցների կիրառման համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում են թքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, դրանց փոփոխությունները պարոդոնտալ հյուսվածքների բորբոքային և դեգեներատիվ պրոցեսների ընթացքում, ինչպես նաև կրիաստալագոյացման ձևերի կապը հիվանդության ակտիվության և ընթացքի ծանրության հետ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ծխախոտի նիկոտինային և տոքսիկ բաղադրիչների ազդեցությունը բերանի խոռոչի միկրոմիջավայրի վրա՝ ընդգծելով դրանց դերը բորբոքային պատասխանների ուժեղացման և հյուսվածքների վերականգնման խանգարման մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիգիենիկ միջոցների՝ ատամի մածուկների, ողողող լուծույթների և հակաբակտերիալ միջոցների ազդեցությանը թքի կրիաստալագոյացման բնութագրերի վրա։ Քննարկվում են նաև այս ցուցանիշների կիրառման հնարավորությունները վաղ ախտորոշման և բուժման արդյունավետության մոնիթորինգի համար։ Աշխատությունը նախատեսված է ստոմատոլոգների, պարոդոնտոլոգների, լաբորատոր ախտորոշման մասնագետների և կլինիկական հետազոտողների համար։

Մշակույթ

Հրատարակությունը մատենագիտական-տեղեկատվական բնույթի ընթացիկ տեղեկատու է, որի նպատակն է համակարգված կերպով ներկայացնել ՀՍՍՀ մշակութային և գեղարվեստական կյանքի տարբեր բնագավառներին վերաբերող նոր հրատարակված գրականությունը։ Այն նախատեսված է մասնագետների, գրադարանավարների, մատենագետների, մշակույթի և արվեստի ոլորտների աշխատողների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և թեմատիկ գրականություն որոնող ընթերցողների համար։ Նյութերը կարող են ընդգրկել մշակույթի պատմությանը և տեսությանը, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, պարարվեստին, ժողովրդական ստեղծագործությանը, կիրառական արվեստին, թանգարանային և գրադարանային գործին, մշակութային հաստատությունների գործունեությանը և հարակից ոլորտներին վերաբերող գրքեր, հոդվածներ, ժողովածուներ ու այլ տպագիր նյութեր։ Մատենագիտական գրառումների համակարգումը հնարավորություն է տալիս հետևելու տվյալ ժամանակաշրջանում հրապարակվող մասնագիտական գրականության ընթացքին և արագ կողմնորոշվելու անհրաժեշտ աղբյուրների որոնման մեջ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նյութերի թեմատիկ դասակարգումը, որի շնորհիվ տարբեր բնագավառների վերաբերյալ տեղեկատվությունը ներկայացվում է տրամաբանական և գործնական օգտագործման համար հարմար կառուցվածքով։ Նման տեղեկատուն ոչ միայն օժանդակում է կոնկրետ հրապարակումների հայտնաբերմանը, այլև ընդհանուր պատկերացում է տալիս մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակչական գործունեության հիմնական ուղղությունների, ուսումնասիրվող թեմաների և մասնագիտական հետաքրքրությունների շրջանակի մասին։ Այն կարող է ծառայել որպես աղբյուր մատենագիտական որոնումների, թեմատիկ ցանկերի կազմման, գիտահետազոտական աշխատանքի նախապատրաստման և գրադարանային տեղեկատվական սպասարկման համար։ Ընթացիկ բնույթը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ հնարավորություն է տալիս պարբերաբար արձանագրելու նոր լույս տեսած նյութերը և ապահովելու մասնագիտական հանրության իրազեկվածությունը համապատասխան գրականության վերաբերյալ։ Միաժամանակ նման մատենագիտական հրատարակությունների հաջորդական թողարկումները պատմական տեսանկյունից արժեքավոր նյութ են ստեղծում՝ հնարավորություն տալով հետագայում ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի, արվեստագիտական մտքի և հրատարակչական գործունեության զարգացումը։ Այսպիսով, հրատարակությունը համատեղում է տեղեկատվական, որոնողական, գիտամատենագիտական և պատմամշակութային գործառույթները՝ նպաստելով մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ գրականության համակարգված հաշվառմանը և արդյունավետ օգտագործմանը։

Մշակույթ

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի տարածքում միջին բրոնզի դարաշրջանում ձևավորված և զարգացած ոսկերչական արվեստի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես տվյալ ժամանակաշրջանի նյութական և գեղարվեստական մշակույթի կարևոր բաղադրիչ։ Միջին բրոնզի դարը Հայկական լեռնաշխարհում բնութագրվում է մշակութային նշանակալի փոփոխություններով, իսկ այդ շրջանի դամբարանային համալիրներից հայտնաբերված ոսկյա և արծաթյա առարկաները վկայում են մետաղի մշակման և զարդերի պատրաստման բարձր մակարդակի մասին։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել միջին բրոնզի դարի ոսկերչական իրերի ձևաբանական, գեղարվեստական, տեխնոլոգիական և գործառութային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց տեղը ժամանակաշրջանի մշակութային համակարգում։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել պեղումների ընթացքում հայտնաբերված զարդերի տարբեր տեսակները՝ մատանիներ, ականջօղեր, ուլունքներ, կախիկներ, վզնոցների բաղադրիչներ, ապարանջաններ և այլ առարկաներ, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ հասարակության գեղագիտական ճաշակի, սոցիալական հարաբերությունների և նյութական հնարավորությունների մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի զարդերի պատրաստման տեխնիկաների ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել ձուլումը, դրվագումը, կռումը, փորագրումը, հատիկազարդումը, թելքաշային և այլ տեխնոլոգիական եղանակներ, ինչպես նաև դրանց համադրությունը մեկ առարկայի ստեղծման ընթացքում։ Ոսկերչական արտադրանքի տեխնիկական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հին վարպետների մասնագիտական հմտությունները և հասկանալու, թե ինչպիսի արտադրական գիտելիքներ էին ձևավորվել տարածաշրջանում։ Ոսկերչական արվեստի զարգացումը կապված էր նաև Հայկական լեռնաշխարհի մետաղական հումքի և մետաղագործական ավանդույթների հետ։ Ժամանակակից մասնագիտական ուսումնական նյութերում Հայաստանի բրոնզի դարի մետաղագործության ուսումնասիրության շրջանակում առանձնացվում են ոսկերչության տեխնիկան, զարդերի տեսականին և մետաղական առարկաների մշակման եղանակները։ Կարևոր ուղղություն է նաև զարդերի ձևերի և զարդանախշերի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք կարող են արտահայտել տվյալ ժամանակաշրջանի գեղարվեստական մտածողությունը, խորհրդանշական պատկերացումները և կրոնածիսական աշխարհընկալումը։ Միջին բրոնզի դարի մշակույթին բնորոշ դամբարանային համալիրներում հայտնաբերված շքեղ զարդերն ու այլ արժեքավոր իրերը կարող են նաև վկայել հասարակության սոցիալական տարբերակվածության և որոշ խմբերի առանձնահատուկ դիրքի մասին։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր հնագիտական մշակույթների և տարածաշրջանների միջև զարդերի ձևերի ու տեխնոլոգիաների ընդհանրություններին և տարբերություններին՝ փորձելով պարզել տեղական ավանդույթների և արտաքին մշակութային կապերի հարաբերակցությունը։ Այս համատեքստում ոսկերչական իրերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես գեղեցիկ առարկաներ, այլև որպես պատմական աղբյուրներ, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել բնակչության մշակութային փոխազդեցությունները, առևտրական կապերը և տեխնոլոգիական գիտելիքների տարածումը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև ոսկերչական առարկաների գործառույթի բացահայտումը՝ պարզելու համար, թե դրանք ծառայել են որպես անձնական զարդեր, սոցիալական կարգավիճակի ցուցիչներ, ծիսական առարկաներ, պաշտամունքային խորհրդանիշներ, թե ունեցել են միաժամանակ մի քանի նշանակություն։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպաստում է Հայաստանի միջին բրոնզի դարի արվեստի և նյութական մշակույթի ավելի ամբողջական ընկալմանը՝ ցույց տալով, որ ոսկերչությունը տվյալ ժամանակաշրջանում ոչ միայն արհեստագործական գործունեություն էր, այլև բարձր զարգացած գեղարվեստական արտահայտության ձև։ Մատենագիտական տվյալներով՝ Սամվել Գ. Հովհաննիսյանի աշխատանքը պաշտպանվել է 2003 թվականի մայիսի 23-ին ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում՝ «Կերպարվեստ. դեկորատիվ և կիրառական արվեստ, դիզայն» մասնագիտությամբ (ԺԷ.00.03), իսկ հրատարակության մատենագիտական նկարագրությունը նշում է 21 էջ ծավալ և 17–18-րդ էջերում տեղադրված մատենագիտություն։

Իրավաբանություն

Խուլիգանությունը հասարակական կարգը խախտող վարքագծի ձև է, որը դրսևորվում է բացահայտ անհարգալից, ագրեսիվ կամ հասարակության նորմերին հակասող գործողություններով՝ ուղղված հասարակական վայրերում կարգապահության և հանգստի խաթարմանը։ Այն կարող է ներառել վիրավորանքներ, սպառնալիքներ, բռնի գործողություններ, գույքի վնասում կամ այլ վարք, որը առաջացնում է հասարակական անհանգստություն և վտանգում է մարդկանց անվտանգությունը։ Իրավական համակարգերում խուլիգանությունը համարվում է իրավախախտում կամ որոշ դեպքերում՝ քրեական հանցագործություն՝ կախված դրա ծանրությունից, հետևանքներից և դրսևորման ձևից։ Խուլիգանություն-ը հաճախ կապված է նաև սոցիալական գործոնների հետ, ինչպիսիք են դաստիարակությունը, սոցիալական միջավայրը, ալկոհոլի կամ թմրանյութերի ազդեցությունը, ինչպես նաև վարքային վերահսկողության ցածր մակարդակը։ Հասարակական անվտանգության ապահովման համար պետությունները կիրառում են վարչական և քրեական պատասխանատվության միջոցներ՝ նպատակ ունենալով կանխել նման վարքագծի կրկնությունը և պահպանել հասարակական կարգը։

Ֆինանսներ

Տնտեսագիտական և հանրային ֆինանսների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում համայնքների ֆինանսական աջակցության համակարգի կազմակերպման և կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում համայնքների ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման աղբյուրները, սեփական եկամուտների և պետական բյուջեից տրամադրվող ֆինանսական միջոցների փոխհարաբերակցությունը, ինչպես նաև համայնքային բյուջեների կայունության ապահովման հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական համահարթեցման, պետական աջակցության բաշխման, միջբյուջետային հարաբերությունների և համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության հետ կապված խնդիրներին։ Վերլուծվում են համայնքների եկամտային հնարավորությունների, ծախսային պարտավորությունների և սոցիալ-տնտեսական զարգացման կարիքների միջև առկա փոխկապակցվածությունները։ Քննարկվում են նաև ֆինանսական աջակցության տրամադրման չափանիշների կատարելագործման, միջոցների նպատակային ու արդյունավետ օգտագործման, համայնքային ֆինանսների կառավարման և բյուջետային պլանավորման բարելավման հնարավոր մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու համայնքների ֆինանսավորման մեխանիզմները և առանձնացնելու դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրային ֆինանսների, տեղական ինքնակառավարման, համայնքային կառավարման և տարածքային զարգացման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։