Хиральный и ахиральный синтез β-гетероциклически замещенных производных α-аминомасляной кислоты

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է Արարատյան դաշտավայրին բնորոշ կենսաբանական ծագման արժեքավոր գունանյութի առանձնացման և դրա բաղադրության քրոմատոգրաֆիական հետազոտության գիտական խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում բնական ներկանյութի քիմիական բնույթի, բաղադրիչային կազմի և ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունն է՝ համապատասխան անալիտիկ մեթոդների կիրառմամբ։ Քննվում է կենսաբանական հումքում առկա գունավոր միացությունների առանձնացման ընդհանուր սկզբունքները, դրանց մաքրության գնահատումը և խառնուրդներից տարբերակման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քրոմատոգրաֆիական վերլուծությանը՝ որպես բարդ բնական խառնուրդների բաղադրիչները տարանջատելու, հայտնաբերելու և համեմատականորեն բնութագրելու արդյունավետ անալիտիկ մոտեցման։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ տարբեր գունավոր բաղադրիչների քրոմատոգրաֆիական վարքի գնահատումը, հիմնական և ուղեկցող միացությունների տարբերակումը, ինչպես նաև ստացված տվյալների հիման վրա բնական ներկանյութի բաղադրության վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկերացման ձևավորումը։ Քննարկվում են նաև գունանյութերի կայունության, պահպանման պայմանների նկատմամբ զգայունության և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների հետ կապված հարցեր, որոնք կարևոր են ինչպես գիտական հետազոտությունների, այնպես էլ պատմական նյութերի և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Բնական կարմիր ներկանյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել ժամանակակից անալիտիկ քիմիայի և հայկական ավանդական նյութական մշակույթի միջև, քանի որ նման գունանյութերը պատմականորեն հետաքրքրություն են ներկայացրել ներկարարության, ձեռագրերի, գործվածքների և արվեստի այլ ոլորտների ուսումնասիրության համար։ Քրոմատոգրաֆիական տվյալները կարող են կիրառվել նաև բնական ներկանյութի նույնականացման, տարբեր ծագում ունեցող գունանյութերի համեմատության և պատմական նմուշներում համապատասխան նյութերի հայտնաբերման գիտական խնդիրներում։ Միաժամանակ կենսաբանական աղբյուրի առանձնահատուկ բնույթը կարևորում է բնական պաշարների պահպանության և հետազոտական նյութի պատասխանատու օգտագործման հարցերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բնական միացությունների քիմիայի, անալիտիկ քիմիայի, քրոմատոգրաֆիայի և կենսաբանական ծագման գունանյութերի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով հայկական բնական ներկանյութերի կազմի և հատկությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։

Literature

Հրատարակությունը կապված է «Արաքս» հայ գրական-գեղարվեստական պարբերականի գործունեության և հայ մշակութային մամուլի զարգացման հետ։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին հայերեն պարբերականները կարևոր դեր էին կատարում գրական ստեղծագործությունների տարածման, ազգային մշակութային կյանքի լուսաբանման, արվեստի նկատմամբ հետաքրքրության խթանման և հասարակական մտքի ձևավորման գործում։ Գրական ու գեղարվեստական նյութերի համադրությունը հնարավորություն էր տալիս ընթերցողին ծանոթանալու ինչպես ժամանակակից գրական գործընթացներին, այնպես էլ կերպարվեստի և ազգային մշակույթի տարբեր դրսևորումներին։ Ալբոմային ձևաչափը ենթադրում է պատկերային նյութի և տպագիր խոսքի համատեղ ներկայացում, ինչի շնորհիվ հրատարակությունն արժեքավոր է ոչ միայն գրական, այլև տեսողական մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է արտացոլել ժամանակաշրջանի գեղագիտական նախասիրությունները, ազգային ինքնության արտահայտման ձևերը և հայ մտավորականության մշակութային հետաքրքրությունները։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է հայ մամուլի, գրականության և արվեստի պատմությամբ զբաղվողների համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին պարբերական հրատարակությունները միավորում գրական խոսքը, պատկերային արվեստը և ազգային մշակութային կյանքի ներկայացումը։

History

Ռ. Ա. Մկրտչյանի աշխատությունը նվիրված է Օրոմի դամբարանադաշտի մարդաբանական նյութերի ուսումնասիրությանը՝ պալեոանտրոպոլոգիական մոտեցմամբ։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված մարդկային մնացորդների գիտական քննությունն է, որի միջոցով հնարավոր է տեղեկություններ ստանալ անցյալում տվյալ տարածքում բնակված մարդկանց կենսաբանական առանձնահատկությունների և բնակչության պատմության վերաբերյալ։ Պալեոանտրոպոլոգիական ուսումնասիրությունները կարևոր նշանակություն ունեն հնագույն համայնքների մարդաբանական կազմի, ֆիզիկական հատկանիշների, բնակչության ձևավորման և տարբեր ժամանակաշրջանների միջև հնարավոր կապերի բացահայտման համար։ Դրանք լրացնում են հնագիտական տվյալները՝ նյութական մշակույթի ուսումնասիրությանը միավորելով մարդու կենսաբանական անցյալի վերաբերյալ փաստերը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել Հայաստանի տարածքի հնագույն բնակչության պատմությամբ, դամբարանային հուշարձանների ուսումնասիրությամբ և կենսաբանական մարդաբանությամբ զբաղվող մասնագետներին ու հետազոտողներին։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է պալեոանտրոպոլոգիական մեթոդների կիրառությունը և հնագիտական գտածոների գիտական մեկնաբանությունը դիտարկելու համար։

Linguistics

Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից հայերենում լեզուների անվանումների ձևավորման, գործածության և կանոնակարգման հարցերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում լեզվանունների բառակազմական ու ձևաբանական առանձնահատկությունները, դրանց ծագման և հայերենում հարմարվելու սկզբունքները, ինչպես նաև տարբեր աղբյուրներում հանդիպող զուգաձևությունների և տարբերակային անվանումների խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օտար լեզուների անվանումների հայերեն փոխանցման, ուղղագրական ձևերի ընտրության և միասնական գրական նորմերի հաստատման հարցերին։ Վերլուծվում են ավանդական ու նոր ձևավորված լեզվանունների գործածության միտումները, դրանց համապատասխանությունը ժամանակակից հայերենի բառակազմական և ուղղագրական օրինաչափություններին։ Քննարկվում են լեզվանունների ստանդարտացման անհրաժեշտությունը, տերմինաբանական միօրինակության ապահովումը և տարբերակների ընտրության լեզվաբանական չափանիշները։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է ժամանակակից հայերենի բառապաշարի կանոնակարգման սկզբունքների հստակեցմանը և լեզվաբանական ու բառարանագրական աշխատանքներում լեզվանունների միասնական կիրառությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայերենագիտության, բառարանագրության, տերմինաբանության և լեզվի նորմավորման խնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Economics

Գիրքը նվիրված է ոռոգման ծախսերի հաշվառման և վերահսկողության համակարգերի կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Արմավիրի և Կոտայքի մարզերի ջուր օգտագործող ընկերությունների օրինակով։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ջրօգտագործման տնտեսական և կազմակերպչական առանձնահատկությունները, ոռոգման համակարգերի ֆինանսական կառավարման մեխանիզմները և ծախսերի ձևավորման վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ջրի բաշխման և օգտագործման հաշվառման ընթացակարգերը, չափիչ սարքավորումների կիրառման արդյունավետությունը, կորուստների նվազեցման հնարավորությունները և վերահսկողության ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները։ Գրքում քննարկվում են նաև ջրային ռեսուրսների կառավարման բարեփոխումները, սակագնային քաղաքականության ազդեցությունը, ինչպես նաև տեխնոլոգիական լուծումների ներդրման հնարավորությունները՝ ուղղված համակարգի թափանցիկության և արդյունավետության բարձրացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղական պայմանների առանձնահատկություններին և ջրօգտագործողների համագործակցության մեխանիզմներին։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական վերլուծությունները՝ առաջարկելով ջրային տնտեսության կառավարման կատարելագործման ուղիներ։ Գիրքը նախատեսված է ագրոնոմների, ջրային տնտեսության մասնագետների, տնտեսագետների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատողների, գիտահետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Pedagogy

Այս աշխատությունը նվիրված է ուսանողների հորինվածքային կարողությունների զարգացմանը՝ որպես նրանց մասնագիտական պատրաստվածության և ստեղծագործական ներուժի ձևավորման կարևոր միջոցի։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն գործընթացն է, որի միջոցով ուսանողները սովորում են ինքնուրույն ստեղծել, նախագծել և արտահայտել նոր գաղափարներ, լուծումներ ու գեղարվեստական կամ մասնագիտական մտահղացումներ։ Հորինվածքային կարողությունները դիտարկվում են ոչ միայն որպես ստեղծագործական գործունեության առանձին հմտություն, այլև որպես մասնագիտական մտածողության, երևակայության, նախաձեռնողականության, ինքնուրույնության և խնդիրների ոչ ստանդարտ լուծումներ գտնելու կարողության զարգացման միջոց։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում ուսանողների ստեղծագործական ներուժի բացահայտմանն ու զարգացմանը նպաստող մանկավարժական պայմաններին, ուսուցման մեթոդներին և կազմակերպման ձևերին։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել ստեղծագործական առաջադրանքները, նախագծային աշխատանքը, գործնական վարժությունները, իրավիճակային խնդիրները, խմբային գործունեությունը և անհատական ստեղծագործական նախագծերը, որոնց միջոցով ուսանողը հնարավորություն է ստանում կիրառելու տեսական գիտելիքները և վերածելու դրանք ինքնուրույն ստեղծագործական արդյունքի։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև դասավանդողի դերը՝ որպես ուսանողների ստեղծագործական նախաձեռնությունը խթանող և համապատասխան կրթական միջավայր ձևավորող մասնագետի։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ուսանողների անհատական առանձնահատկություններին, հետաքրքրություններին և ստեղծագործական հնարավորություններին համապատասխան մոտեցումների կիրառմանը։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև հորինվածքային կարողությունների զարգացման մակարդակի գնահատման չափանիշներն ու ցուցանիշները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը մասնագիտական պատրաստվածության որակի վրա։ Հորինվածքային գործունեության համակարգված կիրառումը հնարավորություն է տալիս զարգացնելու ուսանողների ինքնուրույն մտածողությունը, երևակայությունը, հաղորդակցական և համագործակցային հմտությունները, ստեղծագործական նախաձեռնությունը և մասնագիտական խնդիրների նկատմամբ ճկուն մոտեցումը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բուհերի դասախոսների, մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների և մասնագիտական կրթության ոլորտում հետազոտություններ իրականացնող մասնագետների համար։