Հիշարժան տարեթվեր 1977: Ապրիլ, մայիս, հունիս

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ԴՆԹ-ի հետ տարբեր լիգանդների համատեղ կապման առանձնահատկությունների, փոխազդեցության մեխանիզմների և դրանց կենսաֆիզիկական ու կենսաքիմիական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում է, թե ինչպես են տարբեր կառուցվածք և հատկություններ ունեցող միացությունները կապվում ԴՆԹ-ի հետ, ինչպես է դրանց համատեղ ներկայությունն ազդում կապման արդյունավետության, ընտրողականության և նուկլեինաթթվի կառուցվածքային փոփոխությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լիգանդների միջև հնարավոր մրցակցային և համագործակցային փոխազդեցություններին, ԴՆԹ-ի կոնֆորմացիոն փոփոխություններին, ինչպես նաև այն գործոններին, որոնք պայմանավորում են մոլեկուլային համալիրների կայունությունը։ Աշխատությունում ներկայացվում են ժամանակակից փորձարարական մեթոդներով ստացված արդյունքների վերլուծություններ, քննարկվում է դրանց նշանակությունը գենետիկական գործընթացների ուսումնասիրման, դեղամիջոցների նախագծման, հակաուռուցքային միացությունների մշակման և մոլեկուլային բժշկության զարգացման համար։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, մոլեկուլային կենսաբանների, կենսաֆիզիկոսների, դեղագիտության ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, որոնք հետաքրքրված են ԴՆԹ–լիգանդ փոխազդեցությունների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկություններով։

Педагогика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է շարժողական ալալիա ունեցող երեխաների կողմից տեքստի ընկալման և ըմբռնման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև այդ դժվարությունների հաղթահարման և շտկման արդյունավետ ուղիների բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, որ խոսքի զարգացման ծանր խանգարումները կարող են անդրադառնալ ոչ միայն երեխայի սեփական խոսքի ձևավորման, այլև լսած կամ կարդացած տեղեկատվության իմաստային մշակման, տեքստի կառուցվածքի ընկալման, հիմնական մտքի առանձնացման և բովանդակության վերարտադրման կարողությունների վրա։ Աշխատանքում շարժողական ալալիան դիտարկվում է որպես բարդ խոսքային խանգարում, որի պայմաններում անհրաժեշտ է ուսումնասիրել երեխայի լեզվական, ճանաչողական և հաղորդակցական կարողությունները՝ դրանք դիտարկելով փոխկապակցված համակարգում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տեքստի ընկալման և ըմբռնման այն դժվարությունների բացահայտումը, որոնք կարող են ի հայտ գալ տարբեր տարիքային փուլերում։ Դրանք կարող են արտահայտվել բառերի և արտահայտությունների իմաստի ոչ լիարժեք ընկալմամբ, նախադասությունների իմաստային կառուցվածքի դժվար ըմբռնմամբ, պատճառահետևանքային կապերի բացահայտման խնդիրներով, իրադարձությունների հաջորդականության խախտված ընկալմամբ և տեքստի հիմնական գաղափարի առանձնացման դժվարությամբ։ Երեխան կարող է հասկանալ առանձին բառեր կամ պարզ նախադասություններ, սակայն դժվարանալ ամբողջական տեքստի իմաստային կապերի ձևավորման և ընդհանուր բովանդակության ընկալման հարցում։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում նաև տեքստի կառուցվածքային կազմակերպման ընկալմանը։ Պատմողական նյութի դեպքում երեխայի համար կարևոր է հասկանալ գործող անձանց, իրադարձությունների ժամանակային հաջորդականությունը, պատճառները, հետևանքները և հիմնական իրադարձությունների միջև կապերը։ Այս կարողությունների թերի ձևավորումը կարող է դժվարացնել ոչ միայն տեքստի ըմբռնումը, այլև դրա հետագա վերարտադրումը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են նաև հարցերին պատասխանելու, տեքստի վերաբերյալ հարցեր կազմելու, հիմնական և երկրորդական տեղեկատվությունը տարբերակելու, նկարների կամ հենակետային բառերի օգնությամբ բովանդակությունը վերականգնելու և տեքստը սեփական բառերով պատմելու կարողությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքների զարգացման մակարդակի գնահատումը։ Սահմանափակ բառապաշարը, բառերի իմաստային տարբերակման դժվարությունները և քերականական կառուցվածքների ոչ լիարժեք յուրացումը կարող են խոչընդոտել տեքստի ամբողջական ընկալմանը։ Հետևաբար շտկողական աշխատանքը պետք է ներառի ոչ միայն առանձին խոսքային հմտությունների զարգացում, այլև դրանց կիրառումը կապակցված խոսքի և տեքստային գործունեության մեջ։ Աշխատանքում քննարկվում են տեքստի ընկալման խանգարումների ախտորոշման և գնահատման հնարավոր մեթոդները։ Դրանք կարող են ներառել տարբեր բարդության տեքստերի ունկնդրում կամ ընթերցում, հարցերի միջոցով ըմբռնման ստուգում, իրադարձությունների հաջորդականության վերականգնում, նկարների դասավորում, տեքստի վերապատմում և իմաստային կապերի բացահայտման առաջադրանքներ։ Նման բազմակողմանի գնահատումը հնարավորություն է տալիս պարզել երեխայի դժվարությունների բնույթը և որոշել շտկողական աշխատանքի անհատական ուղղությունները։ Հետազոտության կարևոր մասը վերաբերում է շտկողական մեթոդների մշակմանը և կիրառմանը։ Արդյունավետ աշխատանքի հիմքում կարող են դրվել տեսողական հենարանները, նկարաշարերը, սխեմաները, առանցքային բառերը, հարցաշարերը և տեքստի կառուցվածքը տեսանելի դարձնող այլ միջոցներ։ Դրանք երեխային օգնում են առանձնացնել կարևոր տեղեկատվությունը, պահպանել իրադարձությունների հաջորդականությունը և աստիճանաբար անցնել արտաքին հենարանների օգտագործումից դեպի ինքնուրույն տեքստային գործունեություն։ Կարևորվում է նաև առաջադրանքների բարդության աստիճանական բարձրացումը։ Սկզբնական փուլերում կարող են օգտագործվել կարճ և պարզ կառուցվածքով նյութեր, իսկ հետագայում՝ ավելի երկար և բարդ տեքստեր, որոնցում մեծանում է իմաստային կապերի, ենթատեքստային տեղեկության և պատճառահետևանքային հարաբերությունների ըմբռնման պահանջը։ Շտկողական աշխատանքի կարևոր ուղղություն է նաև ակտիվ և պասիվ բառապաշարի ընդլայնումը, բառերի իմաստային խմբավորումը, հոմանիշների և հակադիր իմաստների տարբերակումը, բառակապակցությունների և նախադասությունների կառուցումը։ Այս աշխատանքը կարող է նպաստել այն լեզվական հիմքի ձևավորմանը, որն անհրաժեշտ է տեքստի ավելի խորքային ըմբռնման համար։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև կապակցված խոսքի զարգացման ուղղությունը։ Տեքստի վերապատմումը, պատմության շարունակությունը, բաց թողնված հատվածների լրացումը, նկարների հիման վրա պատմություն կազմելը և սեփական պատմությունների ստեղծումը հնարավորություն են տալիս միաժամանակ զարգացնել լեզվական ձևակերպումը, հիշողությունը, տրամաբանական հաջորդականությունը և իմաստային պլանավորումը։ Ընտրված շտկողական մեթոդների արդյունավետությունը կարող է գնահատվել երեխայի նախնական և հետագա արդյունքների համեմատությամբ՝ ուշադրություն դարձնելով բառապաշարի, քերականական կառուցվածքների, տեքստի ըմբռնման, վերապատմման և ինքնուրույն խոսքի որակի փոփոխություններին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտելու շարժողական ալալիա ունեցող երեխաների տեքստային գործունեության հիմնական դժվարությունները և հիմնավորելու դրանց շտկման համակարգված մոտեցումները։ Այն կարևորում է անհատականացված, փուլային և բազմաբաղադրիչ լոգոպեդական աշխատանքը, որի նպատակն է զարգացնել ոչ միայն խոսքային հմտությունները, այլև տեքստի իմաստային մշակման, տրամաբանական կապերի բացահայտման և ինքնուրույն հաղորդակցական գործունեության կարողությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել լոգոպեդների, հատուկ մանկավարժների, մանկական հոգեբանների, նեյրոհոգեբանների, նախադպրոցական և տարրական կրթության մասնագետների, ինչպես նաև խոսքի զարգացման խանգարումներ ունեցող երեխաների հետ աշխատող այլ մասնագետների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է 1896–1903 թվականներին հայ ազգային-ազատագրական շարժման շրջանակում Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության որդեգրած մարտավարության, կազմակերպական գործունեության և շարժման նյութական ապահովման խնդիրների պատմական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական պայմաններում կուսակցության ռազմավարական նպատակների և գործելակերպի փոփոխություններն են՝ դրանք դիտարկելով Հայկական հարցի, Օսմանյան կայսրությունում արևմտահայության դրության և միջազգային քաղաքական միջավայրի համատեքստում։ Քննվում է, թե 1890-ական թվականների երկրորդ կեսի իրադարձություններից հետո ինչպես էին վերագնահատվում ազատագրական շարժման կազմակերպման եղանակները, տեղական ինքնապաշտպանության, հայդուկային շարժման, քաղաքական քարոզչության և միջազգային ուշադրություն հրավիրելու հետ կապված մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շարժման նյութական ապահովման պատմական խնդրին՝ ֆինանսական միջոցների հավաքագրման կազմակերպական նշանակությանը, կուսակցական կառույցների և տարբեր հայկական համայնքների մասնակցությանը, ինչպես նաև ազատագրական գործունեության համար անհրաժեշտ ռեսուրսների բաշխման շուրջ ձևավորված մոտեցումներին։ Զինման հարցը դիտարկվում է պատմական և կազմակերպական տեսանկյունից՝ որպես այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական պայքարի բաղադրիչ, առանց դրա գործնական իրականացման տեխնիկական մանրամասների։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել կուսակցական ժողովների որոշումները, նամակագրությունը, հուշագրությունները, մամուլի հրապարակումները և այլ սկզբնաղբյուրներ, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու ժամանակաշրջանի ներքին քննարկումները և որոշումների ընդունման տրամաբանությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տարբեր տարածաշրջաններում գործող կազմակերպական կառույցների միջև կապերի, սփյուռքահայ համայնքների աջակցության և քաղաքական ու նյութական ռեսուրսների համախմբման խնդիրների ուսումնասիրությունը։ Միաժամանակ վերլուծվում են կուսակցության ներսում մարտավարական հարցերի շուրջ հնարավոր տարակարծությունները և փոփոխվող քաղաքական պայմանների ազդեցությունը գործունեության առաջնահերթությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ազատագրական շարժումը դիտարկել ոչ միայն առանձին քաղաքական իրադարձությունների, այլև կազմակերպական կառավարման, ֆինանսական ապահովման, գաղափարական ընտրությունների և պատմական միջավայրի փոխազդեցության տեսանկյունից՝ նպաստելով 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայ հասարակական-քաղաքական պատմության առավել ամբողջական ուսումնասիրմանը։

Лингвистика

Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է լաքերենի տարածքային տարբերակներից մեկի համակողմանի ուսումնասիրությանը և դրա լեզվական առանձնահատկությունների նկարագրությանը։ Քննության են առնվում բարբառի հնչյունական համակարգը, բառապաշարը, բառերի կազմության ձևերը, քերականական կառուցվածքը և խոսքային գործածության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձայնավորների և բաղաձայնների համակարգին, հնչյունական փոփոխություններին, անվանական ու բայական ձևերին, հոլովման և խոնարհման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև նախադասությունների կառուցման սկզբունքներին։ Ուսումնասիրվում են տեղական բառերն ու արտահայտությունները, դրանց իմաստային առանձնահատկությունները և գրական լեզվի կամ լաքերենի այլ բարբառների համապատասխան ձևերի հետ ունեցած տարբերությունները։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ խոսվածքի ինքնատիպ հատկանիշները և որոշելու նրա տեղը լաքերենի բարբառային համակարգում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև լեզվական նյութի պահպանման և փաստագրման կարևորությանը, քանի որ բարբառային տվյալները արժեքավոր աղբյուր են լեզվի պատմական զարգացման, տարածքային տարբերակման և լեզվական փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բարբառագետների, կովկասագետների, համեմատական լեզվաբանության մասնագետների, ուսանողների և կովկասյան լեզուներով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Литература

Ավետիք Իսահակյանի պոեմները աշխատությունը հայ դասական գրականության կարևոր ժողովածուներից է, որը ներկայացնում է Ավետիք Իսահակյանի պոեմների գեղարվեստական աշխարհը՝ ընդգրկելով նրա ստեղծագործական տարբեր փուլերի գործերը, որտեղ արտացոլվում են հայրենիքի, սիրո, ազատության և մարդկային ճակատագրի խորքային թեմաները, պոեմները առանձնանում են պատկերավոր լեզվով, ժողովրդական ավանդույթների ու լիրիկական մտածողության համադրությամբ, ինչպես նաև փիլիսոփայական ընդհանրացումներով, որոնք հաճախ բարձրացնում են մարդու գոյության, ցավի և հույսի հարցերը, գիրքը միաժամանակ ցույց է տալիս Իսահակյանի դերը հայ նոր պոեզիայի ձևավորման մեջ՝ որպես ազգային և համամարդկային զգացողությունները միավորող ստեղծագործող, որի արվեստը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ գրականության հետագա զարգացման վրա։

Религия

Այս հրատարակությունը քրիստոնեական Սուրբ Գրքի Նոր Կտակարանի հայերեն տպագիր տարբերակներից է, որի բովանդակության հիմքում Հիսուս Քրիստոսի կյանքը, աստվածային առաքելությունը, փրկագործական գործունեությունը և քրիստոնեական հավատի հիմնարար ճշմարտություններն են։ Նոր Կտակարանը քրիստոնեական կրոնի գլխավոր սրբազան բնագրերից է, որը ներկայացնում է Աստծո հայտնությունը Հիսուս Քրիստոսի միջոցով և բացահայտում մարդկության փրկության աստվածային ծրագիրը։ Այն միավորում է Քրիստոսի երկրային կյանքի ու քարոզչության մասին ավետարանական վկայությունները, առաքյալների գործունեության պատմությունը, քրիստոնեական համայնքների ձևավորման ընթացքը, հավատի դավանաբանական հիմքերը և քրիստոնեական բարոյականության սկզբունքները։ Ստեղծագործության գաղափարական կենտրոնում Հիսուս Քրիստոսի անձն է՝ որպես Աստծո Որդի, մարդկության Փրկիչ և աստվածային սիրո ու ողորմության հայտնություն։ Նրա ուսմունքի առանցքային գաղափարներն են հավատը, ապաշխարությունը, սերը, ներողամտությունը, խոնարհությունը, գթասրտությունը և արդարությունը։ Քրիստոսի քարոզչությունը մարդուն կոչ է անում հրաժարվել մեղավոր ընթացքից, վերափոխել ներաշխարհը և ապրել աստվածային պատվիրաններին համապատասխան։ Նոր Կտակարանի կարևորագույն բաղադրիչներից են չորս Ավետարանները՝ ըստ Մատթեոսի, Մարկոսի, Ղուկասի և Հովհաննեսի, որոնք ներկայացնում են Հիսուս Քրիստոսի ծնունդը, մանկությունը, մկրտությունը, անապատում փորձությունը, քարոզչական գործունեությունը, հրաշքները, առակները, աշակերտների հետ հարաբերությունները, չարչարանքները, խաչելությունն ու հարությունը։ Ավետարանները ոչ միայն պատմական և կրոնական վկայություններ են Քրիստոսի կյանքի մասին, այլև քրիստոնեական աշխարհայացքի ու բարոյական ուսմունքի հիմնարար արտահայտություններ։ Դրանցում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Քրիստոսի առակները, որոնց միջոցով հոգևոր և բարոյական ճշմարտությունները ներկայացվում են պատկերավոր, հասկանալի ու խորիմաստ ձևով։ Լեռան քարոզը, երանիները, մերձավորի հանդեպ սիրո պատվիրանը, ներողամտության և ողորմածության գաղափարները կազմում են քրիստոնեական բարոյագիտության կարևորագույն հիմքերը։ Նոր Կտակարանի մյուս նշանակալի բաժինը Գործք առաքելոցն է, որը ներկայացնում է Քրիստոսի համբարձումից հետո առաքյալների գործունեությունը, Սուրբ Հոգու շնորհների հայտնությունը, առաջին քրիստոնեական համայնքների կազմավորումը և քրիստոնեության տարածումը տարբեր ժողովուրդների շրջանում։ Առաքելական թղթերում լուսաբանվում են հավատի և գործերի փոխհարաբերությունը, աստվածային շնորհի նշանակությունը, փրկության գաղափարը, եկեղեցական միասնությունը, հոգևոր պատասխանատվությունը և քրիստոնեական կյանքի բարոյական պահանջները։ Պողոս առաքյալի թղթերը հատկապես կարևոր են քրիստոնեական վարդապետության զարգացման և հավատի հիմնական դրույթների աստվածաբանական մեկնաբանության առումով։ Նոր Կտակարանի ավարտական՝ Հայտնության գիրքը խորհրդանշական ու մարգարեական պատկերներով արտահայտում է աստվածային արդարության վերջնական հաղթանակի, չարի հաղթահարման և Աստծո արքայության հաստատման գաղափարները։ Այս գրքերի ամբողջությունը ներկայացնում է քրիստոնեական հավատի պատմական, դավանաբանական և բարոյական հիմքերը՝ ընդգծելով Քրիստոսի փրկագործական առաքելության համընդհանուր նշանակությունը։ Բովանդակության կարևոր առանձնահատկություններից է մարդու ներքին վերափոխման գաղափարը։ Նոր Կտակարանը հավատը դիտարկում է ոչ միայն որպես կրոնական համոզմունք, այլև որպես կենսակերպ, որն արտահայտվում է մարդու վերաբերմունքի, արարքների և մերձավորների հետ հարաբերությունների մեջ։ Այն կարևորում է հոգևոր մաքրությունը, խիղճը, համբերությունը, բարեգործությունը, անձնազոհությունը և պատասխանատվությունը՝ դատապարտելով կեղծավորությունը, ագահությունը, չարությունը, նախանձը և եսասիրությունը։ Այս բարոյական սկզբունքները Նոր Կտակարանին հաղորդում են համամարդկային նշանակություն՝ այն դարձնելով ոչ միայն հավատացյալների հոգևոր ընթերցանության, այլև մարդկային արժեքների ճանաչման կարևոր աղբյուր։ Գրական առումով այն առանձնանում է ժանրային և ոճական բազմազանությամբ։ Ավետարանների պատմողական շարադրանքը, առակների պատկերավոր լեզուն, առաքելական թղթերի աստվածաբանական դատողությունները, խրատական խոսքը և մարգարեական խորհրդանշական պատկերները կազմում են միասնական հոգևոր ու գրական ամբողջություն։ Նոր Կտակարանի լեզուն և արտահայտչական միջոցները դարերի ընթացքում նշանակալի ազդեցություն են ունեցել քրիստոնեական գրականության, քարոզչության, թարգմանական արվեստի և հոգևոր խոսքի զարգացման վրա։ Հայ մշակույթի պատմության մեջ Նոր Կտակարանը բացառիկ տեղ ունի։ Հայերեն Սուրբ Գրքի թարգմանությունը կարևորագույն իրադարձություն էր հայ գրավոր մշակույթի ձևավորման և ազգային ինքնության ամրապնդման ճանապարհին։ Այն նպաստել է հայ գրական լեզվի զարգացմանը, թարգմանական արվեստի կատարելագործմանը, կրթության տարածմանը և քրիստոնեական մտքի յուրահատուկ հայերեն արտահայտության ձևավորմանը։ Աստվածաշնչյան գրականությունը դարեր շարունակ եղել է հայ եկեղեցական, կրթական և գրական կյանքի հիմնասյուներից մեկը՝ խորապես ազդելով հայ մատենագրության, հոգևոր բանաստեղծության, պատմագրության և գեղարվեստական մտածողության վրա։ 19-րդ դարում հայերեն Նոր Կտակարանի հրատարակությունները կարևոր դեր էին կատարում նաև հայրենիքից դուրս բնակվող հայկական համայնքների հոգևոր և կրթական կյանքում։ Զմյուռնիան արևմտահայ մշակութային ու տպագրական նշանակալի կենտրոններից էր, որտեղ հայերեն գրքի հրատարակությունը նպաստում էր մայրենի լեզվով կրոնական և կրթական գրականության տարածմանը։ Հոման Հալլոկի տպարանում իրականացված այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայերեն Սուրբ Գրքի տպագրության և տարածման պատմության կարևոր մի դրվագ՝ արտացոլելով ժամանակաշրջանի հայկական համայնքների հոգևոր պահանջներն ու մայրենի լեզվով աստվածաշնչյան ընթերցանությունը պահպանելու ձգտումը։ Այն արժեքավոր է հայերեն Աստվածաշնչի հրատարակությունների պատմության, Զմյուռնիայի հայ համայնքի մշակութային կյանքի, հայ գրքի պատմության և 19-րդ դարի կրոնական գրականության ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային և մշակութային նշանակություն ունի աստվածաբանների, աստվածաշնչագետների, հայագետների, եկեղեցու պատմաբանների, գրականագետների և մատենագետների համար։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սկզբնաղբյուրին հաղորդակից լինելու, Հիսուս Քրիստոսի ուսմունքը ճանաչելու և հոգևոր ու բարոյական արժեքների շուրջ խորհելու հնարավորությամբ։ Այն արտահայտում է քրիստոնեական ավանդության այն հիմնական գաղափարները, որոնք դարեր շարունակ ձևավորել են հայ ժողովրդի հոգևոր աշխարհը և շարունակում են կարևոր նշանակություն ունենալ հավատքի, ազգային մշակութային հիշողության, մարդկային արժանապատվության ու բարոյական ինքնակատարելագործման տեսանկյունից։