History of the Armenians

Մշակույթ

Այս մատենագիտական հավաքածուն ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետությունում 1991-2000 թվականներին հրատարակված գրքերի համակարգված ինֆորմացիոն ցուցակը՝ նպատակ ունենալով մատուցել ամբողջական պատկերասրահ երկրի գրական, գիտական և մշակութային հրատարակությունների մասին։ Նյութում ներկայացված են տարբեր ոլորտների գրականություններ՝ ներառյալ հասարակական գիտություններ, տեխնիկա, լեզվաբանություն, գրականագիտություն, պատմություն, արվեստ, մանկավարժություն և բնագիտական գիտություններ։ Հավաքածուն տրամադրում է հրատարակությունների գրականագիտական բնութագրիչներ՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակչություն, հրատարակման տարեթիվ, էջերի քանակ, նյութի ձևաչափ և թեմատիկ ուղղվածություն։ Աշխատությունը ծառայում է որպես գործիք գիտնականների, ուսանողների, գրադարանավարների և մշակութային ոլորտի մասնագետների համար՝ հեշտացնելու գրականության որոնումն ու ընտրությունը, ինչպես նաև հետևելու երկրի գրական-գիտական ոլորտի զարգացման միտումներին տվյալ ժամանակաշրջանում։

Պատմություն

Հայոց դիցարանը հին հայերի հավատալիքների և կրոնական պատկերացումների համակարգն է, որը ձևավորվել է նախաքրիստոնեական շրջանում և արտացոլում է բնության ուժերի, կյանքի երևույթների ու հասարակական արժեքների աստվածացված ընկալումը։ Հայոց դիցարանի գլխավոր աստվածներից էր Արամազդը, որը համարվում էր երկնքի և երկրի արարիչը, ամենահզոր աստվածը և բոլոր աստվածների հայրը։ Նա կապվում էր իմաստության, արդարության և բարօրության գաղափարների հետ։ Նրա կինը համարվում էր Անահիտը՝ մայրության, պտղաբերության և բժշկության աստվածուհին, որը մեծ պաշտամունք ուներ հայ ժողովրդի շրջանում և հաճախ նույնացվում էր «ոսկեմայր» կերպարի հետ։ Վահագնը պատերազմի, քաջության և կրակի աստվածն էր, որը ներկայացվում էր որպես հերոսական և ուժեղ կերպար, և ըստ ավանդության՝ նա ծնվել է կրակից ու պայքարի խորհրդանիշ է։ Աստղիկը սիրո, գեղեցկության և ջրի աստվածուհին էր, որը կապված էր նաև պտղաբերության և երիտասարդության գաղափարների հետ։ Միհրը համարվում էր լույսի և ճշմարտության աստվածը, որը խորհրդանշում էր արևը և արդարությունը։ Նանեն իմաստության և ընտանիքի պահպանության աստվածուհին էր, որը պաշտվում էր որպես մայրական խնամքի և բարոյական արժեքների խորհրդանիշ։ Տիրը՝ գրի, դպրության և գիտելիքի աստվածն էր, որը համարվում էր նաև երազների մեկնիչ և գրավոր մշակույթի հովանավոր։ Հայոց դիցարանում կային նաև այլ աստվածություններ և ոգիներ, որոնք կապված էին բնության տարրերի՝ ջրի, հողի, լեռների և կենդանիների հետ։ Դիցարանը կարևոր դեր ուներ հին հայերի աշխարհայացքի ձևավորման մեջ՝ կարգավորելով նրանց բարոյական նորմերը, հասարակական հարաբերությունները և հոգևոր կյանքը։ Քրիստոնեության ընդունումից հետո հայոց հին դիցարանը աստիճանաբար կորցրեց իր պաշտամունքային նշանակությունը, սակայն նրա կերպարներն ու առասպելները պահպանվեցին ժողովրդական ավանդություններում և մշակույթում։ Այսպիսով, հայոց դիցարանի աստվածները արտացոլում են հին հայ ժողովրդի հոգևոր աշխարհը, բնության ընկալումը և մշակութային արժեքները։

Այլ առարկաներ

Կենսաքիմիական և կենսատեխնոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Aspergillus ցեղի սնկերի թիրոզինազ ֆերմենտի սինթեզի պայմանների օպտիմալացման և դրա ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ֆերմենտի առաջացման վրա ազդող սննդային ու միջավայրային գործոնները, մշակման պայմանները և կենսասինթեզի արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սննդամիջավայրի բաղադրության, ջերմաստիճանի, թթվայնության և մշակման տևողության ազդեցությանը ֆերմենտային ակտիվության վրա։ Վերլուծվում են ստացված թիրոզինազի հիմնական ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը, ակտիվության և կայունության պայմանները, ինչպես նաև տարբեր գործոնների ազդեցությունը ֆերմենտի գործառական հատկությունների վրա։ Քննարկվում են ֆերմենտի ստացման, առանձնացման և բնութագրման մեթոդական մոտեցումները, ինչպես նաև կենսատեխնոլոգիական գործընթացների արդյունավետ կազմակերպման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները սնկային ծագման ֆերմենտների կենսասինթեզի կարգավորման և դրանց հատկությունների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիայի, ֆերմենտաբանության, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնապահպանական քաղաքականության կատարելագործման, բնական ռեսուրսների արդյունավետ և պատասխանատու օգտագործման, ինչպես նաև դրանց կառավարման տնտեսական, իրավական և կազմակերպական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տնտեսական զարգացման և շրջակա միջավայրի պահպանության միջև հավասարակշռության ապահովման վրա՝ բնական պաշարների երկարաժամկետ պահպանությունն ու վերականգնման հնարավորությունները դիտարկելով կայուն զարգացման կարևոր նախապայման։ Քննության են առնվում երկրի հողային, ջրային, անտառային, հանքային և կենսաբանական ռեսուրսների օգտագործման առանձնահատկությունները, դրանց վրա տնտեսական գործունեության ազդեցությունը և կառավարման ընթացքում առաջացող հիմնական խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ջրային պաշարների արդյունավետ օգտագործմանը, հողերի դեգրադացման և անապատացման կանխարգելմանը, անտառային տարածքների պահպանությանը, կենսաբազմազանության պաշտպանությանը, ընդերքի շահագործման բնապահպանական հետևանքներին և թափոնների կառավարման համակարգերի զարգացմանը։ Վերլուծվում են արդյունաբերության, հանքարդյունաբերության, գյուղատնտեսության, էներգետիկայի, տրանսպորտի և քաղաքաշինության ազդեցությունները բնական միջավայրի վրա՝ ընդգծելով աղտոտման կանխարգելման և ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաների կիրառման կարևորությունը։ Բնական ռեսուրսների կառավարումը դիտարկվում է նաև տնտեսական տեսանկյունից՝ ուսումնասիրելով բնօգտագործման վճարների, բնապահպանական հարկերի, տնտեսական խթանների, ներդրումային ծրագրերի և պատասխանատու արտադրության մեխանիզմների հնարավոր ազդեցությունը։ Կարևորվում են պետական կառավարման մարմինների, տեղական ինքնակառավարման համակարգի, մասնավոր հատվածի և հասարակության միջև համագործակցության արդյունավետ ձևերը, քանի որ բնապահպանական խնդիրների լուծումը պահանջում է տարբեր շահագրգիռ կողմերի մասնակցություն։ Անդրադարձ է կատարվում բնապահպանական օրենսդրության, վերահսկողության և մոնիթորինգի համակարգերի կատարելագործմանը, շրջակա միջավայրի վերաբերյալ տվյալների հավաքագրմանն ու գնահատմանը, ինչպես նաև կառավարման որոշումների գիտական հիմնավորվածության բարձրացման անհրաժեշտությանը։ Ուսումնասիրվում են նաև բնական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության գնահատման չափանիշները և այն մոտեցումները, որոնք հնարավորություն են տալիս տնտեսական օգուտները համադրել բնապահպանական սահմանափակումների ու հասարակական շահերի հետ։ Հատուկ նշանակություն է տրվում կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում ռեսուրսների կառավարման հարմարվողականության բարձրացմանը, էկոհամակարգերի պահպանմանը և բնապահպանական ռիսկերի նվազեցմանը։ Հայաստանի պայմաններում դիտարկվում են նաև տարածքային առանձնահատկությունները, բնական պաշարների սահմանափակությունը և տարբեր տարածաշրջաններում բնօգտագործման խնդիրների տարբեր դրսևորումները։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել այնպիսի կառավարման մոտեցումների մշակմանը, որոնք ուղղված են բնական ռեսուրսների խնայողաբար օգտագործմանը, բնապահպանական վնասների նվազեցմանը, էկոհամակարգերի պահպանմանը և երկրի երկարաժամկետ սոցիալ-տնտեսական զարգացման համար անհրաժեշտ բնական հիմքերի ապահովմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բնապահպանների, տնտեսագետների, բնական ռեսուրսների կառավարման մասնագետների, պետական և տեղական կառավարման ոլորտի աշխատողների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է դատախազական գործունեության և խուլիգանության դեմ պայքարի հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ պատմատեսական և քրեաիրավական վերլուծության համադրությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է խուլիգանության՝ որպես հասարակական կարգի և հասարակական համակեցության դեմ ուղղված իրավախախտման, ձևավորման և զարգացման պատմական ընթացքը, դրա իրավական ընկալման փոփոխությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններում դրա դեմ պայքարի առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խուլիգանության քրեաիրավական բնութագրին, դրա օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներին, հանցակազմի տարրերին, իրավական որակավորման խնդիրներին և հարակից իրավախախտումներից տարբերակման չափանիշներին։ Աշխատության կարևոր բաժիններից է դատախազության դերի ուսումնասիրությունը խուլիգանության դեմ պայքարում․ դիտարկվում են օրինականության նկատմամբ դատախազական հսկողության, քրեական հետապնդման իրականացման, նախաքննության օրինականության ապահովման և դատարանում պետական մեղադրանքի պաշտպանության հետ կապված հարցերը։ Քննության են առնվում նաև խուլիգանական դրսևորումների պատճառներն ու պայմանները, դրանց կանխարգելման հնարավորությունները և իրավապահ մարմինների գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է քրեական քաղաքականության, պատժի անհատականացման, հասարակական կարգի պաշտպանության և կանխարգելիչ միջոցառումների փոխկապակցվածությանը։ Կարևորվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես կարելի է միաժամանակ ապահովել հասարակական անվտանգության և կարգի արդյունավետ պաշտպանությունը՝ պահպանելով անձի իրավունքների, ազատությունների և քրեական արդարադատության հիմնարար սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, դատավորների, իրավագիտության ուսանողների, քրեագետների, գիտաշխատողների և հասարակական կարգի պահպանման ու հանցավորության կանխարգելման իրավական հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Մաթեմատիկա

Այս աշխատանքը նվիրված է քվանտային փոսերում խառնուրդային (impurity) վիճակների և օպտիկական հատկությունների վրա արտաքին գործոնների ազդեցության տեսական ուսումնասիրությանը։ Նյութում ներկայացվում են քվանտային փոսերի էլեկտրոնային կառուցվածքի մոդելները, խառնուրդային կենտրոնների էներգետիկ մակարդակների ձևավորման մեխանիզմները և դրանց փոխազդեցությունը սահմանափակված համակարգերում։ Աշխատությունը վերլուծում է արտաքին գործոնների՝ էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի, ջերմաստիճանի, մեխանիկական լարվածության և կառուցվածքային անիզոտրոպիայի ազդեցությունը էներգետիկ սպեկտրի, օպտիկական անցումների և կլանման հատկությունների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քվանտային մեխանիկական մոդելավորմանը և հաշվարկային մոտեցումներին, որոնք թույլ են տալիս կանխատեսել օպտիկական արձագանքի փոփոխությունները տարբեր պայմաններում։ Նյութը կարևոր է կիսահաղորդչային ֆիզիկայի, նանոէլեկտրոնիկայի և օպտոէլեկտրոնիկայի ոլորտների համար՝ նպաստելով նոր սերնդի քվանտային սարքերի նախագծման և օպտիկական տեխնոլոգիաների զարգացմանը։