Հոգեբանության կարգավիճակը. հումանիտար, բնագիտական, թե՝ սոցիալական

Կրոն

Հրատարակությունը նախատեսված է երեխաների ուսուցման և լեզվական կարողությունների զարգացման համար՝ կենտրոնանալով փոխասացության՝ հարց ու պատասխանի կամ զրույցի միջոցով գիտելիքներ փոխանցելու ուսումնական ձևի վրա։ Վերնագրում օգտագործված «վարժութիւն» բառը մատնանշում է գործնական առաջադրանքների և ուսուցողական աշխատանքների առկայության հնարավորությունը, իսկ «մանկանց» բառը ցույց է տալիս, որ գիրքը հասցեագրված է երեխաներին։ «Փոխասացություն» հասկացությունը կարող է վերաբերել զրուցելու, երկխոսելու կամ մտքերը փոխադարձաբար արտահայտելու ձևին, ինչի շնորհիվ այս հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես հաղորդակցական հմտությունների և լեզվական գիտելիքների զարգացմանն ուղղված ուսումնական ձեռնարկ։ Հարց ու պատասխանի և երկխոսության միջոցով ուսուցումը կարևոր տեղ է զբաղեցնում երեխաների կրթության մեջ, քանի որ սովորողներին հնարավորություն է տալիս ոչ միայն կարդալ կամ անգիր սովորել տեղեկություններ, այլև հասկանալ հարցի իմաստը, ձևակերպել պատասխանը, արտահայտել սեփական միտքը և հետևել զրույցի տրամաբանական ընթացքին։ Նման ուսուցողական մոտեցումը կարող է նպաստել բառապաշարի հարստացմանը, նախադասությունների ճիշտ կառուցմանը, խոսքի հստակությանը և լեզվական ձևերի գործնական կիրառությանը։ Երեխաների համար նախատեսված երկխոսական վարժությունները կարող են ընդգրկել առօրյա կյանքին, ընտանիքին, դպրոցին, բնությանը, հասարակական հարաբերություններին, բարոյական վարքագծին կամ կրոնական ու մշակութային գիտելիքներին առնչվող թեմաներ։ Հարցերի և պատասխանների հաջորդականությունը սովորողին օգնում է տեղեկությունները յուրացնել փոքր բաժիններով, կապեր հաստատել տարբեր հասկացությունների միջև և սովորել պատասխանել պարզ ու հասկանալի ձևով։ Եթե ձեռնարկը կազմված է փոխադարձ խոսքի օրինակներից, այն կարող է նաև նպաստել ընթերցանության արտահայտչականությանը, խոսքային հիշողությանը և բանավոր հաղորդակցության զարգացմանը։ Երկխոսությունը հնարավորություն է տալիս երեխաներին ծանոթանալու զրույցի կառուցվածքին, սովորելու լսել դիմացինին, պահպանել խոսակցության թեման և սեփական պատասխանը համապատասխանեցնել տրված հարցին։ Այսպիսի վարժանքները կարող են օգտակար լինել ինչպես անհատական ուսուցման, այնպես էլ դասարանային աշխատանքի ընթացքում, երբ ուսուցիչը հարցերի միջոցով ստուգում է սովորողների գիտելիքները և խրախուսում նրանց ակտիվ մասնակցությունը։ Հին ուսումնական ձեռնարկներում հաճախ համադրվում էին լեզվի ուսուցումը, ընդհանուր գիտելիքների փոխանցումը և բարոյական դաստիարակությունը։ Այդ պատճառով նման գրքերը կարող էին ծառայել միաժամանակ որպես ընթերցանության նյութ, խոսքի զարգացման միջոց և երեխաների աշխարհաճանաչողության ընդլայնման գործիք։ Սակայն տվյալ հրատարակության մեջ ընդգրկված կոնկրետ թեմաները և առաջադրանքների բնույթը հնարավոր չէ հաստատել միայն վերնագրից։ XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին հայերեն ուսումնական գրականության հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ուներ հայկական կրթական հաստատությունների գործունեության, երեխաների մայրենի լեզվով կրթության և դպրոցական ուսուցման կազմակերպման համար։ Հայկական դպրոցներում կիրառվող դասագրքերն ու վարժությունների ժողովածուները նպաստում էին գրագիտության տարածմանը, ընթերցանության հմտությունների ամրապնդմանը և գրավոր ու բանավոր խոսքի զարգացմանը։ Երեխաների համար նախատեսված գործնական ձեռնարկները հատկապես կարևոր էին, քանի որ ուսուցումը դարձնում էին ավելի մասնակցային՝ սովորողներին ներգրավելով հարցադրումների, պատասխանների և կրկնության գործընթացում։ Երուսաղեմում հայկական տպագրական գործունեությունը կապված էր հայ համայնքի հոգևոր և կրթական կյանքի հետ, իսկ այնտեղ հրատարակված հայերեն գրքերը նպաստում էին կրթական նյութերի տարածմանն ու հայերեն գրավոր ժառանգության պահպանմանը։ Այս հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայ մանկավարժության պատմությամբ, հին դասագրքերով, հայերեն լեզվի ուսուցման մեթոդներով և հայկական կրթական հաստատությունների գործունեությամբ զբաղվող ուսումնասիրողներին։ Այն կարող է նաև աղբյուր հանդիսանալ՝ ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի ուսումնական բառապաշարը, երեխաներին ուղղված հրահանգների լեզուն, երկխոսական ուսուցման հնարավոր ձևերը և հայերեն կրթական գրականության զարգացման ընթացքը։ Հրատարակության արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն հնարավոր գործնական կիրառությամբ, այլև պատմական նշանակությամբ, քանի որ մանկական ուսումնական գրքերը արտացոլում են իրենց ժամանակի կրթական նպատակները, լեզվական չափանիշները և երեխաների դաստիարակության վերաբերյալ պատկերացումները։ Միաժամանակ, առանց գրքի բովանդակության, նախաբանի կամ բաժինների վերնագրերի ուսումնասիրության հնարավոր չէ վստահորեն նշել, թե այն կոնկրետ որ առարկայի համար է կազմվել, արդյոք պարունակում է հայերեն լեզվի վարժություններ, երկխոսություններ, հարցուպատասխաններ, թե գիտելիքների այլ բնագավառներին վերաբերող նյութեր։ Հետևաբար, այս նկարագրությունը հիմնված է վերնագրի լեզվական իմաստի և հրատարակության ուսումնական բնույթի վրա՝ առանց չստուգված տեղեկությունները որպես հաստատված փաստ ներկայացնելու։

Այլ առարկաներ

Գյուղատնտեսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պլաստիկ նյութերից պատրաստված խոռոչիկներում պոմիդորի սածիլների աճեցման առանձնահատկությունների և արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում սածիլների աճի ու զարգացման համար անհրաժեշտ պայմանները, օգտագործվող տարաների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը բույսերի ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սերմերի ծլունակությանը, արմատային համակարգի զարգացմանը, սածիլների աճի ինտենսիվությանը և դաշտ տեղափոխելու համար դրանց պատրաստվածությանը։ Վերլուծվում են մշակության տարբեր պայմանների, սնուցման, ոռոգման, խնամքի և տնկանյութի տեղաբաշխման ազդեցությունները ստացվող սածիլների որակի վրա։ Քննարկվում են նաև պլաստիկ խոռոչիկների կիրառման տնտեսական և ագրոտեխնիկական առավելությունները, արտադրական տարածքի արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները և աշխատանքային գործընթացների կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տվյալ եղանակի կիրառելիությունը բարձրորակ տնկանյութ ստանալու և պոմիդորի մշակության արդյունավետությունը բարձրացնելու տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բանջարաբուծության, ջերմատնային տնտեսության, բուսաբուծության և գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հին և միջնադարյան Հայաստանում դեղաբույսերի կիրառության, տարածվածության և բուժական նշանակության ուսումնասիրությանը՝ մատենագրական և ազգագրական աղբյուրների համադրմամբ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են հայկական պատմական աղբյուրներում հիշատակվող բուժիչ բույսերը, դրանց անվանումները, նկարագրությունները, բուժական հատկությունները և կիրառման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գիտելիքներին ու փորձառությանը, որոնք ձևավորվել են ժողովրդական բժշկության շրջանակում և փոխանցվել սերնդեսերունդ՝ արտացոլվելով ավանդույթներում, սովորույթներում և ազգագրական նյութերում։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել տարբեր հիվանդությունների և առողջական խնդիրների դեպքում բույսերի կիրառման եղանակները, բուսական պատրաստուկների պատրաստման սկզբունքները, դրանց օգտագործման ձևերը և հնարավոր համադրությունները։ Մատենագրական աղբյուրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հին և միջնադարյան բժշկական պատկերացումները, ինչպես նաև բացահայտելու բուսաբուժության տեղը ժամանակի բժշկական գիտելիքների համակարգում։ Ազգագրական նյութերի ներգրավումը լրացնում է գրավոր աղբյուրները՝ ներկայացնելով ժողովրդական բժշկության գործնական ավանդույթները և տարբեր բնակավայրերում պահպանված բուսաբուժական գիտելիքները։ Կարևոր ուղղություն է նաև բույսերի հին անվանումների և ժամանակակից բուսաբանական անվանումների համադրությունը, որը կարող է նպաստել պատմական աղբյուրներում հիշատակվող բուսատեսակների նույնականացմանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել դեղաբույսերի օգտագործումը ոչ միայն բժշկական, այլև մշակութային և տնտեսական տեսանկյունից՝ բացահայտելով մարդու և բնության փոխհարաբերությունների պատմական ձևերը։ Աշխատության արդյունքները կարող են արժեքավոր լինել հայկական ավանդական բժշկության պատմության, ժողովրդական գիտելիքների և բուսաբուժության զարգացման ուսումնասիրության համար, ինչպես նաև նպաստել հայկական մատենագրության մեջ պահպանված բժշկական տեղեկությունների համակարգմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել բժշկության պատմաբաններին, ազգագրագետներին, բուսաբաններին, դեղագետներին, հայագետներին, պատմաբաններին, ժողովրդական բժշկության ուսումնասիրողներին և համապատասխան ոլորտների հետազոտողներին։

Աշխարհագրություն

Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի և բնական ռեսուրսների կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բնական ռեսուրսների վերաբերյալ հողատարածական տվյալների հավաքագրման, համակարգման և կառավարման միասնական տեղեկատվական համակարգի ստեղծման խնդիրներին։ Քննության են առնվում հողային և այլ բնական ռեսուրսների տարածական հաշվառման, քարտեզագրման, դասակարգման և տվյալների թվայնացման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխարհագրական տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմանը, տարածական տվյալների բազաների ձևավորմանը, թվային քարտեզների մշակմանը և տարբեր աղբյուրներից ստացվող տեղեկատվության համադրմանը։ Վերլուծվում են հողերի բնութագրերի, օգտագործման ձևերի, բնական պայմանների և ռեսուրսային ներուժի վերաբերյալ տվյալների կազմակերպման ու պարբերական թարմացման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև համակարգի կիրառման հնարավորությունները հողային ռեսուրսների կառավարման, տարածքային պլանավորման, բնապահպանական մշտադիտարկման և բնական պաշարների արդյունավետ օգտագործման գործընթացներում։ Տեղեկատվական համակարգի ձևավորումը կարող է նպաստել տարածական տվյալների հասանելիության բարձրացմանը և բնական ռեսուրսների վերաբերյալ կառավարչական որոշումների տեղեկատվական ապահովմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի, հողային ռեսուրսների կառավարման, քարտեզագրության և բնապահպանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է էսենցիալ զարկերակային հիպերտենզիա ունեցող անձանց հիվանդության ներքին պատկերի հոգեբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության է առնվում, թե ինչպես է հիվանդն ընկալում և գնահատում սեփական առողջական վիճակը, հիվանդության պատճառները, ընթացքը, հնարավոր հետևանքները և բուժման անհրաժեշտությունը։ Վերլուծվում են հիվանդության նկատմամբ հուզական և ճանաչողական արձագանքները, առողջության հետ կապված անհանգստությունները, ինքնագնահատականի փոփոխությունները, սթրեսային գործոնները և հիվանդությանը հարմարվելու առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիվանդության մասին անձի պատկերացումների, վերաբերմունքի և վարքային արձագանքների փոխկապակցվածությանը բուժման գործընթացի հետ։ Դիտարկվում են անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունների, հուզական լարվածության, տագնապայնության, սոցիալական միջավայրի և հիվանդության տևողության հնարավոր ազդեցությունները ներքին պատկերի ձևավորման վրա։ Քննարկվում է նաև հիվանդի վերաբերմունքը բժշկական առաջարկություններին, կենսակերպի փոփոխություններին և երկարատև բժշկական հսկողությանը։ Կարևորվում է հիվանդության ֆիզիկական և հոգեբանական բաղադրիչների համալիր գնահատումը, քանի որ քրոնիկական հիվանդության ընկալումը կարող է ազդեցություն ունենալ անձի առօրյա գործունեության, սոցիալական հարաբերությունների և կյանքի որակի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում կլինիկական և հոգեբանական հետազոտության մեթոդների կիրառմանը՝ հիվանդների տարբեր հոգեբանական արձագանքները բացահայտելու և համակարգելու նպատակով։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել հիվանդների հոգեբանական առանձնահատկությունների առավել ամբողջական գնահատմանը, բժշկի և հիվանդի արդյունավետ հաղորդակցության ձևավորմանը, բուժման գործընթացին մասնակցության բարելավմանը և անհատականացված հոգեբանական աջակցության կազմակերպմանը։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հին հայկական օրացույցում գործածված ամիսների անվանումների լեզվաբանական, պատմական և մշակութային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ամսանունների ծագումնաբանությունն է, դրանց բառային կազմությունը, հնարավոր ստուգաբանական մեկնաբանությունները և այն պատմամշակութային միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել ու գործածվել են այդ անվանումները։ Հին հայկական տոմարական համակարգի բառապաշարը դիտարկվում է որպես լեզվական արժեքավոր նյութ, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել հայերենի պատմական զարգացման որոշ առանձնահատկություններ, ինչպես նաև հին հասարակության ժամանակային պատկերացումների, տնտեսական գործունեության, բնության շրջափուլերի և ավանդական մշակույթի միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ամսանունների ձևաբանական կառուցվածքին և դրանց բաղադրիչների հնարավոր իմաստներին՝ համադրելով հայերենում պահպանված հնագույն բառային միավորները, պատմական աղբյուրների վկայությունները և հարակից լեզուներում հանդիպող համապատասխան ձևերը։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս քննարկելու, թե առանձին անվանումներ կարող են ունենալ բնիկ հայկական ծագում, պատմական փոխառությունների հետ կապված հիմքեր կամ մշակութային շփումների արդյունքում ձևավորված առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև ամսանունների տարբեր գրային ձևերի և պատմական տարբերակների քննությունը, քանի որ ձեռագրային և տպագիր աղբյուրներում նույն տոմարական անվանումները կարող են հանդիպել որոշակի ուղղագրական կամ հնչյունական տարբերություններով։ Տոմարագիտական տեսանկյունից դրանք դիտարկվում են հայկական ժամանակագրական համակարգի կառուցվածքի շրջանակում՝ բացահայտելով տարվա բաժանման և ժամանակի հաշվարկման ավանդական սկզբունքների հետ ունեցած կապը։ Միաժամանակ լեզվաբանական վերլուծությունը կարող է նպաստել այն մշակութային պատկերացումների վերականգնմանը, որոնք ժամանակի ընթացքում այլևս անմիջականորեն հասկանալի չեն դարձել անվանումների բառային ձևից։ Հին ամսանունների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև պատմական բառագիտության և ստուգաբանության համար, քանի որ դրանցում կարող են պահպանված լինել լեզվի վաղ շրջաններին բնորոշ բառարմատներ և իմաստային շերտեր։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայոց լեզվի պատմության, ստուգաբանության, տոմարագիտության և մշակութաբանության մոտեցումները՝ հին հայկական ժամանակային անվանակարգը ներկայացնելով որպես լեզվական և պատմամշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչ։