More in Technology

    View all arrow_right_alt

    Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Philosophy

    ԵՍ ԵՄ

    Խոհափիլիսոփայական մտքերի անտիպ ժողովածու

    Updated: 2026-09-23
    ԵՍ ԵՄ
    Online

    Medicine

    Функционально-геометричес основа ремоделирования камер сердца и возможность его обратного развития раннем и позднем постинфарктном периодах

    Աշխատությունը նվիրված է սրտի խոռոչների ռեմոդելավորման ֆունկցիոնալ և երկրաչափական հիմքերի ուսումնասիրությանը սրտամկանի ինֆարկտից հետո ինչպես վաղ, այնպես էլ ուշ հետինֆարկտային փուլերում։ Գրքում վերլուծվում են սրտի կառուցվածքային փոփոխությունները, որոնք առաջանում են իշեմիկ վնասվածքի հետևանքով, և դրանց ազդեցությունը սրտի պոմպային ֆունկցիայի, հեմոդինամիկայի և ընդհանուր սրտային աշխատանքի վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է սրտի խոռոչների ձևաբանական վերակառուցման մեխանիզմները՝ ընդգծելով լարվածության բաշխման, պատերի հաստացման և խոռոչների ընդլայնման փոխկապակցված գործընթացները։ Քննարկվում են նաև ռեմոդելավորման հետադարձ զարգացման հնարավորությունները, վերականգնողական գործընթացների դինամիկան և բուժական միջամտությունների ազդեցությունը սրտի կառուցվածքային վերականգնման վրա։ Աշխատության մեջ ընդգրկված են ժամանակակից պատկերային և ֆունկցիոնալ ախտորոշման մեթոդներ, ինչպես նաև կլինիկական դիտարկումներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել հիվանդության ընթացքը և կանխատեսել ելքերը։ Գիրքը նախատեսված է կարդիոլոգների, սրտային վիրաբույժների, հետազոտողների, կլինիկական օրդինատորների և բժշկական ոլորտի մասնագետների համար՝ որպես գիտական և գործնական կարևոր աղբյուր։

    Updated: 2026-08-22
    Функционально-геометричес основа ремоделирования камер сердца и возможность его обратного развития раннем и позднем постинфарктном периодах
    Online

    Biology

    Ասեղնատերևավորների ներկա վիճակը և օգտագործման հեռանկարները Երևան քաղաքի կանաչ տնկարկներում

    Աշխատությունը նվիրված է Երևանի քաղաքային կանաչ տարածքներում ասեղնատերև ծառատեսակների և թփատեսակների վիճակի, կենսաէկոլոգիական առանձնահատկությունների, դեկորատիվ նշանակության և հետագա կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքային միջավայրի պայմաններում տարբեր ասեղնատերևավորների աճի, զարգացման, կենսունակության և արտաքին միջավայրի անբարենպաստ գործոնների նկատմամբ հարմարվողականության գնահատումն է։ Քննվում են քաղաքային տնկարկներում հանդիպող տեսակների կազմը, դրանց տարածվածությունը, տարիքային և ընդհանուր կենսական վիճակը, ինչպես նաև տարբեր կանաչապատման օբյեկտներում օգտագործման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Երևանի կլիմայական պայմանների՝ բարձր ջերմաստիճանների, օդի հարաբերական չորության, տեղումների սահմանափակության և քաղաքային միկրոկլիմայի ազդեցությանը բույսերի կենսունակության վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև հողային պայմանների, ոռոգման, օդային աղտոտվածության, փոշու, տրանսպորտային ծանրաբեռնվածության և մարդածին այլ գործոնների հնարավոր ազդեցությունները ծառերի աճի ու դեկորատիվ հատկությունների պահպանման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր տեսակների համեմատական գնահատումը՝ քաղաքային միջավայրին առավել հարմարված, երկարակյաց և կանաչապատման տեսանկյունից արժեքավոր բույսերի առանձնացման նպատակով։ Դիտարկվում են ասեղնատերևավորների գեղագիտական և տարածական գործառույթները զբոսայգիներում, պուրակներում, փողոցային տնկարկներում, բնակելի տարածքների բակերում և հասարակական նշանակության տարածքներում։ Նրանց մշտադալար բնույթը հնարավորություն է տալիս պահպանել կանաչ միջավայրի արտահայտչականությունը նաև տարվա այն ժամանակահատվածներում, երբ տերևաթափ տեսակների դեկորատիվ ազդեցությունը նվազում է։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նոր տեսակների ներմուծման և տեղական պայմաններին հարմարեցման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով կենսաբազմազանության, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և տնկարկների երկարաժամկետ կայունության պահանջները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տեսակների ճիշտ ընտրության, խնամքի և քաղաքային կանաչ ենթակառուցվածքների զարգացման նշանակությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դենդրոլոգիայի, քաղաքային կանաչապատման, բույսերի էկոլոգիայի և լանդշաֆտային ճարտարապետության մոտեցումները՝ Երևանի կանաչ տնկարկներում ասեղնատերևավորների արդյունավետ և կայուն օգտագործման հնարավորությունները գնահատելու նպատակով։

    Updated: 2026-09-22
    Ասեղնատերևավորների ներկա վիճակը և օգտագործման հեռանկարները Երևան քաղաքի կանաչ տնկարկներում
    Online

    Mathematics

    Տարրական մաթեմատիկա, գիրք Բ․ Պարզ երկրաչափություն

    Աշխատությունը նվիրված է մաթեմատիկայի կարևորագույն բաժիններից մեկին՝ երկրաչափությանը, և նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու երկրաչափական գիտելիքների հիմնարար հասկացություններին, պատկերների հատկություններին, տարածական հարաբերություններին և երկրաչափական օրինաչափություններին։ Այն Ղուկաս Տերտերյանի մաթեմատիկական ուսումնական աշխատության երկրորդ մասն է, որի հիմնական թեմատիկ ուղղությունը պարզ երկրաչափությունն է։ Գիրքը ներկայացնում է երկրաչափական գիտելիքների համակարգված ուսուցման սկզբունքները՝ նպաստելով սովորողի տրամաբանական մտածողության, տարածական պատկերացման, դիտողականության և մաթեմատիկական դատողության զարգացմանը։ Երկրաչափությունը դիտարկվում է որպես գիտություն, որն ուսումնասիրում է տարածության, չափերի, ձևերի, դիրքերի և պատկերների փոխհարաբերությունները։ Այն հնարավորություն է տալիս ճանաչելու շրջապատող աշխարհի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բացահայտելու առարկաների երկրաչափական հատկությունները և դրանց միջև գոյություն ունեցող օրինաչափությունները։ Աշխատության հիմնական բովանդակային ուղղությունը հարթ երկրաչափության սկզբնական գիտելիքների ներկայացումն է։ Երկրաչափական ուսումնասիրության հիմքում ընկած են այնպիսի հիմնարար հասկացություններ, ինչպիսիք են կետը, ուղիղը, հարթությունը, հատվածը, անկյունը և երկրաչափական պատկերները։ Դրանց ճանաչումն ու փոխհարաբերությունների ըմբռնումը անհրաժեշտ նախապայման են ավելի բարդ երկրաչափական խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Հատուկ նշանակություն ունի գծերի և անկյունների հատկությունների ճանաչումը, դրանց չափումը, համեմատումը և փոխադարձ դիրքի որոշումը։ Այս հասկացությունների միջոցով ձևավորվում է երկրաչափական մտածողության այն հիմքը, որի վրա կառուցվում է հետագա մաթեմատիկական գիտելիքը։ Պարզ երկրաչափության կարևոր բաժիններից է հարթ պատկերների ուսումնասիրությունը։ Եռանկյունները, քառանկյունները, բազմանկյունները և շրջանագծերը երկրաչափական գիտելիքի հիմնական ուսումնասիրության առարկաներից են։ Դրանց հատկությունների ճանաչումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու պատկերների կառուցվածքը, կողմերի և անկյունների փոխհարաբերությունները, հավասարության ու նմանության սկզբունքները և երկրաչափական չափումների օրինաչափությունները։ Երկրաչափական պատկերների համեմատությունն ու վերլուծությունը զարգացնում են սովորողի կարողությունը՝ տարբերակելու դրանց բնորոշ հատկանիշները, բացահայտելու ընդհանուր և առանձնահատուկ հատկությունները և կիրառելու ձեռք բերած գիտելիքները գործնական խնդիրների լուծման ընթացքում։ Աշխատության ուսումնական նշանակության կարևոր կողմերից է նաև երկրաչափական չափումների սկզբունքների ուսումնասիրությունը։ Երկարության, մակերեսի և երկրաչափական այլ մեծությունների որոշումը հնարավորություն է տալիս մաթեմատիկական գիտելիքը կիրառելու առօրյա և մասնագիտական տարբեր բնագավառներում։ Երկրաչափական չափումները կարևոր են շինարարության, ճարտարապետության, գծագրության, քարտեզագրության, հողաշինության և բազմաթիվ տեխնիկական աշխատանքների համար։ Այս առումով պարզ երկրաչափության ուսումնասիրությունը չի սահմանափակվում տեսական գիտելիքների յուրացմամբ, այլ նպաստում է գործնական մտածողության ձևավորմանը և մաթեմատիկական մեթոդների կիրառմանը։ Աշխատության կարևոր գաղափարական և մեթոդական ուղղություններից է տրամաբանական դատողության զարգացումը։ Երկրաչափական գիտելիքը հիմնվում է սահմանումների, սկզբունքների, հատկությունների և դրանցից բխող եզրակացությունների փոխկապակցված համակարգի վրա։ Պատկերների հատկությունների բացահայտումը, երկրաչափական հարաբերությունների համեմատությունը և մաթեմատիկական պնդումների հիմնավորումը սովորողին սովորեցնում են հետևողականորեն կառուցել իր դատողությունները։ Երկրաչափական ապացուցման սկզբունքը ձևավորում է պատճառահետևանքային կապերը ճանաչելու, փաստարկներ ներկայացնելու և հիմնավորված եզրակացություններ կատարելու կարողություն։ Այսպիսով, մաթեմատիկայի տվյալ բաժինը կարևոր դեր ունի ոչ միայն մասնագիտական գիտելիքների ձեռքբերման, այլև ընդհանուր մտավոր զարգացման գործում։ Գրքի մանկավարժական նշանակությունը պայմանավորված է երկրաչափական գիտելիքների մատչելի և աստիճանական ուսուցման նպատակադրումով։ Պարզ երկրաչափությունը մաթեմատիկական կրթության այն հիմնարար ոլորտներից է, որը նախապատրաստում է սովորողին ավելի բարդ մաթեմատիկական առարկաների յուրացմանը։ Այն զարգացնում է վերացական մտածողությունը, տրամաբանական վերլուծությունը, պատկերավոր ընկալումը և խնդիրների ինքնուրույն լուծման հմտությունները։ Երկրաչափական պատկերների ուսումնասիրությունը սովորողին հնարավորություն է տալիս կապ հաստատելու տեսական գիտելիքի և իրական աշխարհի առարկաների միջև՝ մաթեմատիկան ընկալելով որպես շրջապատող իրականությունը բացատրող և չափելի հարաբերությունները բացահայտող գիտություն։ Գրական և գիտամեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է մաթեմատիկական դասագրքերի և ուսումնական ձեռնարկների ժանրին։ Նրան բնորոշ է գիտելիքների հաջորդական ներկայացումը, մաթեմատիկական հասկացությունների ճշգրտությունը և ուսուցողական նպատակադրումը։ Հեղինակը կարևոր տեղ է հատկացնում հայերեն մաթեմատիկական գիտելիքի ձևավորմանն ու մասնագիտական տերմինաբանության կիրառությանը։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերեն գիտական լեզվի պատմության համար, քանի որ երկրաչափական հասկացությունների հայերեն ներկայացումն ու համակարգումը նպաստել են մաթեմատիկական գրականության ազգային տերմինաբանական հիմքի զարգացմանը։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի հայ մաթեմատիկական և կրթական մտքի զարգացման պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ կրթական ու գիտական կենտրոնները մեծ ուշադրություն էին դարձնում մայրենի լեզվով աշխարհիկ գիտությունների դասավանդմանը։ Մխիթարյան միաբանության գործունեությունը Վիեննայում առանձնահատուկ նշանակություն ուներ հայերեն գիտական, կրթական և մասնագիտական գրականության ստեղծման ու տարածման գործում։ Միաբանության ներկայացուցիչները զբաղվում էին ոչ միայն կրոնական և բանասիրական աշխատությունների հրատարակությամբ, այլև մաթեմատիկայի, բնագիտության, աշխարհագրության և այլ գիտությունների հայերեն ուսումնական գրականության մշակմամբ։ Ղուկաս Տերտերյանի մաթեմատիկական աշխատությունը այդ գործընթացի նշանակալի արտահայտություններից է։ Այն հայերենով ներկայացվող մաթեմատիկական գիտելիքների շրջանակի ընդլայնման և գիտական տերմինաբանության զարգացման կարևոր օրինակ է։ Հատկապես ուշագրավ է այն հանգամանքը, որ պարզ երկրաչափության ուսուցումը հայերեն լեզվով նպաստել է մաթեմատիկական կրթության մատչելիության բարձրացմանը և ազգային կրթական միջավայրում ճշգրիտ գիտությունների տարածմանը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայ մաթեմատիկական մտքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է գիտելիքի համակարգման, ուսուցման մեթոդների կատարելագործման և մայրենի լեզվով մասնագիտական կրթություն ապահովելու ձգտումները։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ մաթեմատիկական գրականության, երկրաչափության դասավանդման պատմության, գիտական տերմինաբանության զարգացման և Մխիթարյան միաբանության կրթական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկոսներին, երկրաչափության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, մանկավարժներին, կրթության պատմաբաններին, հայագետներին և հայերեն գիտական գրականության ուսումնասիրողներին։ Նրա ընթերցողական ու գիտական արժեքը պայմանավորված է երկրաչափական գիտելիքների հայերեն ուսուցման ավանդույթը ներկայացնելու, մաթեմատիկական կրթության զարգացման պատմական ընթացքը լուսաբանելու և հայ գիտական լեզվի ձևավորման մեջ ունեցած նշանակությամբ։

    Updated: 2026-11-12
    Տարրական մաթեմատիկա, գիրք Բ․ Պարզ երկրաչափություն
    Online

    Pedagogy

    Развитие речи у дошкольников с нарушением слуха в процессе игровой деятельности

    Աշխատությունը նվիրված է լսողության խանգարումներ ունեցող նախադպրոցական տարիքի երեխաների խոսքի զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և խաղային գործունեության միջոցով նրանց լեզվական ու հաղորդակցական կարողությունների ձևավորման արդյունավետ մեթոդների բացահայտմանը։ Քննարկվում են լսողության խանգարումների ազդեցությունը երեխայի խոսքի յուրացման, բառապաշարի հարստացման, հնչյունային ընկալման և քերականական կառուցվածքների ձևավորման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նախադպրոցական տարիքում խաղի դաստիարակչական, զարգացնող և հաղորդակցական նշանակությանը, ինչպես նաև դրա կիրառման հնարավորություններին հատուկ մանկավարժական միջավայրում։ Ուսումնասիրվում են դերային, դիդակտիկ, շարժողական և ստեղծագործական խաղերի միջոցով խոսքային ակտիվության խթանման, բառերի իմաստների յուրացման և հաղորդակցական իրավիճակներում լեզվական միջոցների օգտագործման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում երեխաների անհատական զարգացման մակարդակի, լսողական հնարավորությունների, խոսքային պատրաստվածության և հոգեբանական առանձնահատկությունների հաշվառմանը ուսուցման գործընթացում։ Կարևորվում են տեսողական հենարանների, ժեստերի, առարկայական գործողությունների և բազմազգայական ուսուցման միջոցների կիրառումը՝ երեխայի հաղորդակցական կարիքներին համապատասխան։ Դիտարկվում են նաև մանկավարժի, լոգոպեդի, սուրդոմանկավարժի և ընտանիքի համագործակցության հնարավորությունները՝ երեխայի խոսքի զարգացման համար նպաստավոր միջավայր ստեղծելու նպատակով։ Աշխատությունն անդրադառնում է խաղային առաջադրանքների ընտրության, ուսուցման փուլային կազմակերպման, երեխաների առաջընթացի գնահատման և սոցիալական փոխգործակցության խթանման խնդիրներին։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի ներառական և հատուկ կրթության զարգացման, լսողության խանգարումներ ունեցող երեխաների հաղորդակցական ինքնուրույնության ամրապնդման և նախադպրոցական կրթության որակի բարձրացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հատուկ մանկավարժներին, սուրդոմանկավարժներին, լոգոպեդներին, նախադպրոցական կրթության մասնագետներին, հոգեբաններին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

    Updated: 2026-10-14
    Развитие речи у дошкольников с нарушением слуха в процессе игровой деятельности
    Online

    Mathematics

    Edge states in quantum Hall effect and in topological insulators

    Աշխատությունը նվիրված է քվանտային Հոլի էֆեկտում և տոպոլոգիական մեկուսիչներում եզրային վիճակների (edge states) ձևավորման և ֆիզիկական բնույթի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց տոպոլոգիական ծագումն ու կայունության մեխանիզմները։ Վերլուծվում են ուժեղ մագնիսական դաշտերում երկչափ էլեկտրոնային համակարգերում Լանդաուի մակարդակների քվանտացումը, Չերն-ի ինվարիանտների դերը և դրանց կապը քվանտային Հոլի վիճակների անալոգիայի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բալկ-եզր համապատասխանության սկզբունքին, ինչպես նաև եզրային ալիքների չդիսիպատիվ տեղափոխման մեխանիզմներին։ Տոպոլոգիական մեկուսիչների դեպքում քննարկվում են սպին–ուղեծրային կապի ազդեցությունը, ժամանակի հակադարձման սիմետրիան և պաշտպանված եզրային վիճակների առաջացումը։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոդելներ և արդյունավետ Hamiltonian մոտեցումներ՝ բացահայտելով եզրային վիճակների համընդհանուր տոպոլոգիական բնույթը տարբեր ֆիզիկական համակարգերում և դրանց կիրառական նշանակությունը քվանտային էլեկտրոնիկայի և նոր սերնդի նանոսարքերի մշակման մեջ։

    Updated: 2026-09-21
    Edge states in quantum Hall effect and in topological insulators