Քաղաքական ինստիտուտների փոխակերպումն ու զարգացումը Հայաստանի Հանրապետությունում

Биология

Աշխատությունը նվիրված է գլխուղեղի նորադրեներգիկ համակարգի և ուղեղիկի կենտրոնական կորիզների նեյրոնային ակտիվության միջև ֆունկցիոնալ փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում նորադրենալինային նյարդային մեխանիզմների հնարավոր մոդուլացնող ազդեցությունն է ուղեղիկի խորքային կառուցվածքների նեյրոնների ինքնաբուխ կամ ֆոնային իմպուլսային գործունեության վրա։ Քննվում են ուղեղիկի կենտրոնական կորիզների ֆունկցիոնալ կազմակերպման առանձնահատկությունները, դրանց մասնակցությունը շարժողական գործընթացների կարգավորմանը և կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր բաժինների հետ ունեցած փոխադարձ կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նորադրեներգիկ համակարգին՝ որպես նեյրոնների գրգռելիության, սինապսային հաղորդման և նյարդային ցանցերի ընդհանուր ակտիվության կարգավորման կարևոր մեխանիզմներից մեկին։ Ֆոնային իմպուլսային ակտիվությունը դիտարկվում է որպես նեյրոնների ֆունկցիոնալ վիճակը բնութագրող ցուցանիշ, որի փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել նյարդաքիմիական ազդեցությունների ուղղվածությունն ու բնույթը։ Վերլուծվում են նեյրոնային իմպուլսների հաճախականության, ռիթմայնության և ակտիվության ժամանակային կազմակերպման փոփոխությունները՝ նորադրեներգիկ կարգավորման հետ դրանց հնարավոր կապերը բացահայտելու նպատակով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ուղեղիկի տարբեր կենտրոնական կորիզների արձագանքների համեմատական ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց նեյրոնները կարող են տարբերվել ֆունկցիոնալ նշանակությամբ և նյարդաքիմիական ազդեցությունների նկատմամբ զգայունությամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել նեյրոֆիզիոլոգիական և էլեկտրոֆիզիոլոգիական դիտարկումները՝ ստացված տվյալները նյարդային համակարգի ընդհանուր կարգավորիչ մեխանիզմների համատեքստում մեկնաբանելու համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ուղեղիկի գործունեության և գլխուղեղի մոդուլացնող համակարգերի փոխազդեցության նշանակությանը շարժումների համաձայնեցման, մկանային տոնուսի, դիրքային վերահսկողության և շարժողական արձագանքների կազմակերպման գործընթացներում։ Նման ուսումնասիրությունները նպաստում են ուղեղիկի նեյրոնային ցանցերի աշխատանքի և դրանց նյարդաքիմիական կարգավորման վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաֆիզիոլոգիայի, նյարդաքիմիայի և էլեկտրոֆիզիոլոգիայի մոտեցումները՝ կենտրոնական նյարդային համակարգում նորադրեներգիկ կարգավորման և ուղեղիկային նեյրոնների ֆոնային ակտիվության փոխկապակցվածությունը բացահայտելու նպատակով։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է «նախանձ» իմաստային դաշտի հայերենում և անգլերենում համեմատական ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով այդ հուզական և գնահատողական ոլորտի լեզվական արտահայտման առանձնահատկությունները և դրանց թարգմանական վերարտադրության խնդիրները։ Հեղինակը վերլուծում է «նախանձ» հասկացության սեմանտիկ կառուցվածքը երկու լեզուներում՝ ներառյալ հիմնական բառապաշարային միավորները, հոմանիշային շարքերը, դարձվածքային արտահայտությունները և գնահատողական երանգների տարբերությունները։ Գրքում դիտարկվում է, թե ինչպես է հայերենում «նախանձ» հասկացությունը հաճախ կապվում ինչպես բացասական զգացմունքի, այնպես էլ սոցիալական համեմատության և արդարության ընկալման հետ, մինչդեռ անգլերենում envy և jealousy միավորները ձևավորում են ավելի տարբերակված սեմանտիկ դաշտեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում թարգմանական համարժեքության խնդիրներին՝ երբ հայերեն մեկ բառային միավորը պահանջում է անգլերենում բազմաբառ կամ կոնտեքստային լուծում, և հակառակը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև դարձվածքների, բառակապակցությունների և մշակութային կոնտեքստի ազդեցությունը թարգմանության վրա՝ ընդգծելով իմաստային կորուստների և փոխակերպումների հնարավորությունները։ Աշխատությունը ընդգծում է, որ սեմանտիկ դաշտերի համեմատական վերլուծությունը կարևոր է ոչ միայն լեզվաբանական տեսության, այլև գործնական թարգմանության որակի բարձրացման համար։ Այն օգտակար է լեզվաբանների, թարգմանաբանների և անգլերենի դասավանդման մասնագետների համար։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ոչ գծային օպտիկական պարամետրական գործընթացներում քվանտային կրիտիկական երևույթների ուսումնասիրությանը՝ քվանտային օպտիկայի, ոչ գծային օպտիկայի և վիճակագրական ֆիզիկայի փոխհատման տիրույթում։ Հետազոտության կենտրոնում այն ֆիզիկական համակարգերն են, որոնցում օպտիկական դաշտերի փոխազդեցության և պարամետրական պրոցեսների պայմաններում համակարգի քվանտային վիճակը կարող է մոտենալ կրիտիկական ռեժիմների, իսկ փոքր փոփոխությունները կարող են հանգեցնել էական քանակական և որակական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել պարամետրական ուժեղացման, հաճախականությունների փոխակերպման և փոխազդող քվանտային դաշտերի ձևավորման գործընթացները, ինչպես նաև դրանցում ֆլուկտուացիաների և քվանտային տատանումների դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրիտիկական կետերի մոտ համակարգի վարքին, որտեղ ֆիզիկական մեծությունների զգայունությունը արտաքին պարամետրերի փոփոխությունների նկատմամբ կարող է կտրուկ աճել։ Այդ պայմաններում քվանտային ֆլուկտուացիաները կարող են դառնալ համակարգի վարքը որոշող կարևոր գործոն, ինչն էլ անհրաժեշտություն է առաջացնում ուսումնասիրելու դրանց ազդեցությունը պարամետրական գործընթացների կայունության, դինամիկայի և վիճակագրական հատկությունների վրա։ Աշխատանքը կարող է ներառել ոչ գծային օպտիկական համակարգերի տեսական մոդելավորում, դաշտերի փոխազդեցության հավասարումների ուսումնասիրություն և կրիտիկական ռեժիմների մաթեմատիկական նկարագրություն։ Կարևոր ուղղություն է նաև դասական և քվանտային մոտեցումների համեմատությունը՝ պարզելու համար, թե որ երևույթներն են պայմանավորված համակարգի դասական ոչ գծայնությամբ, իսկ որոնք՝ զուտ քվանտային բնույթի ֆլուկտուացիաներով։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ քվանտային կոհերենտության, խճճվածության, քվանտային աղմուկի և վիճակագրական բաշխումների փոփոխություններին, որոնք կարող են դրսևորվել կրիտիկական պայմաններին մոտեցման ժամանակ։ Նման հետազոտությունները կարևոր են ոչ միայն հիմնարար ֆիզիկայի, այլև քվանտային տեղեկատվության և օպտիկական տեխնոլոգիաների համար, քանի որ ոչ գծային պարամետրական համակարգերը կարող են օգտագործվել քվանտային վիճակների գեներացման, փոխակերպման և վերահսկման նպատակով։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ քվանտային կրիտիկական երևույթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու մակրոսկոպիկորեն դիտարկվող ոչ գծային օպտիկական համակարգերում քվանտային էֆեկտների դերը և դրանց առաջացման պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է քվանտային և ոչ գծային օպտիկայի, դինամիկական համակարգերի և վիճակագրական ֆիզիկայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով կրիտիկական ռեժիմների ձևավորման մեխանիզմները, քվանտային ֆլուկտուացիաների ազդեցությունը և պարամետրական օպտիկական գործընթացների հնարավոր քվանտային դրսևորումները։

Религия

Աշխատությունը քրիստոնեական կրոնական և դաստիարակչական բնույթի ուսումնական երկասիրություն է, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել քրիստոնեական հավատի հիմնարար դրույթներին, կրոնական գիտակցության կարևոր սկզբունքներին և քրիստոնեական բարոյականության պահանջներին։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքը քրիստոնեական կրթության և հոգևոր դաստիարակության միասնությունն է՝ ընդգծելով, որ հավատի իմացությունը պետք է ուղեկցվի բարոյական վարքագծով, առաքինությունների զարգացմամբ և աստվածային պատվիրաններին համապատասխան ապրելու ձգտմամբ։ Բովանդակային առումով աշխատության թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է Աստծո, քրիստոնեական հավատի, Հիսուս Քրիստոսի, փրկագործության, եկեղեցու, աղոթքի և կրոնական պարտականությունների վերաբերյալ հիմնական պատկերացումների ներկայացմանը։ Քրիստոնեական ուսմունքը դիտարկվում է որպես մարդու հոգևոր կյանքի և բարոյական կողմնորոշումների հիմնարար ուղեցույց, որը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու բարին ու չարը, գիտակցելու սեփական արարքների պատասխանատվությունը և ձևավորելու պատշաճ վերաբերմունք Աստծո, ընտանիքի ու հասարակության նկատմամբ։ Աշխատության կարևոր գաղափարական ուղղություններից է քրիստոնեական առաքինությունների դաստիարակությունը։ Սերը, հավատարմությունը, խոնարհությունը, հնազանդությունը, ազնվությունը, ճշմարտախոսությունը, գթասրտությունը, ներողամտությունն ու բարեգործությունը ներկայացվում են որպես քրիստոնյայի վարքագծի կարևորագույն սկզբունքներ։ Այս արժեքների յուրացումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական գիտելիքի ձեռքբերում, այլև որպես անհատի բնավորության, հոգևոր աշխարհի և հասարակական վարքի ձևավորման միջոց։ Հատուկ նշանակություն ունի հավատի և գործնական կյանքի փոխկապակցվածությունը. քրիստոնեական համոզմունքները պետք է դրսևորվեն մարդու ամենօրյա արարքներում, մերձավորների հետ հարաբերություններում, ընտանեկան պարտականությունների կատարման և հասարակական կյանքին մասնակցության ընթացքում։ Աշխատության ուսուցողական ուղղվածությունը ենթադրում է կրոնական հասկացությունների մատչելի բացատրություն և քրիստոնեական սկզբունքների հետևողական յուրացում։ Այն կարևորում է աղոթքի, եկեղեցական կյանքի, հոգևոր ինքնաքննության և բարոյական ինքնակատարելագործման դերը՝ որպես հավատացյալի ներքին հասունացման անհրաժեշտ պայմաններ։ Կրոնական կրթությունը ներկայացվում է որպես շարունակական գործընթաց, որի միջոցով մարդը ոչ միայն ճանաչում է քրիստոնեական ուսմունքը, այլև սովորում է այն կիրառել սեփական կյանքում։ Այս մոտեցումը նպաստում է պատասխանատու, բարոյական և հոգևոր արժեքներով առաջնորդվող անհատի ձևավորմանը։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է քրիստոնեական ուսուցողական ու բարոյադաստիարակչական գրականության ավանդույթին, որտեղ կրոնական գիտելիքի փոխանցումը զուգակցվում է խրատական և բացատրական շարադրանքով։ Դրա հիմնական առանձնահատկությունը հավատի դրույթները կյանքի գործնական պահանջների հետ կապելու ձգտումն է՝ քրիստոնեական ուսմունքը դարձնելով ոչ միայն ճանաչողական, այլև դաստիարակչական նշանակություն ունեցող նյութ։ Պատմամշակութային տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր տեղ ունի XIX դարի հայ կրոնական և կրթական գրականության զարգացման պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ հասարակական կյանքում քրիստոնեական դաստիարակությունը կարևոր դեր ուներ ազգային ինքնության, հոգևոր ժառանգության և բարոյական արժեքների պահպանման գործում։ Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական միջավայրը նշանակալի կենտրոն էր կրոնական ու կրթական գրականության ստեղծման և տարածման համար։ Հայերենով նման ձեռնարկների հրատարակությունը նպաստում էր քրիստոնեական գիտելիքի հասանելիության ընդլայնմանը, մայրենի լեզվով կրոնական կրթության զարգացմանը և եկեղեցական ավանդությունների փոխանցմանը նոր սերունդներին։ Աշխատությունը նաև արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի կրթական մտածողությունը, որի համաձայն անհատի ամբողջական դաստիարակությունը պետք է հիմնված լիներ մտավոր կրթության, հոգևոր գիտակցության և բարոյական սկզբունքների ներդաշնակության վրա։ Այն արժեքավոր է հայ կրոնական մատենագրության, քրիստոնեական մանկավարժության, բարոյագիտության և XIX դարի հայ կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, կրոնագետների, մանկավարժների, եկեղեցական պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և հայ հին տպագիր գրականության ուսումնասիրողների համար։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է քրիստոնեական հավատի հիմնարար գաղափարներին ծանոթանալու, բարոյական ու հոգևոր դաստիարակության պատմական սկզբունքները ճանաչելու և հայ հասարակության կրոնական կրթության ավանդույթների զարգացման ընթացքը հասկանալու հնարավորությամբ։ Աշխատությունը հայերեն քրիստոնեական ուսուցողական գրականության կարևոր վկայություններից է, որն արտահայտում է հավատքի, կրթության և բարոյական կատարելագործման փոխկապակցվածության գաղափարը։

Культура

Ժողովածուն ներկայացնում է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության գրադարանների գործունեության փորձը՝ անդրադառնալով այդ ժամանակաշրջանում գրադարանային աշխատանքի կազմակերպման, զարգացման և ընթերցողների սպասարկման տարբեր ուղղություններին։ Հրատարակության հիմնական արժեքը գործնական փորձի ամփոփումն է, որի միջոցով ներկայացվում են գրադարանների առօրյա աշխատանքի ձևերը, ընթերցանության կազմակերպման մեթոդները, գրքային ֆոնդերի համալրման և պահպանման խնդիրները, ինչպես նաև բնակչության տարբեր խմբերի հետ տարվող մշակութալուսավորչական աշխատանքը։ Ժողովածուում կարող են ներկայացված լինել առանձին գրադարանների աշխատանքի օրինակներ, հաջողված նախաձեռնություններ և գործնական մեթոդներ, որոնք կիրառվել են ընթերցողների հետաքրքրությունները բացահայտելու և նրանց գրականության նկատմամբ հետաքրքրությունը խթանելու նպատակով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանի՝ որպես մշակութային և կրթական հաստատության դերին, ինչպես նաև գրադարանավարի մասնագիտական գործունեությանը։ Ներկայացվող փորձը կարող է ընդգրկել գրքի ցուցահանդեսների, մատենագիտական ակնարկների, գրական երեկոների, ընթերցողների կոնֆերանսների, բանավոր տեղեկատվության և այլ միջոցառումների կազմակերպման ձևեր։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև գրադարանային ֆոնդերի արդյունավետ օգտագործմանը, գրականության ընտրությանն ու դասակարգմանը, կատալոգների և մատենագիտական տեղեկատու-որոնողական միջոցների կիրառմանը։ Ժողովածուի պատմամշակութային արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի Հայաստանի գրադարանային համակարգի զարգացման մակարդակը, կազմակերպչական սկզբունքները և հասարակության մշակութային կյանքում գրադարաններին վերապահված դերը։ Նյութերը կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել ոչ միայն գրադարանային գործի մասնագետների, այլև Հայաստանի մշակութային պատմությամբ, խորհրդային շրջանի կրթական և մշակութային հաստատությունների գործունեությամբ, ընթերցանության պատմությամբ և գրքի տարածման գործընթացներով զբաղվող հետազոտողների համար։ Ժողովածուն միաժամանակ կարող է ծառայել որպես աղբյուր՝ ուսումնասիրելու գրադարանային աշխատանքի պատմական փորձը, դրա կիրառված մեթոդները և տարբեր հաստատություններում կուտակված մասնագիտական փորձի տարածման ձևերը։

Религия

Աշխատությունը ներկայացնում է Հին Կտակարանի Սաղմոսների գիրքը՝ աստվածաշնչյան հոգևոր գրականության կարևորագույն ժողովածուներից մեկը, որն առանձնահատուկ նշանակություն ունի քրիստոնեական հավատքի, եկեղեցական պաշտամունքի և անհատական աղոթական կյանքի համար։ Այն ներառում է Աստծուն ուղղված օրհներգեր, փառաբանություններ, աղոթքներ, գոհության արտահայտություններ, ապաշխարական խոսքեր և աստվածային օգնության ու պաշտպանության հայցումներ։ Սաղմոսների միջոցով արտահայտվում են մարդու և Աստծո հարաբերությունների տարբեր կողմերը՝ հավատարմությունը, վստահությունը, երախտագիտությունը, զղջումը, հոգևոր տագնապը, արդարության որոնումը և աստվածային ողորմության հանդեպ հույսը։ Ժողովածուի առանցքային թեմաներն են Աստծո մեծությունը, արդարությունը, ամենակարողությունը, արարչագործությունը, նախախնամությունը և մարդու կյանքի նկատմամբ հոգածությունը։ Դավթի անվան հետ ավանդաբար կապվող սաղմոսները առանձնանում են խոր զգացմունքայնությամբ, բանաստեղծական պատկերավորությամբ, խորհրդանշական լեզվով, կրկնություններով և մտքերի զուգահեռ շարադրմամբ։ Դրանց բովանդակությունը միավորում է անձնական ապրումներն ու համամարդկային հոգևոր հարցադրումները՝ ընթերցողին մղելով ինքնաքննության, հավատքի ամրապնդման և բարոյական արժեքների վերաիմաստավորման։ Սաղմոսները դարեր շարունակ կարևոր դեր են ունեցել հայ եկեղեցական արարողակարգում՝ կիրառվելով ժամերգությունների, աղոթքների և տարբեր հոգևոր արարողությունների ընթացքում։ Գիրքը արժեքավոր է աստվածաշնչյան գրականության, հայ քրիստոնեական ավանդույթի, աղոթական մշակույթի և հայերեն կրոնական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել աստվածաբաններին, բանասերներին, պատմաբաններին և հոգևոր գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։