Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Նորագույն պատմություն (1939–1973 թթ.)
Ուսումնական այս աշխատությունը նվիրված է 1939–1973 թվականներն ընդգրկող նորագույն պատմության կարևորագույն իրադարձությունների, քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական և միջազգային հարաբերությունների զարգացման համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Ժամանակաշրջանը մարդկության պատմության ամենաբեկումնային փուլերից է, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքով հիմնովին վերափոխվեց աշխարհի քաղաքական քարտեզը, փոխվեցին միջազգային ուժերի հարաբերակցությունը, պետությունների փոխհարաբերությունների սկզբունքներն ու համաշխարհային քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։ Աշխատության բովանդակային առանցքը կազմում են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախադրյալները, ընթացքը և հետևանքները, ֆաշիզմի ու նացիզմի պարտությունը, հետպատերազմյան աշխարհակարգի ձևավորումը, միջազգային հարաբերությունների նոր համակարգի հաստատումը և երկու համաշխարհային գերտերությունների՝ ԱՄՆ-ի ու Խորհրդային Միության միջև ծավալված գաղափարական, քաղաքական, ռազմական և տնտեսական հակամարտությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Սառը պատերազմի առաջացմանն ու խորացմանը, ռազմաքաղաքական դաշինքների ձևավորմանը, ՆԱՏՕ-ի և Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպության ստեղծմանը, սպառազինությունների մրցավազքին, միջուկային զենքի տարածման վտանգին և միջազգային ճգնաժամերին, որոնք տասնամյակներ շարունակ պայմանավորեցին համաշխարհային քաղաքականության ընթացքը։ Ժամանակաշրջանի պատմական պատկերը ներկայացվում է նաև Եվրոպայի հետպատերազմյան վերակառուցման, Գերմանիայի բաժանման, երկու գերմանական պետությունների ձևավորման, Արևելյան և Արևմտյան Եվրոպայի քաղաքական ու տնտեսական տարբեր ուղիների, ինչպես նաև եվրոպական համագործակցության առաջին կառույցների ստեղծման համատեքստում։ Առանձին կարևորություն ունի Ասիայի, Աֆրիկայի և Լատինական Ամերիկայի երկրների պատմական զարգացումը, գաղութային համակարգի քայքայումը, ազգային-ազատագրական շարժումների վերելքը և բազմաթիվ նորանկախ պետությունների առաջացումը։ Այս գործընթացները ներկայացնում են համաշխարհային քաղաքականության մեջ նախկինում գաղութային կախվածության մեջ գտնվող ժողովուրդների դերակատարության աճը, ազգային ինքնիշխանության հաստատման ձգտումները և նոր միջազգային հարաբերությունների ձևավորման բարդությունները։ Ուշադրության կենտրոնում են նաև Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության ստեղծումը, Հնդկաստանի անկախացումը, Կորեական պատերազմի իրադարձությունները, Վիետնամի պատերազմը, Մերձավոր Արևելքի քաղաքական զարգացումները, արաբա-իսրայելական հակամարտությունը, ինչպես նաև տարածաշրջանային ու միջազգային այն ճգնաժամերը, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել հետպատերազմյան աշխարհաքաղաքական իրավիճակի վրա։ Աշխատության պատմական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև հետպատերազմյան տնտեսական վերականգնումը, արդյունաբերության զարգացումը, գիտատեխնիկական առաջընթացը, գիտության և տեխնոլոգիաների նվաճումները, տիեզերական հետազոտությունների սկիզբը, էներգետիկայի ու տրանսպորտի զարգացումը և հասարակական կյանքի աստիճանական վերափոխումները։ Կարևոր պատմական համատեքստ են կազմում նաև արևմտյան երկրներում սոցիալական պետության ձևավորման գործընթացները, հասարակական շարժումները, ժողովրդավարական ինստիտուտների զարգացումը, մարդու իրավունքների պաշտպանության գաղափարների տարածումը և տարբեր քաղաքական համակարգերի միջև գաղափարական պայքարը։ Ժամանակաշրջանի վերջին հատվածը ներկայացնում է 1960-ական թվականների միջազգային լարվածությունը, քաղաքական ու հասարակական շարժումները, համաշխարհային տնտեսական հարաբերությունների փոփոխությունները և 1973 թվականի իրադարձություններով պայմանավորված նոր տնտեսական ու էներգետիկ մարտահրավերները։ Նյութի պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս առանձին իրադարձությունները դիտարկել ոչ թե մեկուսացված, այլ համաշխարհային պատմական գործընթացների ընդհանուր շղթայի մեջ՝ բացահայտելով պատերազմների, հեղափոխությունների, քաղաքական որոշումների, տնտեսական վերափոխումների և միջազգային հակասությունների փոխադարձ կապերը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նորագույն պատմության համակարգված ուսումնասիրության համար՝ ընթերցողին ներկայացնելով այն պատմական հիմքերը, որոնց վրա ձևավորվել է ժամանակակից աշխարհի քաղաքական, տնտեսական և հասարակական կառուցվածքը։ Այն օգտակար ուսումնական նյութ է պատմության ուսանողների, դասախոսների, հետազոտողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո միջազգային հարաբերությունների զարգացմամբ, համաշխարհային քաղաքականության պատմությամբ, ազգային-ազատագրական շարժումներով և 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հիմնարար պատմական գործընթացներով։
Updated: 2026-11-18
Pedagogy
Մանկական վարժություններ
Աշխատությունը նախատեսված է երեխաների տարրական գիտելիքների, մտավոր կարողությունների և ուսումնական հմտությունների զարգացման համար՝ վարժությունների ու առաջադրանքների միջոցով։ Վերնագիրը մատնանշում է գործնական բնույթի մանկավարժական ձեռնարկ, որի նպատակն է սովորողին ներգրավել ակտիվ ուսուցման գործընթացում և ամրապնդել դասերի ընթացքում ձեռք բերած գիտելիքները։ Նմանատիպ հրատարակություններում վարժությունները կարող են ընդգրկել ընթերցանության, գրավոր խոսքի, լեզվական գիտելիքների, թվաբանության, հիշողության և տրամաբանական մտածողության զարգացման առաջադրանքներ։ Դրանց աստիճանական բարդացումը նպաստում է երեխայի ինքնուրույն աշխատելու, համեմատելու, դիտարկելու, եզրակացություններ անելու և սովորածը գործնականում կիրառելու կարողությունների ձևավորմանը։ Ուսումնական առաջադրանքները կարևոր դեր ունեն նաև ուշադրության կենտրոնացման, հետևողականության, կարգապահության և աշխատասիրության զարգացման գործում։ Երեխան սովորում է ոչ միայն ճիշտ պատասխան գտնել, այլև հասկանալ առաջադրանքի պահանջը, մտածել դրա լուծման եղանակների շուրջ և հիմնավորել սեփական ընտրությունը։ Այսպիսի ձեռնարկները կարող էին կիրառվել ուսուցչի անմիջական ղեկավարությամբ կամ ինքնուրույն պարապմունքների ընթացքում՝ ծառայելով որպես դասագրքային նյութը լրացնող գործնական միջոց։ Դրանց մանկավարժական արժեքը պայմանավորված է գիտելիքի ամրապնդման և մտածողության զարգացման համատեղ նպատակով, ինչպես նաև երեխայի տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան ուսուցման կազմակերպմամբ։ Հրատարակությունը կարևոր է հայ մանկական կրթական գրականության պատմության, տարրական ուսուցման մեթոդների և Մխիթարյան կրթական միջավայրում ձևավորված մանկավարժական ավանդույթների ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-11-09
Other Subjects
Вахáгн-Вишапакáх армянской мифологии есть Индра-Vritrahan Риг-Веды
Աշխատությունը նվիրված է հայկական դիցաբանության Վահագն Վիշապաքաղի և հին հնդկական վեդայական ավանդույթի Ինդրա Վրիտրահանի կերպարների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ հնդեվրոպական դիցաբանական ժառանգության համատեքստում։ Քննարկվում են երկու դիցաբանական հերոսների ծագման, գործառույթների, խորհրդանշական նշանակության և առասպելական պատմությունների կառուցվածքային ընդհանրությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Վահագնի՝ վիշապների դեմ պայքարող աստվածության կերպարին և Ինդրայի՝ Վրիտրա վիշապանման հակառակորդին հաղթելու մասին վեդայական առասպելին։ Ուսումնասիրվում են վիշապամարտի դիցաբանական մոտիվը, ամպրոպի, կրակի, ջրի, երկնային ուժերի և բնության տարերքների հետ կապված պատկերացումները, ինչպես նաև դրանց արտահայտությունները հայկական և հնդկական հնագույն հավատալիքներում։ Դիտարկվում են աստվածային հերոսի և քաոսային ուժերի հակամարտության գաղափարը, հաղթանակի խորհրդանշական իմաստը և տիեզերական կարգի հաստատման վերաբերյալ առասպելական պատկերացումները։ Կարևորվում են հայկական և վեդայական դիցաբանական ավանդույթների միջև հնարավոր պատմամշակութային կապերը, հնդեվրոպական ընդհանուր ժառանգության տարրերը և առանձին առասպելական կերպարների զարգացման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատական վերլուծության ենթարկվել «Ռիգվեդայի» համապատասխան օրհներգերը, հայկական մատենագրական վկայությունները, ժողովրդական ավանդությունները և դիցաբանական անունների լեզվաբանական մեկնաբանությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Վահագնի ծննդյան առասպելին, նրա ռազմատենչ և տարերային հատկանիշներին, ինչպես նաև Ինդրայի աստվածային գործառույթներին ու վիշապամարտի առասպելի գաղափարական նշանակությանը։ Առանձնացվում են առասպելական սյուժեների կառուցվածքային նմանությունները, խորհրդանիշների ընդհանրությունները և կերպարների միջև առկա տարբերությունները՝ հաշվի առնելով հայկական ու հնդկական մշակույթների ինքնուրույն զարգացման պայմանները։ Կարևորվում են նաև համեմատական դիցաբանության, պատմահամեմատական լեզվաբանության և կրոնների պատմության մեթոդները՝ առասպելների հնարավոր ընդհանուր ակունքներն ուսումնասիրելու նպատակով։ Աշխատությունը կարող է նպաստել հայկական հեթանոսական հավատալիքների, հնդեվրոպական դիցաբանական համակարգերի և հինարևելյան ու հնդկական մշակութային առնչությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը։ Միաժամանակ կերպարների նմանությունների ուսումնասիրությունը պահանջում է տարբերակել հնարավոր ընդհանուր ծագումը, պատմական փոխազդեցությունները և անկախ ձևավորված դիցաբանական զուգահեռները։ Հետազոտությունը օգտակար է դիցաբանների, հայագետների, հնդկագետների, կրոնագետների, բանասերների, մշակութաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-16
History
Հայ-բուլղարական հարաբերությունները 1991-2008 թթ.
Աշխատությունը նվիրված է 1991–2008 թվականներին Հայաստանի Հանրապետության և Բուլղարիայի Հանրապետության միջև ձևավորված ու զարգացած միջպետական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական, մշակութային և հումանիտար համագործակցության հիմնական ուղղությունները։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո երկկողմ պաշտոնական հարաբերությունների հաստատման նախադրյալները, դիվանագիտական կապերի ձևավորումը, բարձր մակարդակի փոխայցելությունները, միջպետական համաձայնագրերի կնքումը և համագործակցության իրավական հիմքերի զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երկու երկրների արտաքին քաղաքական առաջնահերթություններին և դրանց ազդեցությանը հայ-բուլղարական հարաբերությունների զարգացման վրա՝ հաշվի առնելով հետխորհրդային տարածքում և Հարավարևելյան Եվրոպայում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունները։ Վերլուծվում են միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպությունների շրջանակներում Հայաստանի և Բուլղարիայի փոխգործակցությունը, տարբեր միջազգային հարցերի շուրջ դիրքորոշումների համադրումը և դիվանագիտական համագործակցության հնարավորությունները։ Քննության են առնվում առևտրատնտեսական կապերի զարգացման առանձնահատկությունները, ապրանքաշրջանառության կառուցվածքը, ներդրումային համագործակցության հնարավորությունները, գործարար կապերի ընդլայնումը և տնտեսական հարաբերությունների զարգացմանը խոչընդոտող գործոնները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գիտակրթական և մշակութային համագործակցությանը, երկու ժողովուրդների պատմական կապերին, մշակութային փոխանակումներին և Բուլղարիայի հայկական համայնքի դերակատարությանը երկկողմ հարաբերությունների ամրապնդման գործում։ Ուսումնասիրվում են նաև Բուլղարիայի եվրոպական և եվրաատլանտյան ինտեգրման գործընթացները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը Հայաստանի հետ հարաբերությունների բնույթի ու համագործակցության նոր ուղղությունների ձևավորման վրա։ Անդրադարձ է կատարվում Բուլղարիայի՝ Եվրոպական միությանն անդամակցության ժամանակաշրջանին և Հայաստանի եվրոպական կառույցների հետ հարաբերությունների զարգացման համատեքստում երկկողմ համագործակցության նշանակությանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս փուլային կերպով ներկայացնել հարաբերությունների ձևավորման և զարգացման ընթացքը, բացահայտել դրանց հիմնական ձեռքբերումները, խնդիրներն ու չօգտագործված հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի նորագույն արտաքին քաղաքականության և հայ-բուլղարական կապերի պատմության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով գնահատել երկու պետությունների միջև հարաբերությունների տեղն ու դերը հետսառըպատերազմյան ժամանակաշրջանի տարածաշրջանային և միջազգային գործընթացներում։
Updated: 2026-09-29
Literature
Երգ զանգակի մասին
«Երգ ի զանգակն» խորագիրը կրող այս փոքրածավալ հրատարակությունը նվիրված է զանգակի թեմային, որն ունի ինչպես առօրյա, այնպես էլ հոգևոր և խորհրդանշական նշանակություն։ Հայկական եկեղեցական մշակույթում զանգը կարևոր դեր է կատարում՝ ազդարարելով ժամերգությունների և պաշտամունքային արարողությունների սկիզբը, մարդկանց հրավիրելով եկեղեցի և միավորելով համայնքին ընդհանուր աղոթքի շուրջ։ Զանգակի ձայնը մշակութային ու գրական ընկալումներում կարող է խորհրդանշել հոգևոր կանչը, հավատքի շարունակականությունը, հիշատակը և մարդկանց միջև կապը։ Երգի ձևը թեման ներկայացնելու հնարավորություն է տալիս երաժշտական ու բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների միջոցով՝ համադրելով բառը, հնչողությունը և զգացմունքային ներգործությունը։ Այսպիսի ստեղծագործությունները կարող են արտացոլել զանգի նկատմամբ ձևավորված ավանդական պատկերացումները և դրա տեղը հայկական հոգևոր ու հասարակական կյանքում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության, երգարվեստի և հոգևոր մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար՝ որպես զանգի խորհրդանշական նշանակությանն ու թեմատիկ արտահայտությանը նվիրված գրական նյութ։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև 19-րդ դարի հայալեզու փոքրածավալ հրատարակությունների, բանաստեղծական ու երգային ստեղծագործությունների և կրոնական խորհրդանիշների մշակութային ընկալման հետազոտության տեսանկյունից։
Updated: 2026-11-02
Economics
Կենսաթոշակային համակարգի կարգավորման և վերահսկողության հիմնախնդիրները ՀՀ-ում
Այս գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կենսաթոշակային համակարգի կարգավորման և վերահսկողության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով սոցիալական պաշտպանության կարևորագույն ոլորտներից մեկի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում են կենսաթոշակային համակարգի կառուցվածքը, կառավարման մեխանիզմները, իրավական կարգավորման հիմքերը և վերահսկողական գործընթացները։ Գրքում քննարկվում են համակարգի արդյունավետության բարձրացման խնդիրները, ֆինանսական կայունության ապահովման ուղիները, բնակչության սոցիալական պաշտպանության մակարդակի բարելավման հնարավորությունները և առկա մարտահրավերները։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների, սոցիալական քաղաքականության ոլորտի հետազոտողների, իրավաբանների, ուսանողների և կենսաթոշակային համակարգերի զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-09-08