Կառավարման սկզբունքների սոցիալ-փիլիսոփայական էությունը և գործադրման հիմնախնդիրները

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցի ուսուցչի մասնագիտական մոտիվացիայի զարգացմանը՝ որպես կրթության կառավարման կարևոր հիմնախնդրի։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է ուսուցչի մասնագիտական մոտիվացիայի էությունը, դրա ձևավորման և փոփոխության վրա ազդող ներքին ու արտաքին գործոնները, ինչպես նաև մոտիվացիայի կապը մասնագիտական գործունեության արդյունավետության, աշխատանքային բավարարվածության և կրթական գործընթացի որակի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դպրոցի կառավարման համակարգում կիրառվող մոտեցումներին, որոնք կարող են նպաստել ուսուցիչների մասնագիտական ակտիվության, նախաձեռնողականության և շարունակական զարգացման խթանմանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են նյութական և ոչ նյութական խրախուսման միջոցները, մասնագիտական առաջխաղացման հնարավորությունները, վերապատրաստման և ինքնակրթության պայմանները, աշխատանքային միջավայրը, ղեկավարության աջակցությունը, կոլեգիալ համագործակցությունը և մասնագիտական ձեռքբերումների ճանաչումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ավագ դպրոցի առանձնահատկությունների հաշվառումը, քանի որ այդ կրթական մակարդակում ուսուցչի աշխատանքը կապված է աշակերտների մասնագիտական կողմնորոշման, ինքնուրույնության զարգացման և կրթական հետագա ուղու ընտրության հետ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև կառավարման այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել ուսուցիչների մոտիվացիոն կարիքները, գնահատել դրանց մակարդակը և մշակել նպատակային զարգացման ծրագրեր։ Կարևորվում է դպրոցի ղեկավարության և մանկավարժական կոլեկտիվի համագործակցությունը, վստահության և մասնագիտական աջակցության մթնոլորտի ձևավորումը, ինչպես նաև ուսուցչի անհատական մասնագիտական նպատակների և դպրոցի զարգացման ռազմավարության փոխկապակցումը։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել ուսուցիչների մասնագիտական մոտիվացիայի կառավարման ավելի արդյունավետ համակարգի ձևավորմանը, աշխատանքի որակի բարձրացմանը և կրթական հաստատության ընդհանուր արդյունավետության բարելավմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել կրթության կառավարման մասնագետներին, դպրոցների ղեկավարներին, մանկավարժներին, կրթության կազմակերպիչներին, հետազոտողներին և մանկավարժական բուհերի ուսանողներին։

Քաղաքագիտություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 1988–1994 թվականներին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության զարգացման դինամիկայի ուսումնասիրությանը՝ դրա քաղաքական, ռազմական և հասարակական գործընթացների փոխկապակցվածության վերլուծությամբ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հակամարտության ձևավորման նախադրյալները, սկզբնական քաղաքական զարգացումները, ազգային շարժման ակտիվացումը, միջհամայնքային հարաբերությունների սրումը և հետագա ռազմական առճակատման վերածվելու գործընթացը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1988 թվականից սկսված քաղաքական գործընթացներին, Խորհրդային Միության փլուզման պայմաններում տարածաշրջանում իշխանության և անվտանգության համակարգերի փոփոխությանը, ինչպես նաև Հայաստանի, Ադրբեջանի և Լեռնային Ղարաբաղի միջև հարաբերությունների աստիճանական սրմանը։ Աշխատանքում վերլուծվում են ռազմական գործողությունների հիմնական փուլերը, ռազմաքաղաքական իրավիճակի փոփոխությունները, տարածքային վերահսկողության դինամիկան և հակամարտության մեջ ներգրավված կողմերի ռազմավարական նպատակները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև միջազգային միջնորդության ձևավորմանը և հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ իրականացված առաջին դիվանագիտական նախաձեռնություններին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են քաղաքական պահանջները, անվտանգության խնդիրները, ռազմական զարգացումները և տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական գործոնները փոխազդել միմյանց հետ՝ ձևավորելով հակամարտության ընթացքը։ Ուսումնասիրվում են նաև բնակչության տեղաշարժերը, հումանիտար հետևանքները և պատերազմի ազդեցությունը տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական ու քաղաքական իրավիճակի վրա։ 1994 թվականին ռազմական գործողությունների դադարեցմանն ու հրադադարի հաստատմանը նախորդած գործընթացների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հակամարտության այդ փուլի հիմնական արդյունքները և հետագա բանակցային գործընթացի ձևավորման նախադրյալները։ Աշխատանքը կարևոր է հակամարտությունների զարգացման մեխանիզմների, հետխորհրդային տարածաշրջանի քաղաքական վերափոխումների և Հարավային Կովկասի անվտանգության խնդիրների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը 1988–1994 թվականների իրադարձությունները դիտարկում է որպես փոխկապակցված քաղաքական և ռազմական գործընթացների ամբողջություն՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հակամարտության սրման հիմնական պատճառները, զարգացման փուլերը, ներգրավված դերակատարների գործողությունները և 1994 թվականի հրադադարով ձևավորված նոր իրավիճակի նախադրյալները։

Lեզվաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է հայերենի, անգլերենի և ռուսերենի արարման իմաստ արտահայտող բայերի համեմատական և իմաստաբանական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երեք լեզուներում համապատասխան բայային համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է արարման, ստեղծման, ձևավորման, առաջացման և գոյության մեջ դնելու իմաստային դաշտը՝ ուշադրություն դարձնելով այն հանգամանքին, թե ինչպես են տարբեր լեզուներում բայերը ներկայացնում գործողության բնույթը, արդյունքը, գործընթացը և դրա մասնակիցներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բայերի բառային իմաստի կառուցվածքին, իմաստային բաղադրիչներին, բազմիմաստությանը և համատեքստային գործածությանը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են համադրվել երեք լեզուների համապատասխան բայերը՝ ըստ դրանց արտահայտած գործողության տեսակի, ուղղվածության, արդյունքայնության, տևականության և պատճառականության։ Կարևորվում է նաև բայերի կապակցելիության ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն ընդհանուր իմաստը տարբեր լեզուներում կարող է արտահայտվել տարբեր կառուցվածքային և շարահյուսական եղանակներով։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ արարման բայերի հոմանիշային և հականիշային հարաբերություններին, բառային-իմաստային խմբերին, դարձվածային գործածություններին և փոխաբերական իմաստների ձևավորմանը։ Հայերենի, անգլերենի և ռուսերենի համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվական տարբեր համակարգերում նույն հասկացության արտահայտման յուրահատկությունները և պարզելու, թե որ իմաստային հատկանիշներն են ընդհանուր, իսկ որոնք՝ լեզվին հատուկ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել բայերի գործածության հաճախականությանը, ժամանակային և տեսքային բնութագրերին, ինչպես նաև դրանց դերին նախադասության իմաստային կառուցվածքի ձևավորման մեջ։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմելու լեզուների միջև իմաստային համարժեքության, մասնակի համարժեքության և անհամարժեքության դեպքերի մասին։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ թարգմանության տեսության և պրակտիկայի, բառարանագրության, օտար լեզուների ուսուցման և համակարգչային լեզվաբանության ոլորտներում, քանի որ արարման իմաստային դաշտի ճիշտ նկարագրությունը կարևոր է լեզվական համապատասխանությունների ճշգրիտ որոշման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայերենագիտությամբ, անգլերենագիտությամբ և ռուսագիտությամբ զբաղվող լեզվաբանների, թարգմանիչների, բառարանագիրների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ընտրական համակարգի ձևավորման, զարգացման և կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ քաղաքական և իրավական գործընթացների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են անկախ Հայաստանի ընտրական համակարգի ձևավորման հիմնական փուլերը, դրա ինստիտուցիոնալ զարգացումը, ընտրական օրենսդրության փոփոխությունները և ընտրությունների կազմակերպման ու անցկացման մեխանիզմների վերափոխումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտրական համակարգի նշանակությանը ժողովրդավարական կառավարման, քաղաքական իշխանության ձևավորման, քաղաքացիների քաղաքական մասնակցության և հանրային վստահության ապահովման գործում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ընտրական համակարգի հիմնական բաղադրիչները՝ ընտրական իրավունքի սկզբունքները, ընտրական գործընթացի կազմակերպումը, ընտրական մարմինների գործունեությունը, թեկնածուների և քաղաքական ուժերի մասնակցությունը, ընտրողների գրանցումն ու քվեարկության կազմակերպումը, ինչպես նաև ընտրությունների արդյունքների ամփոփման և բողոքարկման մեխանիզմները։ Քննարկվում են Հայաստանի ընտրական համակարգի զարգացման ընթացքում առաջացած հիմնական խնդիրները՝ ընտրական գործընթացների թափանցիկության և վերահսկելիության ապահովում, ընտրողների ազատ կամարտահայտության պաշտպանություն, վարչական ռեսուրսի հնարավոր չարաշահման կանխարգելում, քաղաքական մրցակցության հավասար պայմանների ստեղծում և ընտրական գործընթացների նկատմամբ հասարակական վստահության բարձրացում։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ընտրական օրենսդրության և քաղաքական իրականության փոխհարաբերությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են իրավական փոփոխությունները և քաղաքական միջավայրը փոխադարձաբար ազդում ընտրական համակարգի զարգացման վրա։ Կարևորվում է ընտրական վարչարարության արդյունավետությունը, ընտրական հանձնաժողովների մասնագիտական կարողությունների զարգացումը, ընտրական վեճերի լուծման ընթացակարգերի կատարելագործումը և ընտրական գործընթացներում ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ընտրական համակարգի լեգիտիմության և հանրային վստահության խնդրին, քանի որ ընտրությունների նկատմամբ վստահությունը ժողովրդավարական կառավարման կայունության կարևոր նախապայմաններից է։ Աշխատության շրջանակում կարող են ներկայացվել նաև ընտրական համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ՝ օրենսդրական կարգավորումների հստակեցում, ընտրական գործընթացների թափանցիկության բարձրացում, վերահսկողական մեխանիզմների ամրապնդում, քաղաքական մասնակցության ընդլայնում և ընտրողների իրազեկվածության բարձրացում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել քաղաքագետների, իրավաբանների, պետական կառավարման մասնագետների, ընտրական գործընթացների կազմակերպիչների, քաղաքական հետազոտողների, լրագրողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Պատմություն

Մեծ Հայքը՝ որպես հնագույն հայկական պետական կազմավորում, տարբեր ժամանակներում ունեցել է մի շարք մայրաքաղաքներ, որոնք դարձել են քաղաքական, մշակութային և տնտեսական կարևոր կենտրոններ։ Մայրաքաղաքների փոփոխությունը հաճախ կապված է եղել պատմական իրադարձությունների, արքայական դինաստիաների փոփոխության, ինչպես նաև ռազմաքաղաքական իրավիճակների հետ։ Մեծ Հայքի առաջին հայտնի մայրաքաղաքներից մեկը Արտաշատն է, որը հիմնադրվել է Արտաշես Ա արքայի կողմից մ.թ.ա. II դարում։ Այն երկար ժամանակ եղել է պետության գլխավոր կենտրոնը և ստացել է «Հայկական Կարթագեն» անվանումը՝ իր զարգացածության և հզորության պատճառով։ Հետագայում, որոշ ժամանակաշրջաններում մայրաքաղաք է դարձել Տիգրանակերտը, որը հիմնադրել է Տիգրան Մեծը մ.թ.ա. I դարում։ Տիգրանակերտը եղել է հզոր և գեղեցիկ քաղաք, կառուցված հելլենիստական մշակույթի ազդեցությամբ, և դարձել է Մեծ Հայքի քաղաքական ու ռազմական կենտրոններից մեկը։ Բացի այս քաղաքներից, տարբեր պատմական փուլերում որպես վարչական կամ արքայական կենտրոններ հանդես են եկել նաև Վաղարշապատը, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Էջմիածին և դարձել է հոգևոր կենտրոն, ինչպես նաև Դվինը, որը վաղ միջնադարում եղել է կարևոր առևտրական և վարչական քաղաք։ Դվինը հատկապես զարգացել է Արշակունիների և հետագա ժամանակաշրջաններում՝ դառնալով տարածաշրջանի խոշոր քաղաքներից մեկը։ Մայրաքաղաքների ընտրությունը հաճախ պայմանավորված էր ռազմավարական դիրքով, ջրային ռեսուրսների հասանելիությամբ և տնտեսական հնարավորություններով։ Այս քաղաքները ոչ միայն քաղաքական կենտրոններ էին, այլև մշակույթի, գիտության, արհեստների և առևտրի զարգացման օջախներ։ Դրանց միջոցով ձևավորվել է հայկական պետականության պատմական ընթացքը և մշակութային ժառանգությունը։ Այսպիսով, Մեծ Հայքի պատմական մայրաքաղաքները՝ Արտաշատը, Տիգրանակերտը, Վաղարշապատը և Դվինը, մեծ դեր են ունեցել հայկական պետականության ձևավորման և զարգացման գործում՝ թողնելով հարուստ պատմամշակութային ժառանգություն։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ֆոտոնային փնջերի գեներացման և դրանց հիմնական պարամետրերի կառավարման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են լուսային և ֆոտոնային փնջերի ձևավորման ֆիզիկական սկզբունքները, դրանց տարածական, էներգետիկ և սպեկտրային բնութագրերը, ինչպես նաև այդ պարամետրերի նպատակային փոփոխման ու վերահսկման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օպտիկական համակարգերի և համապատասխան տեխնիկական միջոցների կիրառմանը՝ ֆոտոնային ճառագայթների ուղղությունը, ինտենսիվությունը, տարածական կառուցվածքը, հաճախականային բնութագրերը և այլ հատկությունները կառավարելու նպատակով։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ֆոտոնային փնջերի ձևավորման գործընթացների տեսական և գործնական կողմերը, հնարավոր կառավարման եղանակները և դրանց կիրառման հեռանկարները ժամանակակից ֆոտոնիկայի ու օպտիկական տեխնոլոգիաների ոլորտներում։ Նյութը կարող է հետաքրքրել ֆիզիկոսներին, օպտիկայի և լազերային տեխնիկայի մասնագետներին, ֆոտոնիկայի ոլորտի հետազոտողներին, ինժեներներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։