Խնձորենու առավել տարածված սնկային հիվանդությունները ԼՂՀ-ում և պայքարի համալիր միջոցառումները նախալեռնային գոտու պայմաններում

История

Աշխատությունը նվիրված է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայ ազգային-ազատագրական ու հեղափոխական շարժումների ձևավորման, զարգացման և քաղաքական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է Օսմանյան կայսրության հայաբնակ տարածքներում ստեղծված քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական պայմաններին, որոնք նպաստեցին ազգային-քաղաքական կազմակերպությունների և հեղափոխական գաղափարների տարածմանը։ Հեղինակը փորձում է ներկայացնել այն միջավայրը, որտեղ հայ հասարակության տարբեր շրջանակներում աստիճանաբար ձևավորվեցին ինքնապաշտպանության, քաղաքական իրավունքների, ազգային ինքնորոշման և բարեփոխումների պահանջներ։ Ուսումնասիրության կարևոր հատվածներից մեկը հայկական հեղափոխական կազմակերպությունների ձևավորման և գործունեության վերլուծությունն է։ Քննության են առնվում Հնչակյան և Հայ հեղափոխական դաշնակցություն կուսակցությունների առաջացումը, նրանց գաղափարական մոտեցումները, կազմակերպչական կառուցվածքը և քաղաքական նպատակները, ինչպես նաև դրանց փոխհարաբերությունները միմյանց և օսմանյան իշխանությունների հետ։ Աշխատանքը ուշադրություն է դարձնում նաև հայ բնակչության ինքնապաշտպանական գործողություններին, ընդվզումներին, ցույցերին և զինված դիմադրության տարբեր դրսևորումներին՝ դրանք դիտարկելով ժամանակաշրջանի ընդհանուր քաղաքական գործընթացների համատեքստում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում եվրոպական տերությունների և Ռուսաստանի քաղաքականությանը Հայկական հարցի նկատմամբ, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքականությանը և դրա ազդեցությանը հայ հեղափոխական շարժման զարգացման վրա։ Հեղինակը փորձում է բացահայտել նաև հեղափոխական շարժման ներքին հակասությունները՝ գաղափարական տարաձայնությունները, սոցիալական տարբեր խմբերի շահերի բախումները և քաղաքական նպատակների իրագործման շուրջ եղած բանավեճերը։ Աշխատության արժեքավոր կողմերից է այն, որ հայ հեղափոխական շարժումը ներկայացվում է ոչ միայն որպես առանձին կազմակերպությունների գործունեության պատմություն, այլև որպես ավելի լայն հասարակական գործընթաց, որում ներգրավված էին մտավորականներ, գյուղացիներ, արհեստավորներ, երիտասարդներ և ազգային համայնքի այլ խմբեր։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հայ ազգային-ազատագրական շարժումների, Օսմանյան կայսրության պատմության, Հայկական հարցի, հայկական քաղաքական կուսակցությունների ձևավորման և 19-րդ դարի վերջի միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, քաղաքագետների, հայագետների, ուսանողների և այդ ժամանակաշրջանի հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հայ հեղափոխական շարժման առաջացման պատճառների, հիմնական փուլերի, գաղափարական ուղղությունների և պատմական հետևանքների մասին՝ այն դիտարկելով իր ժամանակաշրջանի բարդ ազգային, կայսերական և միջազգային քաղաքական միջավայրում։

Лингвистика

Այս գիրքը ուսումնասիրում է փոխաբերացման գործընթացը հոգելեզվաբանական տեսանկյունից՝ բացահայտելով, թե ինչպես է մարդկային միտքը լեզվի միջոցով ձևավորում փոխաբերական իմաստներ։ Գրքում վերլուծվում են փոխաբերության ընկալման և արտադրության ճանաչողական մեխանիզմները, դրանց կապը մտածողության, հիշողության և ընկալման գործընթացների հետ։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև տարբեր լեզվական համակարգերում փոխաբերությունների կառուցվածքային առանձնահատկություններին և դրանց մշակութային պայմանավորվածությանը։ Նյութում քննարկվում են փոխաբերության դերը խոսքի իմաստավորման, հաղորդակցության արդյունավետության և լեզվական ստեղծագործականության մեջ։ Գիրքը համադրում է հոգեբանության, լեզվաբանության և ճանաչողական գիտությունների մոտեցումները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հասկանալ փոխաբերական մտածողության խորքային մեխանիզմները։

Математика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ցածրաչափ կիսահաղորդչային համակարգերում էքսիտոնային վիճակների տեսական ուսումնասիրությանը և դրանց օպտիկական հատկությունների վերլուծությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է կիսահաղորդչային նյութերում էլեկտրոնների և խոռոչների փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, որի արդյունքում կարող են ձևավորվել կապված քվազիմասնիկային վիճակներ՝ էքսիտոններ։ Ցածրաչափ համակարգերում, որտեղ մասնիկների շարժումը սահմանափակված է մեկ կամ երկու տարածական ուղղություններով, էլեկտրոն-խոռոչ փոխազդեցությունը կարող է էապես տարբերվել զանգվածային կիսահաղորդիչների դեպքում դիտվող երևույթներից։ Այդ պատճառով նման համակարգերը կարևոր են ինչպես հիմնարար քվանտային ֆիզիկայի, այնպես էլ նոր օպտոէլեկտրոնային տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է էքսիտոնի էներգետիկ սպեկտրի և կապակցման էներգիայի ուսումնասիրությունը։ Ցածր չափայնության պայմաններում քվանտային սահմանափակումը կարող է ուժեղացնել էլեկտրոնի և խոռոչի փոխազդեցությունը և փոխել էներգիական մակարդակների կառուցվածքը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել քվանտային փոսերի, քվանտային լարերի և այլ ցածրաչափ կառուցվածքների մոդելներ՝ պարզելու համար, թե համակարգի չափերը, երկրաչափությունը և նյութի պարամետրերն ինչպես են ազդում էքսիտոնային վիճակների ձևավորման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև կիսահաղորդչային համակարգերի օպտիկական հատկություններին։ Էքսիտոնների առկայությունը կարող է արտահայտվել կլանման և ֆոտոլյումինեսցենցիայի սպեկտրներում, օպտիկական անցումների էներգիաներում և ճառագայթման ինտենսիվության փոփոխություններում։ Այդ պատճառով տեսական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել համակարգի քվանտային կառուցվածքի և փորձարարական եղանակով չափվող օպտիկական բնութագրերի միջև։ Աշխատության մեջ կարող են կիրառվել քվանտային մեխանիկայի, բազմամասնիկային համակարգերի և պինդ մարմնի ֆիզիկայի մաթեմատիկական մեթոդներ՝ էքսիտոնային վիճակները նկարագրող հավասարումների լուծման և դրանց էներգիական պարամետրերի հաշվարկման համար։ Կարող են ուսումնասիրվել ինչպես իդեալականացված մոդելներ, այնպես էլ նյութի իրական հատկությունները հաշվի առնող ավելի բարդ մոտեցումներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նյութի դիէլեկտրական հատկությունների, արդյունավետ զանգվածների, քվանտային սահմանափակման և փոխազդեցությունների ազդեցության գնահատումը էքսիտոնների բնութագրերի վրա։ Ցածրաչափ համակարգերի առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ դրանցում մասնիկների շարժման սահմանափակումը կարող է հանգեցնել էներգիական մակարդակների դիսկրետացման և օպտիկական անցումների ուժեղացման։ Այդ երևույթները կարող են օգտագործվել կիսահաղորդչային լազերների, լուսադիոդների, ֆոտոդետեկտորների, օպտիկական մոդուլատորների և այլ ֆոտոնիկ սարքերի ստեղծման ժամանակ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև արտաքին ազդեցությունների դերին։ Ջերմաստիճանը, էլեկտրական և մագնիսական դաշտերը, կառուցվածքի երկրաչափական չափերը և նյութի բաղադրությունը կարող են փոփոխել էքսիտոնային վիճակների էներգիաներն ու կյանքի տևողությունը և այդպիսով ազդել օպտիկական արձագանքի վրա։ Նման կախվածությունների տեսական ուսումնասիրությունը կարևոր է ցածրաչափ կիսահաղորդչային համակարգերի նպատակային նախագծման համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կայանում է քվանտային սահմանափակման, էլեկտրոն-խոռոչ փոխազդեցության և օպտիկական երևույթների փոխկապակցված ուսումնասիրության մեջ։ Տեսական արդյունքները կարող են հիմք ծառայել փորձարարական տվյալների մեկնաբանման և նոր ցածրաչափ կիսահաղորդչային կառուցվածքների օպտիկական հատկությունների կանխատեսման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել պինդ մարմնի ֆիզիկայով, կիսահաղորդիչների ֆիզիկայով, քվանտային օպտիկայով, նանոֆիզիկայով և օպտոէլեկտրոնիկայով զբաղվող մասնագետներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է ցածրաչափ կիսահաղորդչային համակարգերում էքսիտոնային վիճակների և դրանց օպտիկական դրսևորումների տեսական պատկերը՝ բացահայտելով նյութի չափայնության, քվանտային սահմանափակման և մասնիկների փոխազդեցության ազդեցությունը համակարգի ֆիզիկական հատկությունների վրա։

Математика

Նյութը նվիրված է կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում սպինի և էլեկտրոնի ուղեծրային շարժման միջև փոխազդեցության ֆիզիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Սպին-ուղեծրային փոխազդեցությունը քվանտային մեխանիկական երևույթ է, որի դեպքում լիցքավորված մասնիկի շարժման և նրա ներքին սպինային աստիճանի ազատության միջև առաջանում է փոխկապակցվածություն, և այն հատկապես նշանակալի է դառնում ցածրաչափ կիսահաղորդչային համակարգերում։ Նանոկառուցվածքների փոքր չափերը, սահմանափակված երկրաչափությունը, նյութի բյուրեղային կառուցվածքը և էլեկտրական դաշտերի ազդեցությունը կարող են էապես փոխել այս փոխազդեցության ուժգնությունն ու բնույթը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է հասկանալ, թե ինչպես է սպին-ուղեծրային փոխազդեցությունը ձևավորում էներգետիկ մակարդակների կառուցվածքը, փոխում էլեկտրոնների շարժման հատկությունները և ազդում սպինային վիճակների տարածական ու ժամանակային դինամիկայի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն երևույթներին, որոնք առաջանում են կիսահաղորդչային հետերոկառուցվածքներում, քվանտային փոսերում, քվանտային լարերում և այլ ցածրաչափ համակարգերում, որտեղ մասնիկների շարժումը սահմանափակված է մեկ կամ մի քանի ուղղություններով։ Նման համակարգերում կառուցվածքի երկրաչափական և նյութական պարամետրերի փոփոխությունը հնարավորություն է տալիս վերահսկել սպին-ուղեծրային փոխազդեցության ուժգնությունը և դրա ազդեցությունը էլեկտրոնային հատկությունների վրա։ Կարևոր դեր ունեն նաև բյուրեղային համաչափությունը, միջերեսային էլեկտրական դաշտերը և կառուցվածքի ասիմետրիան, որոնք կարող են հանգեցնել տարբեր սպինային ճեղքավորումների և էներգետիկ սպեկտրի փոփոխությունների։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տեսական մոդելավորում, քվանտամեխանիկական հաշվարկներ և նանոկառուցվածքների էլեկտրոնային ու սպինային բնութագրերի վերլուծություն։ Հետազոտության ընթացքում հնարավոր է դիտարկել նաև սպինային թուլացման և սպինային տրանսպորտի գործընթացները, քանի որ սպին-ուղեծրային փոխազդեցությունը կարող է ազդել սպինի պահպանման ժամանակի, սպինային կոհերենտության և լիցքակիրների տեղափոխման մեխանիզմների վրա։ Այս երևույթների կառավարումը կարևոր է սպինտրոնիկայի զարգացման համար, որտեղ տեղեկատվության մշակման և պահպանման նպատակով օգտագործվում է ոչ միայն էլեկտրոնի լիցքը, այլև նրա սպինային վիճակը։ Սպին-ուղեծրային փոխազդեցության ուսումնասիրությունը կարող է նաև նպաստել նոր քվանտային և նանոէլեկտրոնային սարքերի ստեղծմանը, որոնցում հնարավոր կլինի էլեկտրական միջոցներով վերահսկել սպինային հատկությունները։ Գործնական տեսանկյունից նման համակարգերը հեռանկարային են սպինային տրանզիստորների, քվանտային սարքերի, սպինային ֆիլտրերի և այլ առաջադեմ նանոէլեկտրոնային կառուցվածքների համար։ Ընդհանուր առմամբ, թեման ուսումնասիրում է այն հիմնարար մեխանիզմները, որոնց միջոցով կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքի երկրաչափական, էլեկտրական և նյութական հատկությունները փոխկապակցվում են էլեկտրոնների սպինային դինամիկայի հետ՝ հնարավորություն ստեղծելով կառավարելու քվանտային համակարգերի սպինային վիճակները և կիրառելու այդ երևույթները ժամանակակից նանոֆիզիկայում ու սպինտրոնիկայում։

Литература

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայ բանաստեղծական և գրական մտքի մի ուշագրավ ժողովածու, որի վերնագիրը հղում է կատարում Արարատին՝ որպես հայ ժողովրդի պատմական հիշողության, ազգային ինքնության, հայրենի բնաշխարհի և մշակութային ժառանգության խորհրդանշական կենտրոնի, իսկ մուզաների կերպարը կապվում է պոեզիայի, արվեստի և ստեղծագործական ներշնչանքի հին հունական ավանդույթի հետ։ Վերնագրի գաղափարական համադրությունը՝ Արարատյան աշխարհը և մուզաները, արտահայտում է հայրենիքի ու բանաստեղծական ներշնչանքի փոխադարձ կապը՝ ազգային իրականությունը դիտարկելով որպես գեղարվեստական ստեղծագործության կարևոր աղբյուր։ Այսպիսի գրական ժողովածուի գաղափարական շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում հայրենիքի գեղարվեստական ընկալումը, ազգային պատմության հիշողությունը, բնության գեղեցկությունը, մարդու հոգևոր աշխարհը և գրական խոսքի միջոցով մշակութային արժեքների պահպանման ձգտումը։ Արարատը հայ գրականության մեջ ունի բազմաշերտ խորհրդանշական նշանակություն. այն միաժամանակ ընկալվում է որպես հայրենի բնության վեհության, պատմական շարունակականության, ազգային պատկանելության և հոգևոր ինքնության արտահայտություն։ Նրա պատկերը հաճախ միավորում է անցյալի հիշողությունը, ներկայի ապրումները և ապագայի նկատմամբ հույսը՝ դառնալով հայրենասիրական ու խոհական բանաստեղծության կենտրոնական պատկերներից մեկը։ Մուզաների գաղափարական ներկայությունը, իր հերթին, ստեղծագործական արվեստի և բանաստեղծական ներշնչանքի խորհրդանիշ է՝ ընդգծելով գրականության՝ որպես գեղեցիկի ճանաչման, զգացմունքների արտահայտման և մարդկային մտքի զարգացման միջոցի նշանակությունը։ Ժողովածուի վերնագիրը նաև արտահայտում է դասական գրական ավանդույթի և հայկական ազգային թեմատիկայի համադրման ձգտումը։ Հին հունական դիցաբանությունից եկող մուզաների գաղափարը եվրոպական և հայ դասական գրականության մեջ հաճախ ծառայել է որպես պոեզիայի, պատմագրության և արվեստների հովանավորության խորհրդանիշ։ Այդ ավանդույթի կիրառությունը հայ գրական միջավայրում վկայում է եվրոպական գեղագիտական պատկերացումների և ազգային գրական ինքնարտահայտման փոխազդեցության մասին։ Հետևաբար հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև որպես հայ գրականության մեջ դասական գեղագիտական խորհրդանիշների յուրացման և տեղայնացման մշակութային երևույթ։ Բանաստեղծական ժողովածուների կարևոր առանձնահատկություններից է տարբեր թեմաների ու տրամադրությունների միջոցով մարդկային ապրումների, գաղափարների և հասարակական պատկերացումների արտահայտումը։ Այդպիսի գրականության մեջ բնության նկարագրությունը կարող է միահյուսվել հայրենասիրական խորհրդածությանը, պատմական հիշողությունը՝ անհատական զգացմունքներին, իսկ գեղեցիկի որոնումը՝ բարոյական և հոգևոր արժեքների գնահատմանը։ Բանաստեղծական խոսքը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն պատկերելու արտաքին աշխարհը, այլև բացահայտելու մարդու ներքին ապրումները, աշխարհընկալումը և ժամանակի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը։ Գրական առումով վերնագիրը հուշում է դասական ներշնչանքի և ազգային թեմատիկայի համադրման գեղագիտական ուղղվածություն։ Նման գրական միջավայրում կարևոր են բանաստեղծական պատկերավորությունը, խորհրդանշանների կիրառությունը, հռետորական արտահայտչամիջոցները, չափածո խոսքի երաժշտականությունը և լեզվի գեղարվեստական հնարավորությունների բացահայտումը։ Այս առանձնահատկությունները հայ գրականության զարգացման ընթացքում նպաստել են ազգային պոեզիայի արտահայտչական միջոցների ընդլայնմանը և եվրոպական գրական ճաշակի հետ ստեղծագործական երկխոսության ձևավորմանը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր է 19-րդ դարի հայ գրական կյանքի և Մոսկվայի հայկական տպագրական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Այդ ժամանակաշրջանը հայ գրականության պատմության մեջ բնորոշվում էր լուսավորական գաղափարների տարածմամբ, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդմամբ, գրական լեզվի զարգացման և եվրոպական մշակութային ազդեցությունների յուրացման գործընթացներով։ Մոսկվան հայ մտավորականության և հրատարակչական գործունեության կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ տպագրվող հայերեն գրքերը նպաստում էին ազգային գրականության տարածմանը և հայ ընթերցողի մտավոր հետաքրքրությունների ընդլայնմանը։ Նման հրատարակությունների նշանակությունը պայմանավորված էր նաև նրանով, որ հայ գրականությունը զարգանում էր տարբեր մշակութային կենտրոնների փոխազդեցության պայմաններում՝ պահպանելով ազգային ինքնատիպությունը և միաժամանակ յուրացնելով եվրոպական գեղագիտական ու գրական նոր մոտեցումները։ Գիրքը արժեքավոր է 19-րդ դարի հայ բանաստեղծական գրականության, ազգային խորհրդանշանների, դասական գեղագիտական ավանդույթի, հայ-եվրոպական գրական առնչությունների և Մոսկվայի հայկական տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմաբանների, բանասիրության մասնագետների, գրական ժառանգության հետազոտողների և հայ դասական պոեզիայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Հրատարակության կարևորությունը հատկապես պայմանավորված է Արարատի խորհրդանշական կերպարի և բանաստեղծական ներշնչանքի գաղափարի համադրմամբ, որն արտահայտում է ազգային մշակույթի և համամարդկային գեղարվեստական ավանդույթի հանդիպման նշանակությունը հայ գրական մտածողության մեջ։

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է բազմառոտոր անօդաչու թռչող սարքերի համար խափանումների նկատմամբ կայուն L1-ադապտիվ կառավարման համակարգերի մշակման տեսական և մոդելային հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում դինամիկ համակարգի կայունության և կառավարման որակի պահպանումն է այն պայմաններում, երբ համակարգի պարամետրերը կարող են փոփոխվել, մոդելում առկա են անորոշություններ կամ առանձին բաղադրիչների աշխատանքային բնութագրերը շեղվում են նախատեսված վիճակից։ L1-ադապտիվ կառավարումը դիտարկվում է որպես ժամանակակից հարմարվողական կառավարման մոտեցում, որի նպատակներից է համակարգի արձագանքի կանխատեսելիության պահպանումը փոփոխվող պայմաններում՝ կառավարման և ադապտացման գործընթացների համապատասխան կազմակերպման միջոցով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բազմառոտոր համակարգի մաթեմատիկական մոդելի կառուցման սկզբունքները, շարժման հիմնական դինամիկական փոխկապակցվածությունները, մոդելային անորոշությունների ներկայացումը և դրանց ազդեցությունը կառավարման ընդհանուր արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել խափանումների հայտնաբերման և դրանց ազդեցության փոխհատուցման ընդհանուր մեթոդաբանական խնդիրներին՝ գնահատելով, թե կառավարման համակարգը որքանով է կարողանում պահպանել կայունությունն ու պահանջվող դինամիկական հատկությունները ոչ անվանական պայմաններում։ Կարևոր ուղղություն է ադապտիվ մեխանիզմի և հիմնական կառավարման օղակի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև համակարգի կայունության տեսական հիմնավորումը։ Համակարգչային մոդելավորումը կարող է օգտագործվել տարբեր տեսակի անորոշությունների և խափանումների պայմաններում կառավարման մոտեցումների համեմատական գնահատման համար՝ առանց իրական սարքերի գործնական կիրառման մանրամասների։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև դասական և ադապտիվ կառավարման մեթոդների համեմատություն՝ արձագանքի կայունության, հետագծման ճշգրտության և արտաքին խանգարումների նկատմամբ դիմակայունության տեսանկյունից։ Առանձին նշանակություն ունի կառավարման ալգորիթմների հաշվարկային արդյունավետության ուսումնասիրությունը, քանի որ իրական ժամանակում աշխատող համակարգերում որոշումների ընդունման արագությունը և կանխատեսելիությունը կարևոր ինժեներական չափանիշներ են։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ավտոմատ կառավարման տեսության, ադապտիվ համակարգերի, հուսալիության և դինամիկական համակարգերի մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով զարգացնել բազմառոտոր համակարգերի կայուն և խափանումադիմացկուն կառավարման գիտական հիմքերը։