ԽՍՀՄ ազգային քաղաքականությունը և ղարաբաղյան հակամարտությունը. ազգաբանական ուսումնասիրություն

Գյուղատնտեսություն

Պատմատնտեսագիտական, ագրարային և աշխարհագրական բնույթի աշխատությունը նվիրված է պատմական Երևանի նահանգի և Կարսի մարզի հացահատիկագործական շրջանների գյուղատնտեսական տնտեսության, հողօգտագործման համակարգերի, արտադրական պայմանների և գյուղական բնակչության տնտեսական գործունեության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է տարածաշրջանի բնական և աշխարհագրական պայմանների ազդեցությունը գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման վրա, հողային ռեսուրսների օգտագործման եղանակները, մշակաբույսերի տարածվածությունը, հացահատիկային տնտեսության կազմակերպումը և գյուղական արտադրության տնտեսական արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրները։ Պատմական Երևանի նահանգը և Կարսի մարզը Ռուսական կայսրության վարչատարածքային միավորներ էին, որոնց գյուղատնտեսական կյանքը ձևավորվում էր բնակլիմայական պայմանների, հողային հարաբերությունների, բնակչության զբաղմունքների և տնտեսական ենթակառուցվածքների ազդեցությամբ։ Այս տարածքներում գյուղատնտեսությունը կարևոր նշանակություն ուներ բնակչության կենսապահովման, տեղական առևտրի, պարենային մատակարարումների և տարածաշրջանային տնտեսական հարաբերությունների զարգացման համար։ Աշխատության հիմնական ուղղություններից է հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրության պայմանների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով հողերի բերրիությունը, տեղումների քանակը, ջերմաստիճանային առանձնահատկությունները, բարձրադիր և հարթավայրային գոտիների տարբերությունները, ինչպես նաև գյուղատնտեսական աշխատանքների սեզոնային բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ցորենի, գարու և տարածաշրջանին բնորոշ այլ հացահատիկային մշակաբույսերի մշակության ավանդական եղանակները, ցանքատարածությունների կազմակերպումը, հողի մշակման տեխնիկան, բերքահավաքի գործընթացները և ստացված արտադրանքի պահպանման ու իրացման հնարավորությունները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև գյուղատնտեսական հողերի դասակարգմանը, վարելահողերի և արոտավայրերի հարաբերակցությանը, հողային սեփականության ձևերին և գյուղացիական տնտեսությունների արտադրական հնարավորություններին։ Հողօգտագործման համակարգերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման պատմական առանձնահատկությունները, հողի մշակման արդյունավետության վրա ազդող գործոնները և բնական ռեսուրսների օգտագործման սահմանափակումները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ոռոգման և անջրդի երկրագործության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ տարածաշրջանի տարբեր բնական գոտիներում ջրային ռեսուրսների հասանելիությունը կարող էր էապես ազդել մշակաբույսերի ընտրության, բերքատվության և գյուղատնտեսական տնտեսության կայունության վրա։ Աշխատության շրջանակում հետաքրքրություն են ներկայացնում ավանդական երկրագործական գործիքները, հողամշակման եղանակները, սերմնացուի ընտրությունը, մշակաբույսերի հերթափոխության սովորույթները և գյուղատնտեսական աշխատանքի կազմակերպման համայնքային ձևերը։ Առանձին նշանակություն ունի գյուղացիական ընտանիքների տնտեսական գործունեության ուսումնասիրությունը՝ ընդգրկելով աշխատուժի բաշխումը, ընտանեկան տնտեսության կառուցվածքը, արտադրության և սպառման հարաբերակցությունը, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի վաճառքից ստացվող եկամուտների դերը գյուղական բնակչության կենսամակարդակի ձևավորման գործում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է երկրագործության և անասնապահության փոխկապակցվածության բացահայտումը, քանի որ պատմական գյուղատնտեսական տնտեսություններում անասնապահությունը հաճախ ապահովում էր հողամշակման համար անհրաժեշտ քարշող ուժը, օրգանական պարարտանյութերը և գյուղացիական ընտանիքների կենսապահովման լրացուցիչ միջոցները։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել խոշոր և մանր եղջերավոր անասնապահության, արոտավայրերի օգտագործման, կերային ռեսուրսների և գյուղատնտեսական արտադրության բազմաճյուղ կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի տեղափոխման, տեղական շուկաների գործունեության, առևտրային կապերի և ճանապարհային հաղորդակցության ազդեցությունը հացահատիկագործական շրջանների տնտեսական զարգացման վրա։ Հացահատիկի արտադրության ծավալների և իրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է տարածաշրջանի պարենային ապահովության, ապրանքային գյուղատնտեսության զարգացման և գյուղական տնտեսության շուկայական հարաբերություններում ներգրավվածության գնահատման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում գյուղատնտեսական արտադրության վրա ազդող տնտեսական և սոցիալական գործոնները, մասնավորապես՝ հարկային պարտավորությունները, հողային վճարները, վարկային հարաբերությունները, արտադրական ծախսերը և գյուղացիական տնտեսությունների նյութական ապահովվածությունը։ Պատմատնտեսագիտական տեսանկյունից նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու գյուղական բնակչության տնտեսական վիճակի, արտադրական հարաբերությունների և տարածաշրջանի ագրարային զարգացման հիմնական միտումների մասին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել վիճակագրական տեղեկությունների, գյուղատնտեսական հաշվառումների, վարչական փաստաթղթերի, աշխարհագրական նկարագրությունների և տնտեսական դիտարկումների համեմատական վերլուծության մեթոդներ։ Նման աղբյուրները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու մշակվող հողերի տարածքները, բերքատվության ցուցանիշները, գյուղատնտեսական արտադրանքի կառուցվածքը և տարբեր բնակավայրերի տնտեսական առանձնահատկությունները։ Միաժամանակ պատմական վիճակագրական տվյալների օգտագործման ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել դրանց հավաքագրման մեթոդները, վարչական սահմանների փոփոխությունները և տվյալ ժամանակաշրջանի հաշվառման հնարավոր սահմանափակումները։ Աշխատության պատմական արժեքը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ տարածաշրջանի գյուղատնտեսական կյանքի վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են նպաստել հայկական բնակավայրերի տնտեսական պատմության, գյուղական կենցաղի և ավանդական երկրագործական մշակույթի ուսումնասիրությանը։ Առանձին նշանակություն ունի բնական միջավայրի և տնտեսական գործունեության փոխհարաբերության վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են լեռնային և հարթավայրային պայմանները, հողերի որակը և կլիմայական առանձնահատկությունները ձևավորել գյուղատնտեսական մասնագիտացման տարբերությունները։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև պատմական աշխարհագրության տեսանկյունից՝ նպաստելով նախկին վարչատարածքային միավորների տնտեսական կառուցվածքի, գյուղատնտեսական շրջանների տեղաբաշխման և բնակավայրերի արտադրական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը կապված է Հարավային Կովկասի ագրարային պատմության, հացահատիկագործության զարգացման, հողային հարաբերությունների և գյուղական տնտեսության կազմակերպման վերաբերյալ պատմական գիտելիքների ընդլայնման հետ։ Դրա աղբյուրագիտական արժեքը կարող է հատկապես կարևոր լինել տարածաշրջանի տնտեսական պատմության տարբեր փուլերի համեմատական ուսումնասիրության, պատմական գյուղատնտեսական ցուցանիշների վերլուծության և ավանդական արտադրական համակարգերի վերակազմության համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, տնտեսագետներին, ագրարային պատմության հետազոտողներին, պատմական աշխարհագրության մասնագետներին, ազգագրագետներին, գյուղատնտեսության պատմությամբ զբաղվող գիտնականներին, հայագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Այն ունի պատմատնտեսագիտական, աշխարհագրական, ագրարային և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով պատմական Երևանի նահանգի և Կարսի մարզի գյուղատնտեսական արտադրության պայմանների, հացահատիկագործական տնտեսության զարգացման, հողօգտագործման ավանդույթների և գյուղական բնակչության տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է ուրբանիզացված տարածքների սեյսմիկ միկրոշրջանացման մեթոդաբանական հիմունքների և կիրառվող երկրաֆիզիկական հետազոտությունների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Երևանի քաղաքի օրինակով։ Վերլուծվում են քաղաքային տարածքների սեյսմիկ վտանգի գնահատման սկզբունքները, երկրաբանական և ինժեներաերկրաբանական պայմանների ազդեցությունը սեյսմիկ ալիքների տարածման վրա, ինչպես նաև տեղային երկրաբանական առանձնահատկությունների դերը երկրաշարժերի ժամանակ հնարավոր ազդեցությունների ձևավորման գործում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են սեյսմիկ միկրոշրջանացման ժամանակ կիրառվող երկրաֆիզիկական մեթոդները, դրանց արդյունավետությունը, չափումների և տվյալների մշակման մոտեցումները, ինչպես նաև տարածքների սեյսմիկ կայունության գնահատման եղանակները։ Քննարկվում են քաղաքաշինական պլանավորման, շենքերի և ենթակառուցվածքների անվտանգության ապահովման, սեյսմիկ ռիսկերի նվազեցման և աղետների կանխարգելման խնդիրները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի Երևանի և այլ սեյսմավտանգ քաղաքային տարածքների կայուն զարգացման, շինարարական նախագծման կատարելագործման և բնակչության անվտանգության բարձրացման համար՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով սեյսմոլոգների, երկրաբանների, քաղաքաշինարարների, ինժեներների և աղետների կառավարման մասնագետների համար։

Կրոն

Աստվածաշունչը քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սուրբ գիրքն է, որն ընդգրկում է Հին և Նոր Կտակարանները և ներկայացնում քրիստոնեական դավանանքի, հոգևոր կյանքի ու բարոյական ուսմունքի հիմնական դրույթները։ Այն բաղկացած է տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված գրքերից՝ պատմական պատումներից, կրոնական օրենքներից, մարգարեական գրություններից, իմաստասիրական երկերից, աղոթքներից, սաղմոսներից և ավետարանական պատմություններից։ Հին Կտակարանում արտացոլված են արարչագործության, մարդկության պատմության, հին իսրայելական ժողովրդի կրոնական ավանդույթների և Աստծու հետ նրա հարաբերությունների թեմաները, իսկ Նոր Կտակարանը ներկայացնում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքը, քարոզչությունն ու ուսմունքը, առաքյալների գործունեությունը և վաղ քրիստոնեական համայնքների ձևավորումը։ Սուրբ գիրքը դարեր շարունակ եղել է քրիստոնեական պաշտամունքի, աղոթքի, հոգևոր դաստիարակության և աստվածաբանական ուսումնասիրությունների հիմնական աղբյուրը։ Հայերեն Աստվածաշնչի հրատարակություններն առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հայ հոգևոր ու մշակութային ժառանգության պահպանման, գրավոր լեզվի զարգացման և քրիստոնեական գիտելիքի տարածման գործում։ Այս հրատարակությունը կարևոր է նաև հայերեն կրոնական գրքի տարածման աշխարհագրության, ամերիկահայ տպագրական գործունեության և 19-րդ դարի հայ գրքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է պատմագիտական մասնագիտացման շրջանակում գերմաներենի ուսուցման համար անհրաժեշտ նվազագույն քերականական նյութի ընտրության սկզբունքների և դրա արդյունավետ յուրացումն ապահովող ուսուցման ռազմավարության մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում մասնագիտական օտար լեզվի ուսուցման այն մոտեցումն է, ըստ որի քերականական համակարգը ներկայացվում է ոչ թե ամբողջական տեսական նկարագրությամբ, այլ մասնագիտական տեքստերի ընթերցման, ըմբռնման և մշակման համար առավել անհրաժեշտ կառուցվածքների նպատակային ընտրությամբ։ Պատմագիտական նյութը դիտարկվում է որպես ուսուցման բովանդակային հիմք, որը հնարավորություն է տալիս քերականական երևույթները ներկայացնել մասնագիտական բառապաշարի և իրական գիտական հաղորդակցության համատեքստում։ Քննվում են քերականական նյութի ընտրության չափանիշները՝ գործածության հաճախականությունը, մասնագիտական տեքստերում տվյալ կառուցվածքի նշանակությունը, ընկալման դժվարության աստիճանը և հաղորդակցական արժեքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գերմաներեն գիտական և պատմագիտական խոսքին բնորոշ բայական ձևերին, ժամանակային հարաբերությունների արտահայտմանը, կրավորական կառույցներին, բարդ նախադասություններին, որոշիչ կառուցվածքներին և տրամաբանական կապերն արտահայտող քերականական միջոցներին։ Ուսուցման ռազմավարության շրջանակում կարևորվում է քերականական գիտելիքի և մասնագիտական ընթերցանության հմտությունների փոխկապակցված զարգացումը, որպեսզի սովորողը կարողանա ճանաչել լեզվական կառուցվածքը, հասկանալ դրա գործառույթը տեքստում և ճիշտ մեկնաբանել գիտական տեղեկատվությունը։ Ուսումնասիրվում է նաև վարժությունների համակարգի կառուցման խնդիրը՝ պարզ ճանաչողական առաջադրանքներից դեպի պատմագիտական տեքստերի ինքնուրույն լեզվական և բովանդակային վերլուծություն անցնելու սկզբունքով։ Կարևորվում են մայրենի լեզվի հետ հնարավոր համադրությունները, որոնք կարող են նպաստել բարդ քերականական երևույթների գիտակցված յուրացմանը և կանխել բնորոշ լեզվական սխալները։ Հետազոտությունը մասնագիտական ուղղվածությունը դիտարկում է որպես ուսուցման արդյունավետությունը բարձրացնող գործոն, քանի որ լեզվական նյութը անմիջականորեն կապվում է սովորողի մասնագիտական հետաքրքրությունների և հետագա գիտական աշխատանքի հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գերմաներենի դասավանդման մեթոդիկայի, մասնագիտական օտար լեզվի ուսուցման, քերականության և պատմագիտական տեքստի վերլուծության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել մասնագիտական գրականության հետ ինքնուրույն աշխատելու համար անհրաժեշտ լեզվական կարողություններ։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում տարածված ճակնդեղի (Beta L.) վայրի տեսակների և պոպուլյացիոն սորտերի գենետիկական բնութագրման ուսումնասիրությանը՝ որպես բույսերի սելեկցիայի համար արժեքավոր ելանյութի։ Վերլուծվում են տարբեր գենոտիպերի գենետիկական բազմազանությունը, ժառանգական առանձնահատկությունները և մորֆոլոգիական ու կենսաբանական հատկանիշների փոփոխականությունը՝ կիրառելով ժամանակակից գենետիկական և մոլեկուլային հետազոտության մեթոդներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արժեքավոր տնտեսական հատկանիշների՝ հիվանդությունների նկատմամբ դիմադրողականության, շրջակա միջավայրի անբարենպաստ պայմաններին հարմարվողականության, բերքատվության և որակական ցուցանիշների հետ կապված գենետիկական ռեսուրսների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրությունը նաև գնահատում է Հայաստանի բնական պոպուլյացիաների գենոֆոնդի պահպանման և արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները՝ նոր, բարձրարտադրողական և կայուն սորտերի ստեղծման նպատակով։ Աշխատությունը ներկայացնում է գիտականորեն հիմնավորված տվյալներ և առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել ճակնդեղի սելեկցիայի, գենետիկական ռեսուրսների պահպանման և գյուղատնտեսական արտադրության զարգացմանը։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է սահմանափակ ուռուցիկ տիրույթներում լարերի երկարությունների բաշխման մաթեմատիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են ուռուցիկ երկրաչափական մարմինների և հարթ տիրույթների կառուցվածքային հատկությունները, ինչպես նաև պատահական ուղիղների կամ հատվածների միջոցով առաջացող լարերի երկարությունների հավանականային բնութագրերը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացվում է լարի երկարության բաշխման ֆունկցիայի որոշման, դրա հատկությունների և ուսումնասիրվող տիրույթի երկրաչափական պարամետրերից կախվածության վրա։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են տիրույթի ձևը, չափերը, սահմանագծի առանձնահատկությունները և այլ երկրաչափական բնութագրեր ազդում հնարավոր լարերի երկարությունների ու դրանց բաշխման վրա։ Քննարկվում են համապատասխան հավանականային մոդելների կառուցման, ինտեգրալային հարաբերությունների ստացման և բաշխման թվային բնութագրերի որոշման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տարբեր ուռուցիկ տիրույթների համար ստացվող արդյունքների համեմատությանը և ընդհանուր օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրությունը սերտորեն կապված է երկրաչափական հավանականությունների, ինտեգրալ երկրաչափության և պատահական երկրաչափական կառուցվածքների տեսության հետ։ Նման խնդիրների ուսումնասիրությունը տեսական նշանակությունից բացի կարող է կիրառություն ունենալ այն ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ է գնահատել տարածական կառուցվածքների պատահական հատումների և դրանց չափային բնութագրերի բաշխումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս խորացնել պատկերացումները հավանականային և երկրաչափական մեթոդների փոխկապակցվածության մասին և ուսումնասիրել բարդ երկրաչափական օբյեկտների վիճակագրական հատկությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկոսների, հավանականությունների տեսության և երկրաչափության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։