Կիլիկիո հայոց կաթողիկոս Անտոն Պետրոսի հովվական թուղթը՝ ուղղված հոգևորականներին և հավատացյալներին

Բնապահպանություն

Մթնոլորտի աղտոտման խնդիրները ժամանակակից աշխարհում ամենալուրջ բնապահպանական և առողջապահական խնդիրներից են, որոնք առաջանում են մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով և ազդում են ինչպես բնության, այնպես էլ հասարակության վրա։ Հիմնական աղբյուրներն են արդյունաբերական ձեռնարկությունները, ավտոմոբիլային տրանսպորտը, ջերմաէլեկտրակայանները, նավթամշակման գործարանները, ինչպես նաև գյուղատնտեսության որոշ ձևեր և կենցաղային թափոնների այրումը։ Այս աղբյուրներից մթնոլորտ են արտանետվում վնասակար գազեր և մասնիկներ՝ ածխաթթու գազ, ածխածնի մոնօքսիդ, ծծմբի և ազոտի օքսիդներ, փոշային և քիմիական աէրոզոլներ, որոնք աղտոտում են օդը և փոխում դրա բնական կազմը։ Այս գործընթացը հանգեցնում է ջերմոցային էֆեկտի ուժեղացման, գլոբալ տաքացման, կլիմայի փոփոխության, օզոնային շերտի վնասման և թթվային անձրևների առաջացման։ Մթնոլորտի աղտոտումը նաև անմիջական վտանգ է մարդու առողջության համար՝ առաջացնելով շնչառական հիվանդություններ, ասթմա, ալերգիաներ, սրտանոթային խնդիրներ և նույնիսկ քաղցկեղի որոշ տեսակների ռիսկի աճ։ Բացի այդ, այն բացասաբար է ազդում էկոհամակարգերի վրա՝ վնասելով բուսականությունը, կենդանական աշխարհը և նվազեցնելով կենսաբազմազանությունը, ինչը խախտում է բնության բնական հավասարակշռությունը։ Այս խնդրի լուծման համար անհրաժեշտ է կիրառել արտանետումների խիստ վերահսկողություն, զարգացնել վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ, նվազեցնել հանածո վառելիքների օգտագործումը, ընդլայնել կանաչ տարածքները և բարձրացնել հասարակության էկոլոգիական գիտակցությունը։

Պատմություն

Պատմագիտական և սոցիալական պատմության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1918–1920 թվականներին Հայաստանի Հանրապետությունում, Հյուսիսային Կովկասում և Անդրկովկասում պետական ու հասարակական հաստատությունների իրականացրած որբախնամ գործունեության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում Առաջին համաշխարհային պատերազմի, Հայոց ցեղասպանության, բնակչության զանգվածային տեղահանությունների և տարածաշրջանային քաղաքական ու սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամերի հետևանքով առաջացած որբախնամության հիմնախնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում որբ երեխաների խնամքի, պաշտպանության, սննդի, կացարանի, բժշկական օգնության և կրթության կազմակերպման ուղղությամբ պետական մարմինների, բարեգործական ընկերությունների, հասարակական կազմակերպությունների և մարդասիրական կառույցների գործունեությանը։ Դիտարկվում են Հայաստանի Առաջին Հանրապետության սոցիալական քաղաքականության առանձնահատկությունները, որբանոցների ստեղծման և պահպանման պայմանները, ֆինանսական ու նյութական միջոցների հայթայթման դժվարությունները և որբախնամ հաստատությունների կազմակերպական կառուցվածքը։ Վերլուծվում են Հյուսիսային Կովկասում և Անդրկովկասի տարբեր շրջաններում գործող օգնության կառույցների գործունեության հնարավոր ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց համագործակցության և փոխօգնության ձևերը։ Քննարկվում են որբերի հաշվառման, տեղավորման, կրթադաստիարակչական աշխատանքների կազմակերպման և հասարակական կյանքին նրանց հետագա ինտեգրման հետ կապված խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում միջազգային մարդասիրական օգնության նշանակությանը, պետական և հասարակական նախաձեռնությունների փոխհարաբերություններին ու հետպատերազմյան ժամանակաշրջանի սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորման գործընթացներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պատմության, Հայոց ցեղասպանության հետևանքների, սոցիալական քաղաքականության, բարեգործության և Կովկասի նորագույն պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների ու հետազոտողների համար։

Աշխարհագրություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում Արաքսի ավազանի գետերի էքստրեմալ ելքերի հաշվարկին և դրանց հետ կապված ռիսկերի գնահատմանը։ Թեման վերաբերում է այն հիդրոլոգիական գործընթացների ուսումնասիրությանը, որոնց ժամանակ գետերում դիտվում են սովորականից զգալիորեն բարձր կամ ցածր ջրի ելքեր, և դրանց հնարավոր ազդեցությանը բնակավայրերի, ենթակառուցվածքների, գյուղատնտեսության ու ջրային էկոհամակարգերի վրա։ Աշխատանքը 2014 թվականին պաշտպանված աշխարհագրական գիտությունների թեկնածուական հետազոտություն է՝ Երևանի պետական համալսարանի շրջանակում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Արաքսի ավազանի գետերի հիդրոլոգիական դիտարկումների և բազմամյա տվյալների վերլուծությունը՝ գետային հոսքի ծայրահեղ արժեքների կրկնելիությունը, փոփոխականությունը և տարածական առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Արաքսի ավազանը Հայաստանի ջրային համակարգի առանցքային հատվածներից է․ Հայաստանի տարածքի մոտ 76%-ը պատկանում է Արաքսի ավազանին, իսկ Արաքսը Հայաստանի տարածքում անցնում է շուրջ 192 կմ՝ ունենալով մոտ 22,560 կմ² ջրահավաք տարածք։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել գետերի բացարձակ առավելագույն և նվազագույն ելքերը, դրանց ձևավորման բնական և մարդածին գործոնները, ինչպես նաև ծայրահեղ հոսքերի ժամանակային փոփոխությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի գարնանային վարարումների, տեղատարափ տեղումների, ձնհալի և այլ հիդրոօդերևութաբանական գործընթացների ազդեցության գնահատումը գետային հոսքի վրա։ Արաքսի ավազանի գետերի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ծայրահեղ հոսքերի ձևավորման վրա կարող են միաժամանակ ազդել ինչպես բնական, այնպես էլ մարդածին գործոնները, իսկ տարբեր գետերում առավելագույն և նվազագույն հոսքերի փոփոխության միտումները կարող են էապես տարբերվել։ Ռիսկի գնահատման բաղադրիչը հնարավորություն է տալիս հիդրոլոգիական ծայրահեղ երևույթները կապել դրանց հնարավոր հետևանքների հետ՝ գնահատելով ջրհեղեղների, գետային վարարումների, ջրային ռեսուրսների պակասի և այլ վտանգների նկատմամբ տարածքների խոցելիությունը։ Այս մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Հայաստանի գետերին բնորոշ են սեզոնային հոսքի զգալի տատանումները՝ գարնանային վարարումներ և ամռանը համեմատաբար ցածր ջրայնություն։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են կիրառվել վիճակագրական հիդրոլոգիական մեթոդներ, հավանականությունների տեսություն, էքստրեմալ արժեքների շարքերի վերլուծություն, կրկնելիության ժամանակաշրջանների գնահատում և ռիսկի քանակական գնահատման մեթոդներ։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել ջրհեղեղների և վարարումների կանխատեսման ու ռիսկի նվազեցման, ջրային ռեսուրսների կառավարման, հիդրոտեխնիկական կառույցների նախագծման և բնակավայրերի տարածական պլանավորման համար։ Թեմայի արդիականությունը պահպանվում է նաև կլիմայի փոփոխության պայմաններում, քանի որ ջերմաստիճանի և տեղումների փոփոխությունները կարող են ազդել գետային հոսքի ռեժիմի և ծայրահեղ հիդրոլոգիական երևույթների բնույթի վրա։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է խմորի պատրաստման և ձևավորման տեխնոլոգիական ռեժիմների ազդեցության ուսումնասիրությանը «Հրազդանյան» և «Մատնաքաշ» հացատեսակների որակական ցուցանիշների վրա։ Հետազոտության կենտրոնում հացաթխման տեխնոլոգիական գործընթացի այն փուլերն են, որոնք պայմանավորում են պատրաստի արտադրանքի կառուցվածքը, արտաքին տեսքը, ծավալը, փափկամիջուկի հատկությունները, համային ու բուրավետ հատկանիշները և ընդհանուր սպառողական որակը։ Քննվում է խմորի ձևավորման ընթացքում հումքային բաղադրիչների փոխազդեցությունը, խառնման և հասունացման գործընթացների նշանակությունը, ինչպես նաև տեխնոլոգիական պայմանների ազդեցությունը խմորի ֆիզիկական ու կառուցվածքամեխանիկական հատկությունների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խմորի հասունացման աստիճանին, դրա առաձգականությանը, գազապահունակությանը և հետագա մշակման նկատմամբ կայունությանը, քանի որ այս բնութագրերը կարևոր դեր ունեն պատրաստի հացի ծավալային և կառուցվածքային ցուցանիշների ձևավորման գործում։ Ուսումնասիրվում են նաև խմորի բաժանման, նախնական մշակման, ձևավորման և վերջնական հասունացման փուլերի փոխադարձ կապերը։ Երկու հացատեսակների համեմատական դիտարկումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց արտադրության տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները և գնահատելու, թե միևնույն կամ տարբեր արտադրական պայմաններն ինչպես են անդրադառնում յուրաքանչյուր արտադրատեսակի վերջնական որակի վրա։ Կարևորվում է պատրաստի հացի արտաքին տեսքի, մակերևույթի վիճակի, ձևի պահպանման, փափկամիջուկի ծակոտկենության, առաձգականության, խոնավության և զգայական հատկանիշների համալիր գնահատումը։ Տեխնոլոգիական ռեժիմների և որակական ցուցանիշների միջև փոխկապակցվածությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու արտադրական գործընթացի այն փուլերը, որոնց վերահսկումը հատկապես կարևոր է կայուն և պահանջվող հատկություններով արտադրանք ստանալու համար։ Աշխատանքում կարող են համադրվել հացաթխման տեխնոլոգիայի տեսական դրույթները և փորձարարական գնահատման արդյունքները՝ տարբեր ռեժիմների պայմաններում ստացված արտադրանքի հատկությունների համեմատության նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը նպաստում է ավանդական և արտադրական հացատեսակների պատրաստման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունների գիտական հիմնավորմանը, արտադրության գործընթացի կատարելագործմանը և պատրաստի հացի որակի կայունության ապահովմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մակրոտնտեսական խոցելիության հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով տնտեսության կառուցվածքային առանձնահատկությունների, արտաքին շոկերի նկատմամբ զգայունության և ներքին անհավասարակշռությունների ազդեցությունը տնտեսական կայունության վրա։ Վերլուծվում են արտաքին առևտրային կախվածության բարձր մակարդակը, դրամական փոխանցումների դերը, պետական բյուջեի սահմանափակումները, պետական պարտքի դինամիկան և ֆինանսական համակարգի ռիսկերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մակրոտնտեսական քաղաքականության գործիքների՝ դրամավարկային, հարկաբյուջետային և փոխարժեքային քաղաքականությունների փոխկապակցվածությանը և դրանց արդյունավետությանը խոցելիությունների նվազեցման գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը նաև գնահատում է արտաքին տնտեսական ցնցումների ազդեցությունը՝ ներառյալ գլոբալ գների տատանումները և տարածաշրջանային ռիսկերը, ինչպես նաև առաջարկում է կառուցվածքային բարեփոխումներ՝ ուղղված տնտեսական դիվերսիֆիկացմանը և դիմադրողականության բարձրացմանը։ Աշխատությունը ներկայացնում է վերլուծական եզրակացություններ և քաղաքականության առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել Հայաստանի մակրոտնտեսական կայունության ամրապնդմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1953 թվականներին Հայաստանում իրականացված քաղաքական հետապնդումների պատմական, սոցիալ-քաղաքական և իրավական հետևանքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում է խորհրդային իշխանության հաստատման սկզբնական շրջանը, քաղաքական համակարգի ձևավորումը և պետական անվտանգության կառույցների գործունեությունը, որոնք էական ազդեցություն են ունեցել հասարակական կյանքի վրա։ Հեղինակը վերլուծում է քաղաքական ռեպրեսիաների տարբեր փուլերը՝ ընդգրկելով 1920-ականների սկզբի քաղաքական պայքարը, 1930-ականների զանգվածային բռնաճնշումները և հետպատերազմյան շրջանի վերահսկողական մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեպրեսիաների սոցիալական հետևանքներին՝ մտավորականության կորուստ, հասարակական վախի մթնոլորտի ձևավորում, ժողովրդագրական և մշակութային փոփոխություններ։ Ներկայացվում են նաև իրավական մեխանիզմների ձևական բնույթը և քաղաքական որոշումների ազդեցությունը դատական գործընթացների վրա։ Գիրքը փորձում է վերականգնել պատմական գործընթացների ամբողջական պատկերը՝ հիմնվելով արխիվային նյութերի, վկայությունների և պատմագիտական ուսումնասիրությունների վրա։ Աշխատությունը նախատեսված է պատմաբանների, իրավաբանների, սոցիոլոգների, հետազոտողների և խորհրդային պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։