Клинико-генеалогическое молекулярно-генетическое исследование периодической болезни у армян

Պատմություն

Այս աշխատությունը մատենագիտական-տեղեկատվական բնույթի ժամանակագրական ամփոփում է՝ նվիրված 1977 թվականի հոկտեմբեր, նոյեմբեր և դեկտեմբեր ամիսների ընթացքում տեղի ունեցած հիշարժան իրադարձություններին։ Այն ներկայացնում է տվյալ ժամանակահատվածի քաղաքական, հասարակական, տնտեսական և մշակութային կյանքի կարևոր դրվագները՝ փորձելով ստեղծել ամբողջական պատկեր տարվա վերջին եռամսյակի իրադարձային հոսքի վերաբերյալ։ Նյութում ընդգրկված են ինչպես պետական և հասարակական նշանակության միջոցառումներ, այնպես էլ մշակութային կյանքի զարգացումներ, գիտական ձեռքբերումներ, արտադրական ցուցանիշներ և միջազգային հարաբերությունների առանձին դրսևորումներ, որոնք բնորոշ էին այդ շրջանի պատմական իրավիճակին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակագրական ճշգրտությանը և աղբյուրների համադրմանը, ինչը թույլ է տալիս վերականգնել իրադարձությունների հաջորդականությունն ու դրանց փոխկապվածությունը։ Աշխատությունը նաև ծառայում է որպես տեղեկատու նյութ՝ 1977 թվականի վերջին ամիսների պատմական գործընթացների ուսումնասիրության համար, ընդգծելով այդ շրջանի հասարակական կյանքի դինամիկան և զարգացման հիմնական միտումները։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում կրթական և դաստիարակչական գործընթացների կառավարման ժամանակակից մոտեցումների, մեթոդների ու տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է դպրոցի՝ որպես միասնական մանկավարժական համակարգի արդյունավետ կազմակերպման վրա, որտեղ ուսուցումը, դաստիարակությունը, կառավարչական գործունեությունը և կրթական միջավայրի զարգացումը փոխկապակցված գործընթացներ են։ Քննության են առնվում կրթական հաստատության կառավարման հիմնական գործառույթները՝ նպատակադրումը, պլանավորումը, կազմակերպումը, համակարգումը, վերահսկումը, արդյունքների գնահատումը և հետադարձ կապի ապահովումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դպրոցի ղեկավարության, ուսուցիչների, դասղեկների, մանկավարժական խորհրդի, սովորողների և ծնողների միջև համագործակցության կազմակերպմանը՝ այն դիտարկելով կրթադաստիարակչական աշխատանքի արդյունավետության կարևոր պայման։ Ուսումնասիրվում են կառավարման ավանդական և նորարարական մոտեցումները, ռազմավարական ու ընթացիկ պլանավորման մեխանիզմները, որոշումների ընդունման գործընթացները և կրթական հաստատության ներքին կառավարման կառուցվածքի կատարելագործման հնարավորությունները։ Կարևորվում է սովորողակենտրոն կրթական միջավայրի ձևավորումը, որտեղ հաշվի են առնվում աշակերտների տարիքային ու անհատական առանձնահատկությունները, կրթական պահանջները, հետաքրքրությունները և սոցիալական զարգացման պայմանները։ Անդրադարձ է կատարվում դաստիարակչական աշխատանքի ծրագրավորմանը, արժեքային համակարգի, պատասխանատվության, համագործակցության, ինքնուրույնության և հասարակական ակտիվության զարգացմանը նպաստող միջոցառումներին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է նաև մանկավարժական կոլեկտիվի կառավարման խնդիրը՝ մասնագիտական համագործակցության, աշխատանքի արդյունավետ բաշխման, ուսուցիչների շարունակական զարգացման և նախաձեռնողականության խթանման տեսանկյունից։ Առանձին նշանակություն է տրվում կրթության որակի վերահսկման և գնահատման տեխնոլոգիաներին, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտել առկա խնդիրները, գնահատել իրականացվող ծրագրերի արդյունքները և համապատասխան փոփոխություններ կատարել կառավարման գործընթացներում։ Ուսումնասիրվում է տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառությունը դպրոցի կառավարման մեջ՝ տվյալների հավաքագրման ու մշակման, փաստաթղթաշրջանառության, հաղորդակցության, պլանավորման և կրթական գործընթացի մշտադիտարկման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Կարևորվում են նաև դպրոցի և ընտանիքի համագործակցությունը, ծնողների մասնակցությունը կրթադաստիարակչական գործընթացին և դպրոցի կապը համայնքի ու սոցիալական այլ հաստատությունների հետ։ Կառավարման արդյունավետությունը դիտարկվում է որպես կրթության որակի, բարենպաստ հոգեբանական միջավայրի, մանկավարժական գործունեության կազմակերպվածության և սովորողների բազմակողմանի զարգացման վրա ազդող կարևոր գործոն։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կրթության կառավարման, մանկավարժության և դպրոցական կառավարման ոլորտներում աշխատող մասնագետների, դպրոցների ղեկավարների, ուսուցիչների, մանկավարժների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Գիրքը նվիրված է գրաֆների տեսության հիմնարար խնդիրներից մեկի՝ անկախության թվի (independence number) ուսումնասիրությանը՝ ընդհանրացված ցիկլերի ուժեղ արտադրյալի կառուցվածքում։ Աշխատությունում մանրամասն ներկայացվում են գրաֆների կոմբինատոր հատկությունները և դրանց փոխազդեցությունը այն դեպքում, երբ սկզբնական պարզ կառուցվածքներից՝ ցիկլերից, ձևավորվում են ավելի բարդ կոմպոզիտային գրաֆներ ուժեղ արտադրյալի միջոցով։ Հեղինակը ուսումնասիրում է, թե ինչպես է փոխվում անկախ գագաթների առավելագույն բազմության չափը նման արտադրյալ գրաֆներում և ինչ կառուցվածքային օրինաչափություններ են ազդում այդ մեծության վրա։ Քննարկվում են տարբեր տեսական մոտեցումներ, որոնք թույլ են տալիս կապ հաստատել սկզբնական գրաֆների պարամետրերի և ստացված բարդ համակարգի հատկությունների միջև՝ ընդգծելով կոմբինատոր օպտիմալացման և դիսկրետ մաթեմատիկայի մեթոդների կիրառումը։ Աշխատությունում ներկայացվում են ուժեղ արտադրյալի ձևավորման սկզբունքները, ցիկլային գրաֆների համադրության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև անկախ բազմությունների կառուցման ալգորիթմական և տեսական մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանային գնահատականներին, վերին և ստորին սահմանների ստացման մեթոդներին, ինչպես նաև այն դեպքերին, երբ հնարավոր է ստանալ ճշգրիտ արդյունքներ կամ ասիմպտոտիկ գնահատումներ։ Գիրքը ներառում է ինչպես ապացուցողական տեսական նյութ, այնպես էլ կառուցողական օրինակներ, որոնք օգնում են ավելի լավ հասկանալ ուսումնասիրվող կառուցվածքների վարքագիծը։ Աշխատությունը նախատեսված է մաթեմատիկոսների, գրաֆների տեսության և կոմբինատորիկայի ոլորտի հետազոտողների, ասպիրանտների և բարձր կուրսերի ուսանողների համար՝ նպաստելով դիսկրետ մաթեմատիկայի և գրաֆային օպերացիաների խորացված ուսումնասիրությանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1895–1914 թվականներին Արևմտյան Հայաստանում ամերիկյան միսիոներների գործունեության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Օսմանյան կայսրության քաղաքական, հասարակական և ազգային-կրոնական բարդ իրավիճակի համատեքստում։ Հետազոտության մեջ ուսումնասիրվում են ամերիկյան միսիոներական կազմակերպությունների ձևավորման և տարածաշրջանում գործունեություն ծավալելու նախադրյալները, նրանց հիմնական նպատակները, աշխատանքի կազմակերպման ձևերը և տեղական բնակչության հետ փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթական գործունեությանը, քանի որ միսիոներական կառույցները հիմնել և աջակցել են դպրոցների, ուսումնական հաստատությունների և այլ կրթական կենտրոնների գործունեությանը՝ նպաստելով բնակչության, այդ թվում՝ հայերի կրթական հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև բժշկական և առողջապահական առաքելությունները, հիվանդանոցների ու բուժկետերի գործունեությունը, ինչպես նաև սոցիալական օգնության տարբեր ձևերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հատկապես 1890-ականների կեսերից Օսմանյան կայսրության արևելյան նահանգներում հայ բնակչության նկատմամբ բռնությունների և կոտորածների պայմաններում միսիոներների մարդասիրական գործունեությանը։ Նրանք կարող էին աջակցել տուժածներին, որբերին և տեղահանվածներին՝ կազմակերպելով սննդի, հագուստի, կացարանի և բժշկական օգնության տրամադրում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ միսիոներների կողմից տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքագրմանն ու փոխանցմանը, ինչպես նաև ամերիկյան հասարակության մեջ Արևմտյան Հայաստանի իրավիճակի մասին իրազեկվածության ձևավորմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում միսիոներների և Օսմանյան իշխանությունների հարաբերություններին, նրանց գործունեության նկատմամբ կիրառվող սահմանափակումներին, թույլտվությունների, վերահսկողության և անվտանգության խնդիրներին։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են հայ համայնքների, տեղական հոգևորականության և միսիոներական կառույցների համագործակցության տարբեր ձևերը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև միսիոներական գործունեության ազդեցության գնահատումը՝ կրթության, առողջապահության, կանանց կրթության, սոցիալական աջակցության և համայնքային կյանքի զարգացման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ամերիկյան միսիոներների դերը ոչ միայն որպես կրոնական քարոզիչների, այլև որպես կրթական, բժշկական և մարդասիրական գործունեություն իրականացնող կազմակերպիչների։ Միաժամանակ այն կարող է անդրադառնալ միսիոներական աշխատանքի սահմանափակումներին, տեղական հասարակության տարբեր խմբերի արձագանքներին և գործունեության կրոնական ու աշխարհիկ բաղադրիչների հարաբերակցությանը։ Ուսումնասիրության աղբյուրագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ միսիոներների հաշվետվությունները, նամակները, հուշերը և այլ փաստաթղթեր կարող են կարևոր տեղեկություններ պարունակել տվյալ ժամանակաշրջանի Արևմտյան Հայաստանի սոցիալական և քաղաքական իրավիճակի վերաբերյալ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, Հայոց ցեղասպանության նախապատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողներին, կրոնական առաքելությունների պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի կրթական և մարդասիրական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է կովերի մաստիտների ախտածնության որոշ հիմնահարցերի և հիվանդության կանխարգելման արդյունավետ միջոցների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կաթնագեղձի բորբոքային հիվանդության առաջացման և զարգացման մեխանիզմներն են, դրա նպաստող գործոնները, կլինիկական և ախտաբանական դրսևորումները, ինչպես նաև անասնապահական տնտեսություններում հիվանդության տարածումը սահմանափակելու հնարավորությունները։ Մաստիտը կաթնատու անասնապահության կարևոր խնդիրներից է, քանի որ այն կարող է բացասաբար անդրադառնալ կաթնատվության, կաթի որակի, կենդանիների առողջության և տնտեսության արտադրական արդյունավետության վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հիվանդության առաջացման պատճառները՝ առանձնացնելով վարակիչ և ոչ վարակիչ գործոնների դերը։ Մասնավորապես ուշադրություն է դարձվում միկրոօրգանիզմների, կաթնագեղձի պաշտպանական մեխանիզմների, կենդանու ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակի, կերակրման պայմանների, պահվածքի, կթման տեխնոլոգիայի և շրջակա միջավայրի հիգիենիկ վիճակի փոխազդեցությանը։ Ախտածնության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են հարուցիչները ներթափանցում կաթնագեղձ, ինչ պայմաններում են բազմանում և ինչպես է կենդանու օրգանիզմի իմունային պատասխանը ձևավորում բորբոքային գործընթացը։ Հիվանդության զարգացման վրա կարող են ազդել նաև կովի լակտացիայի փուլը, կթման հաճախականությունը, կաթնագեղձի անատոմիական առանձնահատկությունները և նախկինում ունեցած հիվանդությունները։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է մաստիտների տարբեր ձևերի և ծանրության աստիճանների տարբերակումը, քանի որ հիվանդության կլինիկական արտահայտությունները կարող են զգալիորեն տարբերվել՝ սկսած թաքնված կամ ենթակլինիկական ընթացքից մինչև արտահայտված բորբոքային վիճակներ։ Ենթակլինիկական ձևերի ժամանակ հատկապես կարևոր է ժամանակին հայտնաբերումը, քանի որ արտաքին ակնհայտ ախտանշանների բացակայության պայմաններում կարող են պահպանվել կաթի որակի և արտադրողականության վրա բացասական ազդեցությունները։ Հետազոտության կանխարգելիչ ուղղությունը ներառում է կթման հիգիենայի, կթման սարքավորումների պատշաճ շահագործման, կենդանիների պահման պայմանների բարելավման, կաթնագեղձի վնասվածքների կանխարգելման և կենդանիների առողջական վիճակի պարբերական վերահսկման հարցերը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև հիվանդության վաղ հայտնաբերումը, որի համար կարող են կիրառվել կաթի և կաթնագեղձի վիճակի գնահատման կլինիկական, լաբորատոր և այլ ախտորոշիչ մեթոդներ։ Կանխարգելման համակարգված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել հիվանդության տարածվածությունը, սահմանափակել արտադրական կորուստները և բարելավել ստացվող կաթի անվտանգությունն ու որակը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տնտեսության կառավարման այնպիսի միջոցառումներին, որոնք ուղղված են հիվանդության ռիսկի նվազեցմանը՝ կենդանիների ճիշտ խմբավորմանը, կթման գործընթացի կազմակերպմանը, ախտահանման միջոցների կիրառմանը և հիվանդ կամ կասկածելի կենդանիների նկատմամբ համապատասխան վերահսկողության իրականացմանը։ Թեմայի գործնական նշանակությունը մեծ է, քանի որ մաստիտների կանխարգելումը սովորաբար ավելի արդյունավետ և տնտեսապես շահավետ է, քան արդեն զարգացած հիվանդության բուժման և դրա հետևանքների վերացման փորձերը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել անասնաբույժներին, անասնաբուժական ախտաբաններին, կաթնատու անասնապահության մասնագետներին, ֆերմերներին, կենդանիների առողջության կառավարման մասնագետներին, ինչպես նաև անասնաբուժական և գյուղատնտեսական կրթություն ստացող ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Այն արժեքավոր է կովերի կաթնագեղձի հիվանդությունների առաջացման մեխանիզմների ըմբռնման և տնտեսություններում մաստիտների կանխարգելման համալիր միջոցառումների մշակման տեսանկյունից։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է ջրի նախնական մաքրման գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ շերտավոր ֆիլտրերի և որպես ֆիլտրող նյութերի տեղական լեռնային ապարների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել բնական ծագում ունեցող տեղական նյութերի օգտագործման հնարավորությունները ջրից կախված մասնիկների, մեխանիկական խառնուրդների և այլ աղտոտիչների նախնական հեռացման համար՝ ստանալով արդյունավետ և տնտեսապես մատչելի մաքրման համակարգ։ Շերտավոր ֆիլտրացումը ջրի մաքրման մեթոդ է, որի դեպքում ջուրը հաջորդաբար անցնում է տարբեր հատիկաչափ և ֆիզիկաքիմիական հատկություններ ունեցող նյութերի շերտերով, ինչի շնորհիվ հնարավոր է համատեղել մեխանիկական զտումը, մասնիկների նստեցումը, մակերևութային կլանումը և որոշ դեպքերում՝ աղտոտիչների հետ ֆիզիկաքիմիական փոխազդեցությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել Հայաստանի տարածքում տարածված տարբեր լեռնային ապարների ֆիլտրող հատկությունները, դրանց հատիկային կազմը, ծակոտկենությունը, ջրաթափանցելիությունը, մեխանիկական կայունությունը և ջրի տարբեր բաղադրիչների հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիլտրի շերտերի դասավորությանը, հաստությանը և հատիկաչափային հարաբերակցությանը, քանի որ այդ պարամետրերը կարող են էապես ազդել ջրի մաքրման աստիճանի, հոսքի արագության և ֆիլտրի աշխատանքի տևողության վրա։ Փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել մուտքային և մաքրված ջրի որակական ցուցանիշների փոփոխությունները, մասնավորապես՝ կախված նյութերի բնույթից, ջրի աղտոտվածության մակարդակից և ֆիլտրացման պայմաններից։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ֆիլտրերի արդյունավետության գնահատումը տարբեր շահագործման ռեժիմներում, քանի որ ֆիլտրող շերտերի աստիճանական խցանումը կարող է նվազեցնել ջրի հոսքի արագությունը և փոխել մաքրման արդյունավետությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև օգտագործված ֆիլտրող նյութերի վերականգնման, փոխարինման կամ հետագա օգտագործման հնարավորություններին։ Տեղական լեռնային ապարների կիրառումն առանձնահատուկ հետաքրքրություն ունի Հայաստանի պայմաններում, քանի որ կարող է նվազեցնել ներմուծվող ֆիլտրող նյութերից կախվածությունը, օգտագործել տեղական հանքային ռեսուրսները և նպաստել ջրի մաքրման տեխնոլոգիաների տեղայնացմանը։ Միաժամանակ կարևոր է գնահատել ընտրված ապարների հնարավոր ազդեցությունը մաքրվող ջրի քիմիական կազմի վրա, որպեսզի ֆիլտրային նյութը ոչ միայն հեռացնի աղտոտիչները, այլև ջրի մեջ չներկայացնի անցանկալի լուծվող բաղադրիչներ։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ փոքր և միջին արտադրողականության ջրամաքրման համակարգերի, տեղական պայմաններին հարմարեցված ֆիլտրային կայանքների և նախնական ջրամաքրման տեխնոլոգիաների մշակման համար։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել ջրամաքրման ոլորտի մասնագետներին, բնապահպաններին, հիդրոերկրաբաններին, քիմիկոսներին, ինժեներներին և բնական ֆիլտրող նյութերի կիրառմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է ջրի մաքրման տեխնոլոգիական և բնապահպանական խնդիրները՝ ուսումնասիրելով տեղական լեռնային ապարների ներուժը որպես մատչելի, բնական և հնարավոր արդյունավետ ֆիլտրող նյութեր։