Կրտսեր դպրոցականի մտածողության զարգացումը ուսուցման գործընթացում (մայրենի լեզվի նյութերի հիման վրա)

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է էվոլյուցիոն զարգացման տարբեր մակարդակներում գտնվող օրգանիզմների ամբողջական ֆունկցիոնալ վիճակի առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում օրգանիզմը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ համակարգերի ամբողջություն, որի կենսագործունեությունը պայմանավորված է նյարդային, հումորալ, նյութափոխանակային և այլ կարգավորիչ մեխանիզմների համաձայնեցված աշխատանքով։ Քննության են առնվում տարբեր աստիճանի կենսաբանական կազմակերպվածություն ունեցող օրգանիզմներում ֆիզիոլոգիական գործընթացների ինտեգրման ընդհանուր օրինաչափությունները և դրանց էվոլյուցիոն փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով տարբեր օրգան-համակարգերի գործունեությունը միավորվում է ընդհանուր հարմարվողական պատասխանի մեջ՝ ապահովելով ներքին միջավայրի հարաբերական կայունությունը և արտաքին պայմանների փոփոխություններին արձագանքելու կարողությունը։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե էվոլյուցիոն զարգացման ընթացքում ինչպես են բարդացել կարգավորման համակարգերը, փոխվել ֆունկցիաների փոխկապակցվածության ձևերը և մեծացել օրգանիզմի տարբեր բաղադրիչների գործունեության համակարգվածությունը։ Ուսումնասիրվում են ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների փոխհարաբերությունները հանգստի, ակտիվության և շրջակա միջավայրի տարբեր ազդեցությունների պայմաններում՝ դրանց միջոցով բացահայտելով օրգանիզմի ամբողջական արձագանքի առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նաև նյարդային և ներզատական կարգավորման հարաբերակցության ուսումնասիրությունը՝ հատկապես ավելի բարդ կազմակերպվածություն ունեցող օրգանիզմներում, որտեղ տարբեր կարգավորիչ օղակների փոխազդեցությունը կարող է ապահովել առավել ճկուն հարմարվողական պատասխաններ։ Հետազոտության համեմատական բնույթը նպաստում է տարբեր կենսաբանական խմբերի միջև ոչ միայն տարբերությունների, այլև պահպանված ընդհանուր ֆիզիոլոգիական սկզբունքների բացահայտմանը։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը կարևոր է օրգանիզմի ամբողջականության, հոմեոստազի և հարմարվողականության վերաբերյալ պատկերացումների զարգացման համար և հնարավորություն է տալիս ֆիզիոլոգիական գործընթացները դիտարկել դրանց էվոլյուցիոն ծագման ու բարդացման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է համեմատական ֆիզիոլոգիայի, էվոլյուցիոն կենսաբանության և համակարգային կենսաբանության մոտեցումները՝ նպաստելով կենդանի օրգանիզմների ինտեգրատիվ գործունեության ընդհանուր սկզբունքների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Մանկավարժություն

Հրատարակությունը նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմում Խորհրդային Միության հաղթանակի 40-ամյակին և նախատեսված է այդ հոբելյանական տարեթվի կապակցությամբ կրթական ու դաստիարակչական միջոցառումների կազմակերպման համար։ Այն ներկայացնում է մեթոդական հանձնարարականների և գործնական առաջարկությունների ամբողջություն, որոնց միջոցով ուսուցիչներին, դաստիարակներին, գրադարանավարներին և մշակութային-կրթական հաստատությունների աշխատակիցներին առաջարկվում են թեմատիկ միջոցառումների, զրույցների, դասախոսությունների, ընթերցումների, ցուցահանդեսների և այլ աշխատանքների կազմակերպման եղանակներ։ Նյութի հիմնական նպատակներից է երիտասարդ սերնդին ներկայացնել պատերազմի տարիների պատմական իրադարձությունները, հաղթանակի նշանակությունը, ռազմաճակատում և թիկունքում մարդկանց կատարած աշխատանքը, ինչպես նաև պատերազմի մասնակիցների և զոհվածների հիշատակի պահպանման կարևորությունը։ Մեթոդական մոտեցումները կարող են ներառել փաստագրական նյութերի, հուշերի, գրական ստեղծագործությունների, պատմական փաստերի և կենսագրական տեղեկությունների օգտագործում, ինչը հնարավորություն է տալիս պատմական թեման ներկայացնել ոչ միայն որպես իրադարձությունների հաջորդականություն, այլև որպես մարդկային ճակատագրերի և անձնական սխրանքների պատմություն։ Առանձին նշանակություն է տրվում հայ ժողովրդի և Հայաստանի մասնակցությանը պատերազմական տարիների ընդհանուր պայքարին, հայ զինվորների, սպաների, ռազմաճակատայինների և թիկունքի աշխատողների ներդրմանը հաղթանակի գործում։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նաև հիշատակի և հայրենասիրական միջոցառումների բովանդակության մշակման համար՝ առաջարկելով տարբեր տարիքային խմբերին համապատասխանող թեմաներ և աշխատանքի ձևեր։ Մեթոդական հանձնարարականների արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ դրանք համադրում են պատմական գիտելիքի փոխանցումը և դաստիարակչական նպատակները՝ նպաստելով պատերազմի հետևանքների, խաղաղության արժեքի և պատմական հիշողության պահպանման վերաբերյալ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Նյութը կարող է ծառայել որպես գործնական ուղեցույց դպրոցներում, գրադարաններում, ակումբներում և այլ կրթամշակութային հաստատություններում հոբելյանական միջոցառումներ կազմակերպելու համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է տետրահիդրոպիրանային օղակ պարունակող նոր ացետամիդների և պրոպիոնամիդների սինթեզին, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը և կենսաբանական ակտիվության գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են օրգանական միացությունների ստացման և քիմիական ձևափոխման եղանակները՝ նպատակ ունենալով ստանալ նոր կառուցվածքով միացություններ և բացահայտել դրանց կառուցվածք–կենսաբանական ակտիվություն փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տետրահիդրոպիրանային օղակի դերին մոլեկուլների ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական հատկությունների ձևավորման գործում, ինչպես նաև ամիդային խմբի կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությանը ստացվող միացությունների ակտիվության վրա։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են սինթեզված միացությունների ստացման պայմանները, կառուցվածքի հաստատման մեթոդները և դրանց հիմնական բնութագրերը։ Ուսումնասիրվում են ստացված նյութերի կենսաբանական ազդեցությունները՝ հնարավորություն տալով գնահատել տարբեր կառուցվածքային հատվածների նշանակությունը կենսաբանական ակտիվության դրսևորման տեսանկյունից։ Համեմատական վերլուծության միջոցով բացահայտվում են մոլեկուլային կառուցվածքի և կենսաբանական հատկությունների միջև առկա օրինաչափությունները, որոնք կարող են կարևոր լինել նոր կենսաակտիվ միացությունների նպատակային նախագծման համար։ Հետազոտությունը միավորում է օրգանական սինթեզի, կառուցվածքային վերլուծության և կենսաբանական փորձարկումների մոտեցումները՝ ձևավորելով նոր միացությունների ուսումնասիրման համալիր մեթոդաբանություն։ Ստացված արդյունքները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել դեղագործական քիմիայի և կենսաօրգանական քիմիայի բնագավառներում՝ հատկապես նոր պոտենցիալ կենսաակտիվ նյութերի որոնման և կառուցվածքային օպտիմալացման խնդիրների տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել օրգանական և դեղագործական քիմիայի մասնագետներին, կենսաքիմիկոսներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ագրարային շուկայի ձևավորման, գործունեության և զարգացման ընթացքում առաջացող տնտեսական ու կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում գյուղատնտեսական արտադրության և շուկայական հարաբերությունների փոխկապակցվածությունն է՝ արտադրողից մինչև վերջնական սպառող ձևավորվող տնտեսական կապերի համատեքստում։ Քննվում են գյուղատնտեսական արտադրանքի առաջարկի և պահանջարկի ձևավորման առանձնահատկությունները, գնագոյացման մեխանիզմները, արտադրանքի իրացման կազմակերպումը, մեծածախ և մանրածախ առևտրի համակարգերը, ինչպես նաև շուկայական ենթակառուցվածքների զարգացման նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոքր և մասնատված գյուղացիական տնտեսությունների շուկա մուտք գործելու հնարավորություններին, դրանց բանակցային դիրքին, արտադրանքի անհրաժեշտ ծավալների համախմբման և կայուն իրացման ուղիների ձևավորման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսական կոոպերացիայի, պահեստավորման, վերամշակման, փոխադրման, լոգիստիկ ծառայությունների և շուկայական տեղեկատվության հասանելիության հնարավոր ազդեցությունները ագրարային շուկայի արդյունավետության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գյուղատնտեսական արտադրության սեզոնային բնույթի և բնակլիմայական պայմաններից կախվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ գործոնները կարող են առաջացնել առաջարկի ու գների զգալի տատանումներ և մեծացնել արտադրողների տնտեսական ռիսկերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ներմուծման և արտահանման գործընթացները, տեղական արտադրանքի մրցունակությունը, որակի ապահովման համակարգերը և ագրոպարենային արժեշղթաների զարգացումը։ Անդրադարձ է կատարվում ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության, ներդրումների, ապահովագրական մեխանիզմների և պետական աջակցության հնարավոր դերին՝ շուկայի կայուն զարգացման պայմանների ձևավորման տեսանկյունից։ Հիմնախնդիրների լուծման հնարավոր ուղղությունները կարող են կապվել շուկայական ենթակառուցվածքների կատարելագործման, արտադրողների համագործակցության ընդլայնման, տեղեկատվական ապահովման բարելավման, վերամշակման և պահպանման կարողությունների զարգացման ու արդյունավետ կառավարման մեխանիզմների ներդրման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, շուկայի կազմակերպման և գյուղատնտեսական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ագրարային շուկայի արդյունավետ գործունեության, արտադրողների մրցունակության և գյուղատնտեսության կայուն զարգացման տնտեսական նախադրյալները։

Մաթեմատիկա

Գիրքը նվիրված է ոչ գծային ինտեգրալ և ինտեգրադիֆերենցիալ հավասարումների լուծելիության խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ ներգործող օպերատորները ոչ կոմպակտ են և գտնվում են կրիտիկական իրավիճակներում։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են նման հավասարումների գոյության, լուծումների կառուցվածքի և մաթեմատիկական հատկությունների հետ կապված հիմնարար հարցերը՝ կիրառելով ֆունկցիոնալ անալիզի և ոչ գծային օպերատորների տեսության մեթոդներ։ Հեղինակը վերլուծում է այն բարդությունները, որոնք առաջանում են ոչ կոմպակտ օպերատորների առկայության դեպքում, ներկայացնում է լուծելիության պայմաններ, տեսական արդյունքներ և համապատասխան մաթեմատիկական մոտեցումներ։ Հետազոտության շրջանակում քննարկվում են աբստրակտ տարածություններում սահմանված հավասարումների լուծումների գոյության ապացույցներ, օպերատորային մեթոդներ և կրիտիկական դեպքերի առանձնահատկություններ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից մաթեմատիկական վերլուծության զարգացման համար և կարող է կիրառվել տարբեր գիտական ոլորտներում, որտեղ հանդիպում են բարդ ոչ գծային մոդելներ։ Գիրքը նախատեսված է մաթեմատիկոսների, ֆունկցիոնալ անալիզի և դիֆերենցիալ հավասարումների ոլորտի հետազոտողների, ասպիրանտների, դասախոսների և մաթեմատիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Կենսաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է միկրոջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների կենսաբազմազանության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև Parachlorella kessleri միկրոջրիմուռի կենսատեխնոլոգիական ներուժի գնահատմանը։ Հետազոտության առաջին ուղղությունը վերաբերում է ջրային էկոհամակարգերում տարածված միկրոջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների տեսակային բազմազանության, տարածման առանձնահատկությունների և էկոլոգիական նշանակության բացահայտմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել տարբեր ջրային միջավայրերից հավաքված նմուշները, դրանց տեսակային կազմը, կենսաբանական առանձնահատկությունները և շրջակա միջավայրի պայմանների ազդեցությունը միկրոօրգանիզմների տարածման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, ինչպիսիք են ջրի ջերմաստիճանը, լուսավորությունը, սննդանյութերի պարունակությունը, թթվայնությունը և այլ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներ, որոնք կարող են պայմանավորել միկրոջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների աճն ու բազմազանությունը։ Աշխատանքի երկրորդ կարևոր ուղղությունը Parachlorella kessleri տեսակի կենսաբանական և կենսատեխնոլոգիական հատկությունների ուսումնասիրությունն է։ Այս միկրոջրիմուռը կարող է դիտարկվել որպես արժեքավոր կենսաբանական հումք՝ շնորհիվ իր կենսազանգվածում սպիտակուցների, լիպիդների, ածխաջրերի, պիգմենտների և այլ կենսաակտիվ միացությունների կուտակման հնարավորության։ Հետազոտության ընթացքում կարող են գնահատվել դրա աճի արագությունը, կենսազանգվածի արտադրողականությունը, տարբեր աճեցման պայմանների նկատմամբ արձագանքը և կենսաքիմիական կազմը։ Կարևոր ուղղություն է նաև այն պայմանների բացահայտումը, որոնք նպաստում են առավել բարձր կենսազանգվածի կամ նպատակային արժեքավոր նյութերի ստացմանը։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել այս միկրոջրիմուռի հնարավոր կիրառությունները սննդի և կերերի արտադրության, կենսաակտիվ նյութերի ստացման, կենսավառելիքի, ջրերի կենսաբանական մաքրման և այլ կենսատեխնոլոգիական ուղղություններում։ Միկրոջրիմուռների կենսաբազմազանության ուսումնասիրությունը միաժամանակ կարևոր է էկոհամակարգերի վիճակի գնահատման և բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման տեսանկյունից, քանի որ այս օրգանիզմները կարևոր դեր ունեն ջրային միջավայրերի նյութափոխանակության, թթվածնարտադրության և սննդային շղթաների պահպանման գործընթացներում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համադրել էկոլոգիական և կիրառական կենսաբանական մոտեցումները՝ մի կողմից բացահայտելով միկրոջրիմուռների ու ցիանոբակտերիաների բազմազանությունը, իսկ մյուս կողմից գնահատելով ընտրված տեսակի՝ կենսատեխնոլոգիական արտադրություններում կիրառվելու հեռանկարները։ Ստացված արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ տեղական միկրոջրիմուռային ռեսուրսների հետագա ուսումնասիրության, արժեքավոր կենսանյութերի ստացման տեխնոլոգիաների զարգացման և կայուն կենսատեխնոլոգիական գործընթացների մշակման համար։