Курс высшей алгебры

Հոգեբանություն

Աշխատանքը նվիրված է ամուսնական կյանքից բավարարվածության և հուզական ինտելեկտի փոխադարձ կապի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել, թե ինչպես են մարդու հույզերը ճանաչելու, հասկանալու, կարգավորելու և արդյունավետ արտահայտելու կարողությունները կապված զուգընկերային հարաբերությունների որակի և ամուսնական կյանքից ընդհանուր բավարարվածության հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ամուսնական հարաբերությունների հոգեբանական առանձնահատկությունները, փոխադարձ վստահությունը, հաղորդակցությունը, փոխըմբռնումը, կոնֆլիկտների կարգավորումը, էմպատիան և զուգընկերոջ հուզական կարիքներին արձագանքելու կարողությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հուզական ինտելեկտի հիմնական բաղադրիչներին՝ սեփական հույզերի ճանաչմանը, դրանց կառավարմանը, այլ մարդկանց հույզերի ընկալմանը և սոցիալական փոխազդեցության արդյունավետ կազմակերպմանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու այն հարցը, թե արդյոք հուզական իրազեկվածության և ինքնակարգավորման ավելի բարձր մակարդակը նպաստում է ամուսնական հարաբերություններում ավելի կառուցողական հաղորդակցության, փոխադարձ աջակցության և բավարարվածության ձևավորմանը։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել նաև այն գործոնները, որոնք կարող են ուժեղացնել կամ թուլացնել այդ կապը, մասնավորապես՝ ամուսնության տևողությունը, զուգընկերների հաղորդակցական ոճը, կոնֆլիկտների հաճախականությունը, փոխադարձ սպասումները և հարաբերություններում առկա հոգեբանական աջակցությունը։ Հետազոտության էմպիրիկ հատվածը կարող է հիմնվել համապատասխան հոգեբանական մեթոդիկաների, հարցաթերթերի և վիճակագրական վերլուծության վրա՝ հուզական ինտելեկտի և ամուսնական բավարարվածության մակարդակների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունը բացահայտելու նպատակով։ Արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ ընտանեկան հարաբերությունների հոգեբանական առանձնահատկությունների ավելի խոր ըմբռնման համար և ցույց տալ, թե ինչ դեր կարող են ունենալ հուզական հմտությունները հարաբերությունների կայունության ու փոխադարձ բավարարվածության պահպանման գործում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ընտանեկան և սոցիալական հոգեբանությամբ զբաղվող մասնագետներին, հոգեբաններին, խորհրդատուներին, հետազոտողներին, ինչպես նաև միջանձնային հարաբերությունների և հուզական ինտելեկտի խնդիրներով հետաքրքրվող ուսանողներին։

Սոցիոլոգիա

Համակեցությունը հասարակության մեջ մարդկանց և խմբերի միջև խաղաղ, համագործակցային և հարգալից հարաբերություններ հաստատելու և պահպանելու ունակությունն է, որը հիմնված է փոխադարձ հանդուրժողականության, իրավունքի, բարոյական արժեքների և ընդհանուր սոցիալական նորմերի վրա: Այն ընդգրկում է միջանձնային փոխգործակցությունը, կոնֆլիկտների խուսափումը կամ հաշտեցումը, համատեղ նպատակների հասնելու ձգտումը և տարբեր մշակութային, կրոնական կամ սոցիալական տարբերություններում համագործակցելու կարողությունը: Համակեցությունը հանդիսանում է հասարակական կայունության և զարգացման կարևոր հիմք, քանի որ այն նպաստում է վստահության, համագործակցության և միասնության ձևավորմանը, ինչպես նաև նպաստում է անհատական և հավաքական բարօրությանը: Ներկայ ժամանակներում համակեցությունը հատկապես կարևոր է բազմազգ, բազմամշակութային և տեխնոլոգիապես ինտեգրված հասարակություններում, որտեղ մարդկանց փոխադարձ հարգանքը և հանդուրժողականությունը կարևոր դեր են խաղում խաղաղության, սոցիալական արդարության և համընդհանուր զարգացման ապահովման գործում:

Մանկավարժություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ուսուցման գործընթացում ձևամոլության երևույթի բացահայտմանը, դրա առաջացման պատճառների վերլուծությանը, հիմնական դրսևորումների ուսումնասիրությանը և հաղթահարման մանկավարժական արդյունավետ ուղիների ներկայացմանը։ Աշխատության կենտրոնում այն խնդիրն է, երբ կրթական գործընթացի արտաքին ձևերը՝ դասի կազմակերպումը, փաստաթղթավորումը, գնահատումը, առաջադրանքների կատարումը կամ սահմանված ընթացակարգերի պահպանումը, սկսում են գերակշռել ուսուցման իրական բովանդակության և կրթական նպատակների նկատմամբ։ Այս իրավիճակում ուսուցումը կարող է պահպանել իր արտաքին կազմակերպվածությունը, սակայն չապահովել սովորողների գիտելիքների խորքային յուրացումը, մտածողության զարգացումը, ինքնուրույնությունը և գործնական կարողությունների ձևավորումը։ Ձևամոլությունը կրթական միջավայրում կարող է դրսևորվել տարբեր մակարդակներում։ Դասավանդման ժամանակ այն կարող է արտահայտվել դասի մեխանիկական կառուցվածքով, նյութի վերարտադրությամբ, սովորողների իրական առաջընթացի փոխարեն ձևական ցուցանիշների վրա կենտրոնանալով, գնահատականը որպես ինքնանպատակ օգտագործելով կամ ուսուցչի և սովորողի միջև իրական փոխգործակցության բացակայությամբ։ Սովորողն իր հերթին կարող է ձգտել ոչ թե նյութը հասկանալուն, այլ միայն պահանջվող աշխատանքը կատարելու, ճիշտ պատասխանը վերարտադրելու կամ բարձր գնահատական ստանալու։ Այս դեպքում կրթական գործունեության արտաքին արդյունքը կարող է չհամապատասխանել սովորողի իրական գիտելիքներին և կարողություններին։ Ուսումնասիրության կարևոր հարցերից է ձևամոլության առաջացման պատճառների բացահայտումը։ Դրանց թվում կարող են լինել ուսուցման չափազանց վարչականացված կազմակերպումը, ուսումնական արդյունքների քանակական ցուցանիշների նկատմամբ գերակշռող ուշադրությունը, ուսուցչի աշխատանքի նկատմամբ ձևական վերահսկողությունը, դասագրքային նյութի մեխանիկական վերարտադրությունը, գնահատման ոչ արդյունավետ համակարգերը և սովորողների անհատական առանձնահատկությունների անտեսումը։ Ձևամոլությանը կարող է նպաստել նաև այնպիսի կրթական միջավայրը, որտեղ սխալը ընկալվում է ոչ թե որպես սովորելու բնական բաղադրիչ, այլ որպես բացասական արդյունք, ինչի հետևանքով սովորողները կարող են խուսափել հարցեր տալուց, սեփական տեսակետն արտահայտելուց կամ ինքնուրույն լուծումներ առաջարկելուց։ Խնդրի հաղթահարման հիմնական ուղղությունը ուսուցման բովանդակության և ձևերի միջև հավասարակշռության վերականգնումն է։ Ուսուցման կազմակերպչական ձևերը պետք է ծառայեն կրթական նպատակներին և ոչ թե փոխարինեն դրանց։ Այդ նպատակով կարևոր է կիրառել սովորողակենտրոն, համագործակցային և ակտիվ ուսուցման մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս սովորողին մասնակցել գիտելիքի կառուցման գործընթացին։ Խնդրահարույց իրավիճակների ստեղծումը, քննարկումները, նախագծային աշխատանքները, հետազոտական առաջադրանքները, գործնական խնդիրների լուծումը և ինքնագնահատումը կարող են նվազեցնել մեխանիկական ուսուցման դերը և մեծացնել սովորողի իրական ներգրավվածությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև գնահատման համակարգի կատարելագործումը։ Եթե գնահատվում է միայն վերջնական պատասխանը կամ ճիշտ վերարտադրությունը, սովորողը կարող է կենտրոնանալ ձևական արդյունքի վրա։ Ավելի արդյունավետ է գնահատել նաև մտածողության ընթացքը, հիմնավորումները, խնդիրների լուծման ռազմավարությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքը նոր իրավիճակներում կիրառելու կարողությունը։ Ձևամոլության հաղթահարման համար անհրաժեշտ է նաև ուսուցչի մասնագիտական դիրքորոշման փոփոխություն։ Ուսուցիչը պետք է կարողանա տարբերել կրթական գործընթացի իրական արդյունքը դրա արտաքին ցուցանիշներից և մշտապես գնահատել՝ արդյոք կիրառվող մեթոդները նպաստո՞ւմ են սահմանված կրթական նպատակների իրականացմանը։ Դասի պլանը, ուսումնական փաստաթղթերը և մեթոդական պահանջները կարևոր են այնքանով, որքանով օգնում են արդյունավետ կազմակերպել ուսուցումը, սակայն դրանք չպետք է վերածվեն ինքնանպատակ ձևականությունների։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև մանկավարժական ստեղծագործականության դերը։ Տարբեր դասարաններ, սովորողների տարբեր խմբեր և տարբեր ուսումնական առարկաներ պահանջում են համապատասխան մեթոդական լուծումներ, ուստի մեկ ընդհանուր ձևի մեխանիկական կիրառումը կարող է նվազեցնել ուսուցման արդյունավետությունը։ Ուսուցման գործընթացի իրական արդյունավետությունը պետք է որոշվի ոչ թե միայն դասի արտաքին կազմակերպվածությամբ, այլ այն արդյունքով, թե որքանով է սովորողը հասկացել նյութը, կարողանում այն կիրառել, ինքնուրույն մտածել, հիմնավորել իր տեսակետը և շարունակել սովորել առանց մշտական արտաքին վերահսկողության։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ ձևամոլության խնդրի վերլուծությունը կարող է օգնել ուսուցիչներին, դասախոսներին և կրթության կազմակերպիչներին վերանայել ուսուցման կազմակերպման որոշ մոտեցումներ և ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել կրթության իրական բովանդակությանը։ Այն նաև կարևոր է կրթության որակի ապահովման տեսանկյունից, քանի որ ձևական ցուցանիշների և իրական ուսումնական արդյունքների միջև տարբերությունը կարող է խոչընդոտել կրթական համակարգի զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր մանկավարժական խնդիր է դիտարկում՝ ցույց տալով, որ արդյունավետ կրթությունը չի կարող սահմանափակվել միայն սահմանված ձևերի և ընթացակարգերի պահպանմամբ։ Դրա հիմնական նպատակը սովորողի անձի, գիտելիքների, կարողությունների և մտածողության զարգացումն է, իսկ կրթական ձևերն ու մեթոդները պետք է ընտրվեն հենց այդ նպատակին ծառայելու համար։ Թեման կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, ուսուցիչներին, դասախոսներին, մեթոդիստներին, կրթության կառավարման մասնագետներին, մանկավարժական բուհերի ուսանողներին և կրթության որակի խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Տեխնոլոգիա

Այս աշխատությունը նվիրված է կառուցվածքային տարրերի լարվածա-դեֆորմացիոն վիճակի ուսումնասիրությանը այն դեպքերում, երբ դրանք թուլացված են ճաքերով, անցքերով կամ այլ կառուցվածքային անընդհատության խախտումներով, որոնք զգալիորեն փոխում են նյութի մեխանիկական վարքագիծը արտաքին բեռների ազդեցության տակ։ Քննարկվում են առաձգականության և պլաստիկության տեսությունների հիման վրա ձևավորված մոդելներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել լարվածությունների բաշխումը և դեֆորմացիաների կենտրոնացումը թերությունների եզրային գոտիներում, որտեղ առավել հաճախ առաջանում են քայքայման և աճող ճաքերի զարգացման գործընթացներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լարվածության կենտրոնացման գործոններին, բեկման մեխանիկայի սկզբունքներին և այն մաթեմատիկական մոտեցումներին, որոնք կիրառվում են բարդ երկրաչափական ձև ունեցող տարրերի համար՝ ներառյալ վերլուծական, թվային և վերջավոր տարրերի մեթոդները։ Ուսումնասիրվում են նաև ճաքերի տարածման պայմանները, կրիտիկական բեռնվածության գնահատումը և կառուցվածքային հուսալիության ապահովման ինժեներական լուծումները՝ հաշվի առնելով նյութերի ոչ իդեալական վարքագիծը իրական շահագործման պայմաններում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական հիմքերը և կիրառական հաշվարկային մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ինժեներական կառույցների անվտանգությունն ու դիմացկունությունը վնասվածքների և թերությունների առկայության պայմաններում։

Մշակույթ

Այս գիտական և արվեստաբանական աշխատությունը նվիրված է հայ նշանավոր նկարիչ Ռուդոլֆ Խաչատրյանի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով նրա արվեստի հիմնական ուղղությունները, գեղարվեստական առանձնահատկությունները և մշակութային նշանակությունը։ Գրքում վերլուծվում են նկարչի գեղանկարչական և գրաֆիկական աշխատանքները, կերպարային համակարգը, արտահայտչական միջոցները, գունային լուծումները և ստեղծագործական մտածողության առանձնահատկությունները։ Հեղինակը բացահայտում է արվեստագետի անհատական ոճի ձևավորման ընթացքը, նրա կապը հայ և համաշխարհային կերպարվեստի ավանդույթների հետ, ինչպես նաև այն թեմաներն ու գաղափարները, որոնք արտահայտվում են նրա աշխատանքներում։ Ուսումնասիրությունում անդրադարձ է կատարվում մարդու կերպարի, հոգեբանական վիճակների, ազգային ինքնության, մշակութային հիշողության և ժամանակի զգացողության գեղարվեստական մեկնաբանություններին։ Ներկայացվում են նկարչի ստեղծագործական ուղու տարբեր փուլերը, արվեստի լեզուն և նրա ներդրումը ժամանակակից հայկական կերպարվեստի զարգացման գործում։ Աշխատությունը արժեքավոր է արվեստաբանների, նկարիչների, մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվողների, ուսանողների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ծանոթանալ հայ կերպարվեստի ինքնատիպ ներկայացուցիչներից մեկի ստեղծագործական աշխարհին։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային հանցագործությունների համար քրեական պատասխանատվության իրավական, տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը հարկային պարտավորությունների խախտման այն դրսևորումների քննությունն է, որոնք իրենց հանրային վտանգավորության աստիճանով անցնում են զուտ հարկային կամ վարչական իրավախախտման սահմանները և առաջացնում քրեաիրավական պատասխանատվության անհրաժեշտություն։ Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ հարկերի և պարտադիր վճարների ապահովումը պետության ֆինանսական համակարգի բնականոն գործունեության կարևոր նախապայմաններից է, իսկ հարկային պարտավորություններից դիտավորյալ խուսափելը կարող է վնաս հասցնել պետական բյուջեին, խաթարել օրինական մրցակցությունը և նվազեցնել հարկային համակարգի նկատմամբ վստահությունը։ Աշխատության մեջ հարկային հանցագործությունը դիտարկվում է քրեական իրավունքի և հարկային իրավունքի հատման կետում։ Այդ պատճառով կարևոր խնդիր է սահմանազատել քրեական հանցագործությունը հարկային այն խախտումներից, որոնց համար նախատեսվում են ոչ քրեական պատասխանատվության միջոցներ։ Այս սահմանազատումը անհրաժեշտ է, որպեսզի քրեական իրավունքը կիրառվի միայն հանրային վտանգավորության համապատասխան աստիճան ունեցող արարքների նկատմամբ և չվերածվի հարկային պարտավորությունների կատարման սովորական վարչական գործիքի։ Քրեական պատասխանատվության հիմքը, ընդհանուր առմամբ, հանցակազմի բոլոր հատկանիշները պարունակող մեղավոր արարքի առկայությունն է, իսկ քրեական օրենսդրության հիմնարար սկզբունքներից են օրինականությունը, անձնական և ըստ մեղքի պատասխանատվությունը, արդարությունն ու պատասխանատվության անհատականացումը։ Հետազոտության կարևոր հատվածը վերաբերում է հարկային հանցագործության օբյեկտի, օբյեկտիվ կողմի, սուբյեկտի և սուբյեկտիվ կողմի բացահայտմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննության առնվել հարկային պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման տարբեր ձևերը, դրանց կատարման եղանակները, պատճառված վնասի չափը, արարքի դիտավորությունը և այլ հանգամանքներ, որոնք նշանակություն ունեն արարքի ճիշտ իրավական որակավորման համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ հարկային հանցագործությունների դեպքում ֆինանսական վնասի չափը հաճախ էական նշանակություն ունի արարքի հանրային վտանգավորության գնահատման և պատասխանատվության տարբերակման համար։ Աշխատության առանցքային խնդիրներից է նաև քրեական և հարկային պատասխանատվության հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Միևնույն արարքի կապակցությամբ պետության կողմից կարող են կիրառվել հարկի, տույժի, տուգանքի կամ այլ բնույթի միջոցներ, սակայն դրանց և քրեական պատժի նպատակներն ու իրավական բնույթը նույնական չեն։ Հետևաբար անհրաժեշտ է հստակեցնել այն պայմանները, որոնց դեպքում հարկային պարտավորության խախտումը պետք է հանգեցնի քրեական հետապնդման, ինչպես նաև այն դեպքերը, երբ բավարար են հարկային կամ վարչական ներգործության միջոցները։ Այս հարցը հատկապես կարևոր է արդարության և համաչափության տեսանկյունից։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև հարկային հանցագործությունների բացահայտման և քննության պրակտիկան։ Նման գործերի առանձնահատկությունն այն է, որ դրանց բացահայտման համար հաճախ անհրաժեշտ են ֆինանսական փաստաթղթերի, հաշվապահական տվյալների, հարկային հաշվետվությունների, բանկային գործարքների և այլ տնտեսական տեղեկությունների համադրում։ Այդ պատճառով հարկային վերահսկողության, նախաքննության և դատական քննության փուլերում մասնագիտական գիտելիքների արդյունավետ օգտագործումը կարող է էական նշանակություն ունենալ հանցագործության հանգամանքների ամբողջական բացահայտման համար։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև ապացուցման խնդիրների ուսումնասիրությունը, հատկապես՝ հարկային պարտավորության չափի, իրական տնտեսական գործունեության, հարկերից խուսափելու մտադրության և մեղքի ձևի որոշման հարցերում։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի քրեական պատասխանատվությունից ազատման կամ պատասխանատվության մեղմացման հնարավորությունների խնդիրը։ Հայկական օրենսդրության զարգացման տարբեր փուլերում քննարկվել է պետությանը պատճառված վնասի հատուցման և քրեական պատասխանատվության հարաբերակցությունը։ Օրենսդրական քննարկումներում ընդգծվել է, որ քրեական պատասխանատվությունը պետք է տարանջատվի հարկային պատասխանատվությունից, իսկ կիրառվող միջոցը պետք է համաչափ լինի կատարված արարքի ծանրությանը։ Այս մոտեցումը կարևոր է այն պատճառով, որ պետության ֆինանսական շահերի վերականգնումը և հանցավոր վարքագծի համար պատժի կիրառումը փոխկապակցված, բայց ոչ նույնական նպատակներ են։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև իրավաբանական անձանց պատասխանատվության խնդրին։ Հայաստանի նոր քրեական օրենսդրության շրջանակում նախատեսվել են իրավաբանական անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու պայմաններ, ինչը հարկային և տնտեսական հանցագործությունների համատեքստում նոր իրավական հարցեր է առաջացնում։ Այս հանգամանքը կարևոր է հատկապես այն դեպքերում, երբ հանցավոր գործողությունը կատարվում է ընկերության կառավարման, ներկայացուցչության կամ որոշումների կայացման լիազորություն ունեցող անձանց կողմից և կարող է նպատակ ունենալ իրավաբանական անձի համար գույքային կամ այլ օգուտ ապահովելու։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև պատժի համաչափության հարցը։ Հարկային հանցագործությունների համար սահմանվող պատիժը պետք է արտացոլի արարքի իրական հանրային վտանգավորությունը և միաժամանակ ապահովի ինչպես կանխարգելիչ, այնպես էլ արդարադատական նպատակների իրականացումը։ Չափազանց մեղմ պատժամիջոցները կարող են չապահովել հարկային կարգապահության անհրաժեշտ մակարդակ, մինչդեռ անհամաչափ խիստ քրեական քաղաքականությունը կարող է հանգեցնել քրեական իրավունքի անհարկի ընդլայնման։ Հետևաբար անհրաժեշտ է գտնել քրեական, հարկային և վարչական ներգործության միջոցների հավասարակշռված հարաբերակցություն։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը հարկային հանցագործությունների համար քրեական պատասխանատվությունը դիտարկում է որպես պետության ֆինանսական շահերի պաշտպանության, հարկային կարգապահության ապահովման և տնտեսական հանցավորության դեմ պայքարի իրավական մեխանիզմ։ Այն համադրում է քրեական իրավունքի տեսական դրույթները, հարկային իրավունքի առանձնահատկությունները և իրավակիրառ պրակտիկայի խնդիրները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել գործող համակարգի թերությունները և առաջարկել դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քրեական և հարկային իրավունքի մասնագետներին, իրավաբաններին, դատախազության և նախաքննության ոլորտի աշխատակիցներին, հարկային վարչարարությամբ զբաղվող մասնագետներին, իրավագիտության դասախոսներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։