Մաթեմատիկայի շտեմարան 3

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է հասարակական, քաղաքական և հումանիտար գիտությունների տարբեր ոլորտներում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը, որի նպատակն է ապահովել ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական գրականության լայն դաշտում։ Այն ընդգրկում է հասարակական-քաղաքական գիտություններ, բանասիրություն, գրականագիտություն, լեզվաբանություն, պատմություն և պատմական գիտություններ, աշխարհագրություն, հնագիտություն և ազգագրություն՝ արտացոլելով այս ոլորտներում ձևավորվող ժամանակակից գիտական մոտեցումները, տեսական զարգացումները և մեթոդաբանական նորարարությունները։ Ցանկը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների հիման վրա և ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների և ուսումնական գործընթացի համար՝ հնարավորություն տալով արագ ծանոթանալ նոր հրատարակություններին, գնահատել դրանց գիտական արժեքը և կիրառել դրանք տարբեր հումանիտար ուսումնասիրությունների շրջանակներում։ Այն նաև նպաստում է միջգիտակարգային կապերի զարգացմանը՝ ապահովելով գիտելիքի համակարգված տարածում և աջակցելով հումանիտար գիտությունների զարգացման շարունակականությանը։

Lեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Լար բարբառի լեզվական առանձնահատկությունների նկարագրությանը՝ դիտարկելով այն որպես տեղական խոսվածքային համակարգ, որի ձևավորումը պայմանավորված է տարածաշրջանային պատմական, սոցիալ-մշակութային և լեզվական շփումների բազմաշերտ ազդեցությամբ։ Բարբառը կապված է Lar տարածաշրջանի խոսակցական միջավայրի հետ և արտացոլում է տեղական լեզվական զարգացման առանձնահատկությունները՝ պահպանելով ինչպես ընդհանուր լեզվական հիմքը, այնպես էլ յուրահատուկ տարածաշրջանային տարբերակներ։ Նշվում է, որ բարբառի հնչյունական համակարգում կարող են դրսևորվել ստանդարտ լեզվից շեղումներ՝ ձայնավորների որակական փոփոխություններ, բաղաձայնների մեղմացում կամ կարծրացում, ինչպես նաև ինտոնացիոն առանձնահատկություններ, որոնք բնորոշ են խոսակցական հաղորդակցությանը։ Վերլուծվում է, որ ձևաբանական մակարդակում հաճախ նկատվում են պարզեցված կամ, հակառակը, պահպանողական ձևեր՝ կախված լեզվական շփումների ինտենսիվությունից և սոցիալական միջավայրի ազդեցությունից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բառապաշարային շերտին, որտեղ առկա են ինչպես ընդհանուր լեզվական միավորներ, այնպես էլ տեղական ծագման բառեր և փոխառություններ, որոնք արտացոլում են պատմական փոխազդեցությունները հարևան լեզուների հետ։ Նշվում է նաև, որ բարբառը կրում է ոչ միայն լեզվական, այլև մշակութային տեղեկատվություն՝ պահպանելով համայնքի ինքնության, ավանդույթների և մտածողության առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ, Լար բարբառը դիտարկվում է որպես տարածաշրջանային լեզվական համակարգ, որը կարևոր է ինչպես բարբառագիտության, այնպես էլ լեզվական բազմազանության ուսումնասիրության համար։

Տեխնոլոգիա

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գետերի էկոլոգիական հոսքերի գնահատման մեթոդների մշակմանը՝ ընդգծելով ջրային էկոհամակարգերի կայունության, կենսաբազմազանության պահպանման և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման հիմնախնդիրները։ Աշխատությունը վերլուծում է էկոլոգիական հոսքերի հասկացությունը, դրա նշանակությունը գետային համակարգերի բնական հավասարակշռության պահպանման գործում, ինչպես նաև տարբեր մեթոդաբանական մոտեցումները՝ հիդրոլոգիական, հիդրավլիկ, կենսաբանական և համակցված մոդելների կիրառմամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սեզոնային հոսքերի փոփոխականությանը, կլիմայական գործոնների ազդեցությանը և ջրօգտագործման մարդածին ճնշումներին, որոնք կարող են էականորեն փոխել գետերի էկոլոգիական վիճակը։ Ուսումնասիրությունը նաև ներկայացնում է գնահատման մաթեմատիկական մոդելներ, դաշտային չափումների և մոնիթորինգի համակարգերի կիրառման հնարավորությունները, ինչպես նաև առաջարկում է մեթոդական մոտեցումներ էկոլոգիական նվազագույն հոսքերի սահմանման համար։ Աշխատությունը կարևոր է հիդրոէկոլոգների, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետների և բնապահպանական քաղաքականություն մշակողների համար՝ նպաստելով Հայաստանի գետային էկոհամակարգերի պահպանության և կայուն զարգացման արդյունավետ ռազմավարությունների մշակմանը։

Lեզվաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ֆրանսերենից հայերեն լեզու անցած բառերի ուսումնասիրությանը՝ դրանց ծագման, իմաստային զարգացման, հնչյունական ու ձևաբանական հարմարեցման և հայերենում գործածության առանձնահատկությունների վերլուծությամբ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է ֆրանսերենի ազդեցությունը հայերենի բառապաշարի ձևավորման և հարստացման գործընթացում՝ հաշվի առնելով պատմական, մշակութային, հասարակական և քաղաքական այն պայմանները, որոնց արդյունքում ֆրանսերեն բառերն ու արտահայտությունները ներթափանցել են հայերեն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխառությունների յուրացման գործընթացին, որի ընթացքում օտարալեզու բառերը հարմարվում են հայերենի հնչյունական, ուղղագրական, ձևաբանական և իմաստային համակարգերին։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են դասակարգվել ֆրանսերենից փոխառված բառերը՝ ըստ թեմատիկ և իմաստային խմբերի՝ հասարակական ու քաղաքական կյանք, մշակույթ և արվեստ, կենցաղ, նորաձևություն, խոհանոց, գիտություն և տեխնիկա, մասնագիտություններ ու առօրյա խոսք։ Քննության են առնվում նաև այն բառերի իմաստային փոփոխությունները, որոնք հայերենում ձեռք են բերել նոր կամ լրացուցիչ նշանակություններ՝ տարբերվելով սկզբնաղբյուր լեզվի համապատասխան միավորներից։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ փոխառությունների տարածման աղբյուրներին, դրանց գրական և խոսակցական գործածությանը, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում դրանց նկատմամբ լեզվական վերաբերմունքի փոփոխությանը։ Կարևորվում է նաև հայերենի բառապաշարի զարգացման վրա ֆրանսերեն փոխառությունների ազդեցության գնահատումը և օտար բառերի ու հայերեն համարժեքների գործածության հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայերենի և ֆրանսերենի երկարատև լեզվամշակութային շփումների հետևանքով ձևավորված բառապաշարային շերտը և հասկանալու փոխառությունների դերը հայերենի բառապաշարի հարստացման գործընթացում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, բառարանագիրների, թարգմանիչների, բանասերների, լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և հայերենի բառապաշարի ու լեզվական փոխազդեցությունների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

18-րդ դարը Արևմտյան Եվրոպայում համարվում է խորքային փոխակերպումների ժամանակաշրջան, երբ ձևավորվեցին ժամանակակից քաղաքական, սոցիալական և մշակութային համակարգերի հիմքերը․ այս դարը հաճախ կոչվում է Լուսավորության դարաշրջան, քանի որ հենց այդ շրջանում տարածվեցին բանականության, գիտության և մարդու իրավունքների գաղափարները, որոնք հակադրվում էին միջնադարյան ավանդույթներին և կրոնական բացարձակությանը․ փիլիսոփայության մեջ առանձնանում են Voltaire, Jean-Jacques Rousseau և Immanuel Kant, որոնց գաղափարները ձևավորեցին նոր մտածողություն մարդու ազատության, կրթության և պետության մասին․ քաղաքական առումով 18-րդ դարը նշանավորվեց միապետությունների վերափոխման փորձերով և հեղափոխական շարժումներով, որոնց գագաթնակետը դարձավ Ֆրանսիական հեղափոխությունը՝ 1789 թվականին, որը կտրուկ փոխեց Եվրոպայի քաղաքական քարտեզը և խթանեց հանրապետական և ժողովրդավարական գաղափարների տարածումը․ տնտեսական կյանքում զարգացավ կապիտալիզմի վաղ փուլը, ընդլայնվեց առևտուրը, արդյունաբերական արտադրության նախադրյալները, ինչպես նաև գաղութատիրական համակարգը, որը Եվրոպային ապահովում էր հումքային ռեսուրսներ և շուկաներ․ մշակույթում մեծ զարգացում ապրեց գրականությունը, արվեստը և գիտությունը, ստեղծվեցին հանրագիտարաններ և գիտական ակադեմիաներ, որոնք նպաստեցին գիտելիքի համակարգմանն ու տարածմանը․ ընդհանուր առմամբ 18-րդ դարը Արևմտյան Եվրոպայում դարձավ անցումային փուլ ավանդական հասարակությունից դեպի նոր ժամանակների քաղաքացիական և արդյունաբերական աշխարհ։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Թալիշստանի տեղանունների ուսումնասիրությանը՝ դրանց ծագման, կառուցվածքի, իմաստաբանության, լեզվական առանձնահատկությունների և պատմական զարգացման տեսանկյուններից։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարածաշրջանի տեղանվանական համակարգի ձևավորման օրինաչափությունները և պարզել, թե ինչպես են աշխարհագրական անվանումներում արտացոլվել բնակչության լեզուն, պատմությունը, բնական միջավայրը և մշակութային փոխազդեցությունները։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել բնակավայրերի, գետերի, լեռների, հովիտների և այլ աշխարհագրական օբյեկտների անվանումները՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց բառային կազմին և անվանակոչման սկզբունքներին։ Հատուկ նշանակություն է տրվում թալիշերենի ազդեցությանը, ինչպես նաև տարածաշրջանում պատմականորեն գործածված այլ լեզուների՝ պարսկերենի, ադրբեջաներենի, ռուսերենի և տեղական այլ լեզվական շերտերի հնարավոր դրսևորումներին։ Տեղանունների լեզվաբանական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու տարբեր ծագումնաբանական շերտեր և հասկանալու դրանց ձևավորման պատմական պայմանները։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են քննարկվել տեղանունների ստուգաբանության տարբեր վարկածներ, հնչյունական և ձևաբանական փոփոխությունները, անվանումների ժողովրդական մեկնաբանությունները և դրանց գրավոր արձանագրման առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև բնական աշխարհագրական պայմանների ազդեցությանը, քանի որ բազմաթիվ տեղանուններ կարող են կապված լինել ռելիեֆի, ջրային ռեսուրսների, բուսականության, կենդանական աշխարհի կամ տվյալ տարածքի այլ բնորոշ հատկանիշների հետ։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև էթնիկական և սոցիալական գործոնների արտացոլումը տեղանվանական համակարգում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ցեղային, տոհմական, անձնանունային կամ պատմական իրադարձությունների հետ կապված անվանումները պահպանվել աշխարհագրական անվանումներում։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել տեղանունների պատմական փոփոխություններին, վերանվանումներին և տարբեր ժամանակաշրջաններում դրանց գրանցման ձևերին։ Այս տեսանկյունից տեղանունները դիտարկվում են ոչ միայն որպես աշխարհագրական օբյեկտների տարբերակման միջոց, այլև որպես պատմական հիշողություն պահպանող լեզվական աղբյուր։ Հետազոտության կարևոր նշանակությունն այն է, որ տեղանվանական նյութը հնարավորություն է տալիս լրացնել տարածաշրջանի պատմության, բնակչության տեղաշարժերի, լեզվական փոխազդեցությունների և մշակութային ժառանգության վերաբերյալ պատկերացումները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել թալիշերենի և տարածաշրջանի լեզվական ժառանգության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև տեղանունների հավաքագրման, դասակարգման և գիտական մեկնաբանության մեթոդների կատարելագործմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, տեղանվանագետներին, պատմաբաններին, աշխարհագրագետներին, իրանագետներին, կովկասագետներին, թալիշագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին և տարածաշրջանի պատմամշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։