Մաթեմատիկայի շտեմարան 3

Lեզվաբանություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է արդի արևելահայերենում նորաբանությունների առաջացման, տարածման և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ 20-րդ դարի 90-ական թվականներից սկսած։ Այս ժամանակաշրջանը հայոց լեզվի համար առանձնահատուկ կարևորություն ունի, քանի որ Հայաստանի անկախացումից հետո հասարակական, քաղաքական, տնտեսական, գիտատեխնիկական և մշակութային կյանքի արագ փոփոխությունները զգալիորեն ընդլայնեցին նոր բառերի և արտահայտությունների առաջացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է բացահայտել ժամանակակից արևելահայերենի նորաբանությունների իմաստային և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պարզել այն լեզվական և արտալեզվական գործոնները, որոնք պայմանավորում են դրանց ձևավորումն ու գործածությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում նորաբանությունները կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես նոր ստեղծված բառեր, այլև որպես նախկինում գոյություն ունեցող բառերի նոր իմաստներ, նոր բառակապակցություններ և լեզվական միավորներ, որոնք ժամանակակից խոսքում ձեռք են բերել նոր գործառույթ կամ տարածում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նորաբանությունների իմաստային դասակարգմանը։ Դրանք կարող են արտահայտել նոր առարկաներ, երևույթներ, մասնագիտություններ, տեխնոլոգիաներ, հասարակական հարաբերություններ և մշակութային իրողություններ, ինչպես նաև արդեն հայտնի հասկացությունների նոր իմաստային նրբերանգներ։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ դեր են ունեցել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, համացանցի, զանգվածային լրատվության միջոցների, բիզնեսի, քաղաքականության և հասարակական կյանքի զարգացումները։ Կառուցվածքային տեսանկյունից աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նոր բառերի կազմության հիմնական եղանակներին՝ ածանցմանը, բարդությանը, հապավմանը, բառաբարդմանը, փոխառությանը, պատճենմանը և այլ բառակազմական գործընթացներին։ Կարևոր է նաև օտարալեզու բառերի և միջազգային տերմինաբանության ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ հատկապես տեխնոլոգիական և մասնագիտական ոլորտներում բազմաթիվ նոր հասկացություններ հայերեն են ներթափանցել այլ լեզուներից կամ դրանց հիման վրա ստեղծվել են հայերեն համարժեքներ։ Նորաբանությունների ուսումնասիրության ժամանակ էական նշանակություն ունի նաև լեզվի ներքին հնարավորությունների և արտաքին ազդեցությունների փոխհարաբերությունը։ Մի դեպքում նոր հասկացությունը կարող է արտահայտվել հայերենի բառակազմական միջոցներով, իսկ մեկ այլ դեպքում՝ փոխառվել պատրաստի ձևով և աստիճանաբար հարմարվել հայերենի հնչյունական, ձևաբանական կամ իմաստային համակարգին։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև նորաբանությունների կենսունակությունը․ դրանց մի մասը արագորեն տարածվում և դառնում է ընդհանուր գործածական, մյուսները մնում են սահմանափակված որոշակի մասնագիտական կամ սոցիալական խմբերում, իսկ որոշ նորաստեղծ բառեր ժամանակի ընթացքում դուրս են մղվում գործածությունից։ Այս գործընթացը ցույց է տալիս, որ լեզվի բառապաշարը մշտապես շարժուն համակարգ է, որն արձագանքում է հասարակության փոփոխություններին։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է նաև նորաբանությունների գործածության ուսումնասիրությունը մամուլում, լրատվական կայքերում, սոցիալական հաղորդակցության հարթակներում, գեղարվեստական գրականության մեջ և առօրյա խոսքում։ Այդպիսի նյութը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ոչ միայն նոր բառերի կառուցվածքը, այլև դրանց իրական տարածվածությունն ու գործառական առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ժամանակակից արևելահայերենի բառապաշարը դիտարկում է որպես արագ զարգացող համակարգ, որտեղ նորաբանությունների առաջացումը արտացոլում է Հայաստանի հասարակական և մշակութային կյանքի փոփոխությունները։ Թեման կարևոր է ինչպես հայերենի բառագիտության և բառակազմության տեսական ուսումնասիրության, այնպես էլ լեզվի զարգացման արդի միտումների բացահայտման համար, քանի որ նորաբանությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու արևելահայերենի ճկունությունը, նոր հասկացություններ արտահայտելու ներուժը և ժամանակակից հաղորդակցական պահանջներին հարմարվելու կարողությունը։

Պատմություն

Ժողովուրդների մեծ գաղթը պատմական լայնածավալ գործընթաց էր, որը տեղի ունեցավ հիմնականում IV–VII դարերի ընթացքում և մեծ ազդեցություն ունեցավ Եվրոպայի քաղաքական, մշակութային և ազգային կազմավորման վրա։ Այս ժամանակաշրջանում բազմաթիվ ցեղեր և ժողովուրդներ տեղափոխվում էին մի տարածքից մյուսը՝ պայմանավորված տնտեսական դժվարություններով, բնակավայրերի սղությամբ, պատերազմներով, կլիմայական փոփոխություններով և հատկապես քոչվոր ցեղերի հարձակումներով։ Գաղթի ամենակարևոր պատճառներից մեկը հոների ներխուժումն էր Եվրոպա, որը ստիպեց գերմանական և այլ ցեղերի լքել իրենց բնակավայրերը և շարժվել դեպի Արևմտյան Հռոմեական կայսրության սահմաններ։ Գաղթին մասնակցում էին գոթերը, վանդալները, ֆրանկները, բուրգունդները, ալանները, լանգոբարդները, սլավոնները և այլ ժողովուրդներ, որոնք հետագայում հիմնեցին նոր թագավորություններ եվրոպական տարբեր տարածքներում։ Այս շարժումները զգալիորեն թուլացրին Հռոմեական կայսրությունը, քանի որ գաղթող ցեղերը հաճախ ներխուժում էին կայսրության տարածքներ, ավերում քաղաքներ և խախտում տնտեսական ու քաղաքական կայունությունը։ 476 թվականին Արևմտյան Հռոմեական կայսրության անկումը համարվում է ժողովուրդների մեծ գաղթի կարևոր հետևանքներից մեկը։ Գաղթի արդյունքում Եվրոպայի էթնիկական քարտեզը զգալիորեն փոխվեց, ձևավորվեցին նոր պետություններ և ժողովուրդներ, ինչպես նաև սկսվեց միջնադարյան հասարակության կազմավորումը։ Այս գործընթացը նպաստեց հռոմեական և գերմանական մշակույթների փոխազդեցությանը, որի արդյունքում ձևավորվեցին եվրոպական միջնադարյան քաղաքակրթության հիմքերը։ Ժողովուրդների մեծ գաղթը ոչ միայն ռազմական և քաղաքական իրադարձություն էր, այլ նաև մշակութային ու սոցիալական խոշոր փոփոխությունների շրջան, որն ազդեց եվրոպական ժողովուրդների լեզվի, ավանդույթների, պետական կառավարման և կրոնական կյանքի զարգացման վրա։

Գրականություն

Այս ժողովածուն ներկայացնում է Միքայել Նալբանդյանի ստեղծագործությունները՝ ընդգրկելով նրա բանաստեղծությունները, հրապարակախոսական հոդվածները և փիլիսոփայական-հասարակական գրությունները։ Նրա գործերում արտացոլվում են ազգային ազատագրության, լուսավորության և սոցիալական արդարության գաղափարները։ Նալբանդյանը կարևոր դեր է խաղացել XIX դարի հայ հասարակական մտքի զարգացման մեջ՝ հանդես գալով որպես առաջադեմ մտածող և քննադատական խոսքի ներկայացուցիչ։ Նրա հրապարակախոսությունը ուղղված է եղել ժամանակի սոցիալական խնդիրների բացահայտմանը և ազգային ինքնագիտակցության բարձրացմանը։ Այս ընտրանին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ նրա գաղափարական աշխարհին և գնահատել նրա ներդրումը հայ հասարակական մտքի և գրականության պատմության մեջ։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1953 թվականներին Հայաստանում իրականացված քաղաքական հետապնդումների պատմական, սոցիալ-քաղաքական և իրավական հետևանքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում է խորհրդային իշխանության հաստատման սկզբնական շրջանը, քաղաքական համակարգի ձևավորումը և պետական անվտանգության կառույցների գործունեությունը, որոնք էական ազդեցություն են ունեցել հասարակական կյանքի վրա։ Հեղինակը վերլուծում է քաղաքական ռեպրեսիաների տարբեր փուլերը՝ ընդգրկելով 1920-ականների սկզբի քաղաքական պայքարը, 1930-ականների զանգվածային բռնաճնշումները և հետպատերազմյան շրջանի վերահսկողական մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեպրեսիաների սոցիալական հետևանքներին՝ մտավորականության կորուստ, հասարակական վախի մթնոլորտի ձևավորում, ժողովրդագրական և մշակութային փոփոխություններ։ Ներկայացվում են նաև իրավական մեխանիզմների ձևական բնույթը և քաղաքական որոշումների ազդեցությունը դատական գործընթացների վրա։ Գիրքը փորձում է վերականգնել պատմական գործընթացների ամբողջական պատկերը՝ հիմնվելով արխիվային նյութերի, վկայությունների և պատմագիտական ուսումնասիրությունների վրա։ Աշխատությունը նախատեսված է պատմաբանների, իրավաբանների, սոցիոլոգների, հետազոտողների և խորհրդային պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ֆինանսներ

Ֆինանսների վիճակագրություն աշխատությունը ֆինանսական վիճակագրության և տնտեսագիտական վերլուծության ոլորտի ուսումնական բնույթի գիրք է, որը նվիրված է ֆինանսական համակարգի երևույթների քանակական ուսումնասիրության, տվյալների հավաքագրման, խմբավորման և վերլուծության մեթոդների համակողմանի ներկայացմանը՝ նախատեսված տնտեսագիտության, ֆինանսների, վիճակագրության և պետական կառավարման ոլորտներում սովորող ուսանողների ու մասնագետների համար, գրքում ներկայացվում են ֆինանսների վիճակագրության հիմնական օբյեկտները՝ պետական ֆինանսներ, բյուջետային համակարգ, դրամաշրջանառություն, վարկային հարաբերություններ և ֆինանսական շուկաներ, բացատրվում են ֆինանսական ցուցանիշների հաշվարկման և մեկնաբանման մեթոդները, այդ թվում՝ եկամուտների և ծախսերի կառուցվածքային վերլուծություն, բյուջետային եկամուտների ձևավորման գնահատում և պետական պարտքի վիճակագրական ուսումնասիրություն, մանրամասն քննարկվում են ֆինանսական ինդեքսների, դինամիկ շարքերի և համեմատական վերլուծության մեթոդները, ինչպես նաև դրանց կիրառությունը ֆինանսական գործընթացների զարգացման միտումների բացահայտման համար, աշխատությունը անդրադառնում է նաև դրամավարկային վիճակագրությանը՝ փողի զանգվածի, գնաճի և տոկոսադրույքների վիճակագրական գնահատման մեթոդներին, ներկայացվում են ֆինանսական տեղեկատվության աղբյուրները և դրանց օգտագործման ուղղությունները պետական քաղաքականության և կառավարչական որոշումների կայացման գործընթացներում, գրքում ընդգծվում է ֆինանսների վիճակագրության դերը ֆինանսական համակարգի կայունության գնահատման, տնտեսական քաղաքականության մշակման և ռիսկերի վերլուծության մեջ, աշխատությունը համադրում է տեսական վիճակագրական հիմքերը և ֆինանսական վերլուծության կիրառական մոտեցումները՝ ձևավորելով ֆինանսական երևույթների քանակական ուսումնասիրության ամբողջական համակարգ։

Մաթեմատիկա

Այս աշխատությունը վերաբերում է անիզոտրոպ երկշերտ շերտերի և թիթեղների խառը եզրային խնդիրներին՝ լրիվ և ոչ լրիվ կոնտակտի պայմաններում, ընդգծելով կիրառական մաթեմատիկայի, մեխանիկայի և նյութերի ամրության տեսության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել բազմաշերտ կոմպոզիտային կառուցվածքների լարվածա-դեֆորմացիոն վիճակը՝ հաշվի առնելով նյութերի անիզոտրոպ հատկությունները և շերտերի միջև կոնտակտի տարբեր պայմանները, ինչպես նաև ձևակերպել և լուծել համապատասխան սահմանային արժեքային խնդիրներ։ Ուսումնասիրվում են երկշերտ շերտերի և թիթեղների մեխանիկական վարքը նկարագրող հավասարումները, եզրային պայմանները և շերտերի փոխազդեցության մոդելները՝ ներառյալ լրիվ կպչուն (perfect contact) և մասամբ սահող կամ անջատ կոնտակտային դեպքերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լարվածությունների բաշխմանը շերտերի սահմաններում, դեֆորմացիաների համատեղելիությանը և հնարավոր կոնցենտրացիոն երևույթներին, որոնք կարող են առաջանալ նյութերի անիզոտրոպության և կոնտակտի անկատարության հետևանքով։