«Le Monde»-ը և հայ իրականությունը

Պատմություն

Կիլիկյան Հայաստանը միջնադարյան հայկական պետականություն էր, որը գոյություն է ունեցել XI–XIV դարերում Կիլիկիայի տարածքում՝ Միջերկրական ծովի արևելյան ափին։ Այն ձևավորվեց այն ժամանակ, երբ սելջուկյան արշավանքների և Հայաստանի արևելյան տարածքների անկման հետևանքով բազմաթիվ հայեր տեղափոխվեցին Կիլիկիա և այնտեղ ստեղծեցին նոր քաղաքական ու մշակութային կենտրոն։ Կիլիկյան Հայաստանի հիմնադրման գործընթացում կարևոր դեր են ունեցել Ռուբինյանները, որոնց հիմնադիրն էր Ռուբեն I-ը։ Հետագայում պետությունը զարգացավ և դարձավ ուժեղ թագավորություն, հատկապես Լևոն II Մեծագործի օրոք, երբ Կիլիկյան Հայաստանը 1198 թվականին պաշտոնապես հռչակվեց թագավորություն։ Կիլիկյան Հայաստանը ունեցել է զարգացած պետական կառավարման համակարգ, բանակ և դիվանագիտություն՝ ակտիվ հարաբերություններ ունենալով Եվրոպայի խաչակրաց պետությունների և հարևան երկրների հետ։ Այն կարևոր դեր է խաղացել նաև առևտրի մեջ՝ լինելով կապող օղակ Արևելքի և Արևմուտքի միջև։ Մայրաքաղաքը սկզբում եղել է Տարսոնը և հետո՝ Սիսը, որը դարձել է քաղաքական և մշակութային կենտրոն։ Կիլիկյան Հայաստանում զարգացել են կրթությունը, գրականությունը, իրավունքը և ճարտարապետությունը։ Այդ շրջանում ստեղծվել են նաև կարևոր պատմագրական և իրավական աշխատություններ, որոնցից հայտնի է Մխիթար Գոշի իրավական ազդեցությունը և ժամանակի մշակութային զարգացումները։ Չնայած իր ուժեղությանը, Կիլիկյան Հայաստանը XIV դարում թուլացավ մոնղոլական արշավանքների, ներքին խնդիրների և մամլուքների հարձակումների հետևանքով, և վերջնականապես ընկավ 1375 թվականին։ Այսպիսով, Կիլիկյան Հայաստանը կարևոր դեր ունի հայոց պատմության մեջ՝ որպես պետականության շարունակություն, մշակութային զարգացման կենտրոն և միջազգային հարաբերությունների ակտիվ մասնակից միջնադարում։

Գրականություն

Այս ժողովածուն ներկայացնում է հեղինակի բանաստեղծական աշխարհը՝ ձևավորված զգացմունքային խորությամբ, լեզվական նրբությամբ և մտահայեցողական շերտերով։ Բանաստեղծություններում հաճախ կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում մարդու ներաշխարհը, հայրենիքի թեման, կյանքի անցողիկության ու հիշողության մոտիվները, ինչպես նաև անձնական ապրումների և համամարդկային զգացողությունների փոխհարաբերությունը։ Մարո Մարգարյանի պոեզիան բնորոշվում է պարզ, բայց միաժամանակ արտահայտիչ լեզվով, որտեղ պատկերները կառուցված են ոչ թե բարդ ձևականություններով, այլ հուզական լարվածությամբ և ներքին երաժշտականությամբ։ Այդ պատճառով ընթերցողը հիմնականում հանդիպում է ոչ միայն գաղափարների, այլ նաև տրամադրությունների ու հոգեվիճակների փոխանցման։

Lեզվաբանություն

Գիրքը ընդգրկում է՝ հայերեն լեզվի ծագման և ձևավորման հիմնական հարցերը, գրաբարից մինչև միջին և նոր հայերեն անցման գործընթացները, լեզվական փոփոխությունների պատմական օրինաչափությունները, բարբառային և գրական լեզվի զարգացման առանձնահատկությունները, հայոց լեզվի պատմության ուսումնասիրության հիմնական գիտական մոտեցումները։ Այն օգտակար է՝ հայագիտության և լեզվաբանության ուսանողների համար, դասախոսների և հետազոտողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայերենի պատմական զարգացմամբ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը տալիս է հայոց լեզվի զարգացման ամբողջական պատկեր՝ ընդգծելով նրա պատմական շերտերն ու փոփոխությունների տրամաբանությունը։

Աշխարհագրություն

Գրքում քննարկվում են հողերի, քարերի, ջրերի և մթնոլորտային տարրերի քիմիական կազմը, դրանց փոխազդեցությունը և ազդեցությունը լանդշաֆտի էկոհամակարգերի վրա։ Ներկայացվում են նաև բնության տարաբնույթ գործընթացները՝ ածխաթթվային ու օրգանական տարրերի շրջանառությունը, հողի գեոքիմիական առանձնահատկությունները և տարբեր լանդշաֆտային ձևերի՝ լեռներ, հովիտներ, հարթավայրեր, քիմիական կառուցվածքը։ Գիրքը նախատեսված է երկրաբանական գիտությունների մասնագետների, լանդշաֆտային և էկոլոգիական ուսումնասիրություններով հետաքրքրված ուսանողների և գիտնականների համար՝ տրամադրելով համապարփակ գիտական շրջանակ՝ լանդշաֆտների գեոքիմիական գործընթացները հասկանալու և հետազոտելու համար։

Մշակույթ

Գիրքը ուսումնասիրում է ժայռերի վրա փորագրված պատկերները՝ սկսած քարի դարից մինչև բրոնզի դար, և փորձում է բացահայտել դրանց իմաստը, խորհրդանիշները և կապը նախնադարյան մարդկանց կյանքին ու հավատալիքներին։ Հիմնական բովանդակությունը․ Ժայռապատկերների առաջացում Առաջին պատկերային նշանների ձևավորում նախնադարյան հասարակություններում։ Քարի դարի պատկերներ Որսի տեսարաններ, կենդանիներ, մարդակերպ պատկերներ և պարզ խորհրդանիշներ։ Բրոնզի դարի զարգացում Ավելի բարդ նշաններ, ծիսական և կրոնական բնույթի պատկերներ։ Սիմվոլների վերլուծություն Արեգակ, կենդանիներ, տիեզերական և պաշտամունքային նշաններ։ Հասարակական-կրոնական պատկերացումներ Ժայռապատկերների կապը նախնադարյան մարդկանց հավատալիքների հետ։

Պատմություն

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է 10-րդ դարի հայոց Բագրատունյաց թագավորության նշանավոր գահակալներից մեկին՝ Աշոտ Երկաթ։ Գիրքը ներկայացնում է նրա կառավարման շրջանը՝ ընդգրկելով ինչպես ներքին պետական քաղաքականությունը, այնպես էլ արտաքին ռազմական ու դիվանագիտական մարտահրավերները։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է այն ժամանակաշրջանին, երբ Հայաստանը գտնվում էր բարդ ռազմաքաղաքական իրավիճակում՝ պայքարելով արաբական ազդեցության և ներքին իշխանական հակասությունների դեմ։ Աշոտ Երկաթի գործունեությունը ներկայացվում է որպես պետականության պահպանման և կենտրոնացման փորձերի կարևոր փուլ։ Աշխատության հիմնական թեմաներն են․ Բագրատունյաց թագավորության քաղաքական վիճակը 10-րդ դարում Աշոտ Երկաթի ռազմական և պետական գործունեությունը ներքին իշխանական պայքարները և կենտրոնական իշխանության ամրապնդման փորձերը արտաքին սպառնալիքները և տարածաշրջանային հակամարտությունները հայ պետականության պահպանման մարտահրավերները միջնադարում Գիրքը հիմնվում է պատմական աղբյուրների, միջնադարյան մատենագրության և ժամանակակից գիտական վերլուծությունների վրա՝ փորձելով վերականգնել Աշոտ Երկաթի կերպարը որպես պետականության պահպանման դժվարին պայմաններում գործող առաջնորդ։