Մակար Եկմալյան։ Համառոտ բիբլիոգրաֆիա

Մանկավարժություն

Այս ուսումնական նյութը ներկայացնում է մանկավարժի մասնագիտական գործունեության կարևորագույն բաղադրիչներից երկուսը՝ մանկավարժական տակտը և հեղինակությունը՝ բացահայտելով դրանց դերը կրթական գործընթացի արդյունավետ կազմակերպման և սովորողների անձնային զարգացման գործում։ Ներկայացվում են այն սկզբունքներն ու վարքականոնները, որոնք օգնում են մանկավարժին կառուցել առողջ, հարգալից և վստահության վրա հիմնված հարաբերություններ աշակերտների, ծնողների և գործընկերների հետ։ Քննարկվում են հաղորդակցման մշակույթի, արդարության, բարեկրթության, զսպվածության և պատասխանատվության նշանակությունը՝ որպես ուսուցչի մասնագիտական կերպարի ձևավորման հիմք։ Նյութում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հեղինակության ձևավորման գործընթացին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են գիտելիքները, մասնագիտական կարողությունները, բարոյական արժեքները և անձնական օրինակը նպաստում մանկավարժի նկատմամբ վստահության ու հարգանքի ամրապնդմանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև մանկավարժական ազդեցության մեխանիզմներին, կոնֆլիկտային իրավիճակների կարգավորմանը, սովորողների հոգեբանական առանձնահատկությունների հաշվառմանը և կրթական միջավայրում դրական մթնոլորտի պահպանմանը։ Նյութը հնարավորություն է տալիս խորությամբ հասկանալ, թե ինչպիսի վարքագիծ և մասնագիտական որակներ են անհրաժեշտ ժամանակակից մանկավարժին՝ արդյունավետ կրթադաստիարակչական գործունեություն իրականացնելու և սովորողների զարգացմանը նպաստելու համար։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Ստեփանոս Օրբելյանի պատմագիտական երկի լեզվական և ոճական համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել միջնադարյան հայ պատմագրության կարևորագույն հուշարձաններից մեկի լեզվի կառուցվածքային, բառապաշարային, շարահյուսական և գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական միջոցներն են, որոնց օգնությամբ հեղինակը ներկայացնում է Սյունիքի պատմությունը, աշխարհագրությունը, իշխանական տոհմերի գործունեությունը, եկեղեցական կյանքը, քաղաքական իրադարձություններն ու հասարակական հարաբերությունները։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել երկի բառապաշարի շերտերը՝ գրաբարյան ավանդական ձևերից մինչև տվյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ նորաբանություններ, բարբառային կամ խոսակցական տարրեր, օտարալեզու փոխառություններ և հատուկ անուններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քերականական ու շարահյուսական կառուցվածքներին, նախադասությունների տեսակներին, բարդ շարահյուսական կապերին, բայական ձևերի գործածությանը և ժամանակային ու պատճառահետևանքային հարաբերությունների լեզվական արտահայտությանը։ Լեզվական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմելու միջին հայերենի ձևավորման և զարգացման գործընթացների մասին, քանի որ երկը ստեղծվել է այնպիսի ժամանակաշրջանում, երբ գրական հայերենում դասական գրաբարյան ավանդույթը շարունակում էր գոյակցել լեզվական նոր զարգացումների հետ։ Ոճական տեսանկյունից կարևոր է պատմողական, նկարագրական, բանավիճական, քարոզչական և հռետորական տարրերի փոխհարաբերությունը։ Հեղինակը պատմական փաստերի ներկայացումը հաճախ համադրում է գնահատողական դատողությունների, բարոյախոսական մեկնաբանությունների, հուզական արտահայտությունների և հռետորական հնարքների հետ, ինչի շնորհիվ պատմագիտական շարադրանքը ձեռք է բերում նաև գրական-գեղարվեստական բնույթ։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև մեջբերումների, պատմական վկայությունների, բանավոր ավանդությունների և եկեղեցական գրականության ազդեցությունը շարադրանքի լեզվի ու ոճի վրա։ Կարևոր է նաև երկի հեղինակային խոսքի և տարբեր աղբյուրներից փոխանցված նյութի փոխհարաբերության բացահայտումը, քանի որ այդ հանգամանքը կարող է օգնել տարբերակելու հեղինակի անհատական ոճական հատկանիշները և ավանդական պատմագրական ձևերը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ոչ միայն տվյալ երկի լեզվի ու ոճի ավելի խոր ընկալմանը, այլև միջնադարյան հայ պատմագրության լեզվական զարգացման, գրական ոճերի ձևավորման և Սյունիքի մշակութային պատմության ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, միջնադարագետներին, պատմաբաններին, բանասերներին, ձեռագրագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և հայ միջնադարյան գրականության ու պատմագրության պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատանքը նվիրված է արդյունաբերական ձեռնարկությունների կայունության հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց տնտեսական, կազմակերպչական և տեխնոլոգիական կայունության ապահովման հիմնական գործոնները փոփոխվող շուկայական պայմաններում։ Հեղինակը վերլուծում է կայունության հասկացությունը որպես ձեռնարկության կարողություն՝ պահպանելու արտադրական արդյունավետությունը, ֆինանսական հավասարակշռությունը և մրցունակությունը արտաքին և ներքին ռիսկերի պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական գործընթացների օպտիմալացմանը, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրմանը և կառավարման համակարգերի ճկունությանը, որոնք միասին ապահովում են ձեռնարկության երկարաժամկետ զարգացումը։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է ֆինանսական կայունության ցուցանիշները՝ շահութաբերություն, իրացվելիություն, պարտքային բեռ և ներդրումային գրավչություն, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը արտադրական արդյունավետության հետ։ Ներկայացվում են արտաքին միջավայրի ազդեցությունները՝ շուկայի տատանումներ, մրցակցային ճնշումներ, էներգետիկ և հումքային ռեսուրսների հասանելիություն, որոնք կարող են էականորեն փոխել ձեռնարկության կայունության մակարդակը։ Շեշտվում է, որ արդյունաբերական ձեռնարկության կայուն զարգացումը պահանջում է համակարգված մոտեցում՝ համադրելով ռազմավարական կառավարումը, տեխնոլոգիական նորարարությունը և ֆինանսական պլանավորումը՝ ապահովելով երկարաժամկետ մրցունակություն և տնտեսական արդյունավետություն։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է լիոտրոպ հեղուկ բյուրեղների մոլեկուլային-դինամիկական կառուցվածքի, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և դրանց ձևավորման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ համակարգչային փորձարարության և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդների կիրառմամբ։ Քննարկվում են լիոտրոպ հեղուկ բյուրեղային համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, մոլեկուլների փոխազդեցության մեխանիզմները, ինքնակազմակերպման գործընթացները և արտաքին պայմանների ազդեցությունը դրանց ֆազային վարքագծի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մակերևութային ակտիվ նյութերի, լուծիչի մոլեկուլների և այլ բաղադրիչների փոխազդեցություններին, որոնց արդյունքում ձևավորվում են տարբեր կարգավորված կառուցվածքներ։ Ուսումնասիրվում են միցելային, շերտավոր, հեքսագոնալ և այլ հնարավոր մեզոֆազերի առաջացման պայմանները, դրանց կառուցվածքային կայունությունը և մոլեկուլային շարժունակության առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են ջերմաստիճանի, կոնցենտրացիայի, ճնշման և միջմոլեկուլային ուժերի ազդեցությունները հեղուկ բյուրեղների կառուցվածքային կազմակերպման, դինամիկական հատկությունների և ֆազային անցումների վրա։ Կարևորվում են մոլեկուլային դինամիկայի համակարգչային մոդելավորման սկզբունքները, մասնիկների շարժման հավասարումների թվային լուծման մեթոդները, միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների պոտենցիալների ընտրությունը և հաշվարկային արդյունքների վերլուծության մոտեցումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել մոլեկուլների տարածական դասավորությունը, կողմնորոշման կարգավորվածությունը, դիֆուզիոն շարժունակությունը, կառուցվածքային հարաբերակցությունները և համակարգի հավասարակշռային ու ոչ հավասարակշռային բնութագրերը։ Անդրադարձ է կատարվում համակարգչային փորձարարության միջոցով միկրոսկոպական գործընթացների բացահայտման, տարբեր մոդելային համակարգերի համեմատության և տեսական կանխատեսումների ստուգման հնարավորություններին։ Առանձնացվում են հեղուկ բյուրեղային համակարգերի կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության, ֆազային կայունության գնահատման և մոլեկուլային ինքնակազմակերպման մեխանիզմների պարզաբանման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի փափուկ խտացված նյութերի ֆիզիկայի, ֆիզիկական քիմիայի, հաշվողական նյութագիտության և մոլեկուլային մոդելավորման մեթոդների զարգացման համար։ Ստացված տեսական մոտեցումները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ նոր ֆունկցիոնալ նյութերի, կոլոիդային համակարգերի, կենսաբանական թաղանթների մոդելների և հեղուկ բյուրեղային տեխնոլոգիաների ուսումնասիրության ոլորտներում։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսների, ֆիզիկաքիմիկոսների, նյութագետների, հաշվողական մոդելավորման մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Ագրոնոմիական, բուսաբուծական և գյուղատնտեսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ագրոտեխնիկական որոշ միջոցառումների ազդեցության ուսումնասիրությանը կարծր ցորենի (Triticum durum Desf.) մի քանի սորտերի աճի, զարգացման և բերքատվության վրա՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Մազանդարան նահանգի հողակլիմայական պայմաններում։ Քննության են առնվում կարծր ցորենի կենսաբանական և տնտեսական առանձնահատկությունները, մշակության պահանջները, սորտային տարբերությունները և դրանց նշանակությունը գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Մազանդարան նահանգի կլիմայական պայմաններին, հողերի հատկություններին, տեղումների բաշխվածությանը և շրջակա միջավայրի գործոնների ազդեցությանը ցորենի աճի ու զարգացման գործընթացների վրա։ Վերլուծվում են ցանքի ժամկետների, բույսերի տեղաբաշխման խտության, պարարտացման և մշակության այլ ագրոտեխնիկական միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունները բույսերի կենսաչափական ցուցանիշների, հասկերի ձևավորման, հատիկների քանակի և բերքի որակական հատկանիշների վրա։ Քննարկվում են տարբեր սորտերի հարմարվողականության, արտադրողական ներուժի իրացման, անբարենպաստ միջավայրային պայմանների նկատմամբ կայունության և մշակության տեխնոլոգիաների կատարելագործման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են կիրառվել դաշտային փորձերի, ֆենոլոգիական դիտարկումների, բերքի կառուցվածքային տարրերի հաշվառման և արդյունքների վիճակագրական վերլուծության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում ագրոտեխնիկական միջոցառումների և սորտային առանձնահատկությունների փոխազդեցությանը, հողային ու ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և կայուն բերքատվության ապահովման հնարավորություններին։ Կարևորվում է տեղական պայմաններին համապատասխան մշակության արդյունավետ եղանակների ընտրությունը՝ կարծր ցորենի արտադրության ծավալների և տնտեսական արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ագրոնոմիայի, բուսաբուծության, հողագիտության, գյուղատնտեսական էկոլոգիայի և հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական կարգավորման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով մրցակցային քաղաքականության տեսական հիմքերը, իրավական կարգավորման մեխանիզմները և դրանց կիրառման առանձնահատկությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում են ազատ և արդար մրցակցային միջավայրի ձևավորման սկզբունքները, մրցակցության սահմանափակման պատճառները, շուկաների արդյունավետ գործունեության վրա ազդող գործոնները և պետական միջամտության անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հակամենաշնորհային քաղաքականությանը, գերիշխող դիրքի չարաշահման կանխարգելմանը, անբարեխիղճ մրցակցության դեմ պայքարի միջոցներին, ինչպես նաև մրցակցային օրենսդրության կատարելագործման և վերահսկողական մեխանիզմների զարգացման ուղղություններին։ Գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի մրցակցային միջավայրի առանձնահատկությունները, ոլորտում առկա հիմնախնդիրները և միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները՝ նպաստելու շուկայի արդյունավետ զարգացմանը, սպառողների շահերի պաշտպանությանը և տնտեսության մրցունակության բարձրացմանը։ Աշխատանքը նախատեսված է տնտեսագետների, իրավաբանների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և մրցակցային քաղաքականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։