Մեծամոր և Հրազդան գետերի ջրի որակի համալիր գնահատում ինդեքսային մեթոդներով

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հույզերի արտահայտման խոսքային և ոչ խոսքային միջոցների լեզվաճանաչողական ուսումնասիրությանը՝ անգլերեն լեզվական նյութի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում լեզվի, մտածողության, հուզական փորձառության և հաղորդակցական վարքի փոխկապակցվածությունն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտել, թե ինչպես են տարբեր հուզական վիճակներ հասկացութայնացվում, լեզվականորեն անվանվում և հաղորդակցման ընթացքում արտահայտվում տարբեր նշանային միջոցներով։ Քննության են առնվում հույզերի բառային անվանումները, դարձվածային միավորները, փոխաբերական կառույցները, գնահատողական բառապաշարը, շարահյուսական առանձնահատկությունները և խոսքային այն ռազմավարությունները, որոնց միջոցով հաղորդակիցը կարող է արտահայտել կամ մեկնաբանել հուզական վերաբերմունքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ոչ խոսքային դրսևորումներին՝ դիմախաղին, ժեստերին, հայացքին, մարմնի դիրքին, շարժումներին և ձայնի հարալեզվական բնութագրերին, որոնք հաղորդակցության ընթացքում կարող են լրացնել, ուժեղացնել, փոփոխել կամ որոշ դեպքերում հակադրվել խոսքային արտահայտությանը։ Լեզվաճանաչողական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հույզերը դիտարկել ոչ միայն որպես հոգեբանական վիճակներ, այլև որպես մարդու փորձի ճանաչողական մշակման արդյունքում ձևավորվող հասկացութային կառուցվածքներ։ Ուսումնասիրվում է հուզական հասկացույթների կազմակերպումը, դրանց փոխաբերական ներկայացումը և լեզվական միավորների միջոցով աշխարհի հուզական պատկերի կառուցման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նաև համատեքստի դերը, քանի որ նույն լեզվական կամ ոչ խոսքային նշանը տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում կարող է ունենալ տարբեր հուզական նշանակություն։ Անգլերեն նյութի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ լեզվամշակութային միջավայրում հույզերի արտահայտման ընդունված ձևերը և դրանց լեզվական կառուցվածքը։ Խոսքային ու ոչ խոսքային միջոցների համակցված քննությունը նպաստում է հաղորդակցական իմաստի ավելի ամբողջական մեկնաբանմանը՝ ցույց տալով, որ հուզական տեղեկատվությունը հաճախ ձևավորվում է միաժամանակ մի քանի հաղորդակցական ալիքների փոխազդեցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ճանաչողական լեզվաբանության, հույզերի լեզվաբանության, գործաբանության և ոչ խոսքային հաղորդակցության մոտեցումները՝ բացահայտելու մարդու հուզական փորձի լեզվական ու հաղորդակցական ներկայացման մեխանիզմները։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է սահմանափակ ուռուցիկ տիրույթներում լարերի երկարությունների բաշխման մաթեմատիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են ուռուցիկ երկրաչափական մարմինների և հարթ տիրույթների կառուցվածքային հատկությունները, ինչպես նաև պատահական ուղիղների կամ հատվածների միջոցով առաջացող լարերի երկարությունների հավանականային բնութագրերը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացվում է լարի երկարության բաշխման ֆունկցիայի որոշման, դրա հատկությունների և ուսումնասիրվող տիրույթի երկրաչափական պարամետրերից կախվածության վրա։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են տիրույթի ձևը, չափերը, սահմանագծի առանձնահատկությունները և այլ երկրաչափական բնութագրեր ազդում հնարավոր լարերի երկարությունների ու դրանց բաշխման վրա։ Քննարկվում են համապատասխան հավանականային մոդելների կառուցման, ինտեգրալային հարաբերությունների ստացման և բաշխման թվային բնութագրերի որոշման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տարբեր ուռուցիկ տիրույթների համար ստացվող արդյունքների համեմատությանը և ընդհանուր օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրությունը սերտորեն կապված է երկրաչափական հավանականությունների, ինտեգրալ երկրաչափության և պատահական երկրաչափական կառուցվածքների տեսության հետ։ Նման խնդիրների ուսումնասիրությունը տեսական նշանակությունից բացի կարող է կիրառություն ունենալ այն ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ է գնահատել տարածական կառուցվածքների պատահական հատումների և դրանց չափային բնութագրերի բաշխումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս խորացնել պատկերացումները հավանականային և երկրաչափական մեթոդների փոխկապակցվածության մասին և ուսումնասիրել բարդ երկրաչափական օբյեկտների վիճակագրական հատկությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկոսների, հավանականությունների տեսության և երկրաչափության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Այս ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Հայկական պետականության պատմական և աշխարհագրական ընդհանուր բնութագիրը՝ ընդգծելով նրա ձևավորման, տարածքային կառուցվածքի և քաղաքական զարգացման հիմնական առանձնահատկությունները հնագույն ժամանակներից մինչև միջնադարյան փուլերը։ Նշվում է, որ Հայաստանի պետական կազմավորումները ձևավորվել են Հայկական լեռնաշխարհում, որը բնութագրվում է բարդ լեռնային ռելիեֆով, ռազմավարական դիրքով և բնական սահմաններով, որոնք պատմականորեն նպաստել են ինչպես պետականության ձևավորմանը, այնպես էլ արտաքին ազդեցությունների դիմակայմանը։ Վերլուծվում է, որ տարբեր ժամանակաշրջաններում հայկական պետականությունը հանդես է եկել տարբեր քաղաքական ձևերով՝ թագավորություններ, իշխանապետություններ և ենթակա վարչական միավորներ, սակայն պահպանել է մշակութային և լեզվական շարունակականություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պետականության տարածքային փոփոխություններին, որոնք պայմանավորված էին հարևան կայսրությունների՝ հռոմեական, պարսկական, բյուզանդական և արաբական ազդեցություններով, ինչպես նաև ներքին քաղաքական գործընթացներով։ Նշվում է նաև, որ Հայաստանի պատմական աշխարհագրությունը ներառում է կարևոր ռազմավարական ուղիներ, բնական պաշարներ և բնակավայրերի ցանց, որոնք ձևավորել են երկրի տնտեսական և մշակութային զարգացման հիմքերը։ Ընդհանուր առմամբ, հայկական պետականության պատմական և աշխարհագրական նկարագիրը ներկայացվում է որպես բազմաշերտ գործընթաց, որտեղ բնական միջավայրը և պատմական իրադարձությունները փոխազդելով ձևավորել են երկրի քաղաքական և մշակութային ինքնատիպությունը։

Ֆինանսներ

Արժեթղթերի շուկաներում ֆինանսական գործիքների գնահատումը ոչ հստակ մեթոդներով վերաբերում է այն մոտեցումներին, որտեղ ներդրումային ակտիվների (բաժնետոմսեր, պարտատոմսեր, ածանցյալ գործիքներ) արժեքը որոշվում է ոչ թե միայն դասական մաթեմատիկական մոդելներով, այլ նաև անորոշության, մասնակի տեղեկատվության և լեզվական գնահատումների հիման վրա։ Այսպիսի մեթոդները հիմնվում են ոչ հստակ (fuzzy) տրամաբանության վրա, որտեղ «ճշգրիտ» թվային արժեքների փոխարեն կիրառվում են մոտավոր գնահատումներ՝ օրինակ «բարձր ռիսկ», «միջին եկամտաբերություն», «ցածր կայունություն» և այլն, որոնք հետագայում վերածվում են մոդելավորվող թվային միջակայքերի։ Այս մոտեցումը հատկապես օգտակար է այն իրավիճակներում, երբ շուկայի տվյալները անկայուն են, դժվար կանխատեսելի կամ հակասական, և դասական հավանականական մոդելները բավարար չեն իրական վարքագիծը նկարագրելու համար։ Ոչ հստակ մեթոդները թույլ են տալիս ներդնել փորձագիտական գնահատականներ, որակական ցուցանիշներ և վարքային ֆինանսների գործոններ՝ ավելի ճկուն կերպով արտացոլելով շուկայի իրական վիճակը։ Դրանք կիրառվում են պորտֆելի կառավարման, ռիսկերի գնահատման և ներդրումային որոշումների աջակցության համակարգերում՝ նպաստելով ավելի հավասարակշռված և իրականությանը մոտ ֆինանսական վերլուծությանը։

Մշակույթ

Արուճի վաղմիջնադարյան ճարտարապետական համալիրը Հայաստանի VII դարի կարևորագույն հուշարձաններից է, որը գտնվում է Արագածոտնի մարզի Արուճ գյուղի տարածքում և արտահայտում է Արշակունիների թագավորության անկումից հետո ձևավորված իշխանական և եկեղեցական շինարարական մշակույթի բարձր մակարդակը, երբ հայ ճարտարապետությունը զարգանում էր որպես ինքնուրույն ազգային դպրոց՝ համադրելով բազիլիկ և կենտրոնագմբեթ լուծումները։ Համալիրի գլխավոր կառույցը Արուճի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին է, որը կառուցվել է իշխան Գրիգոր Մամիկոնյանի պատվերով VII դարի կեսերին և առանձնանում է իր խոշոր չափերով, ընդարձակ ներքին տարածությամբ և ճարտարապետական համաչափ լուծումներով, որտեղ մեկ նավանի խաչաձև-գմբեթավոր հորինվածքը ստեղծում է մոնումենտալ և միաժամանակ ներդաշնակ տարածական ազդեցություն։ Եկեղեցու կառուցվածքում օգտագործված են բարձրորակ մշակված տուֆե քարեր, իսկ ներքին հարդարանքը, թեև ժամանակի ընթացքում մեծ մասամբ վնասվել է, վկայում է երբեմնի հարուստ որմնանկարային ձևավորման մասին, որը ընդգծում էր կրոնական թեմաների պատկերագրական ամբողջականությունը։ Համալիրի կազմում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև իշխանական պալատի ավերակները, որոնք փաստում են Արուճի՝ որպես ժամանակավոր վարչական կենտրոնի դերը Մամիկոնյանների իշխանության շրջանում, ինչպես նաև վկայում են աշխարհիկ և եկեղեցական ճարտարապետության համատեղ զարգացումը նույն տարածքում։ Արուճի համալիրը առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև հայ ճարտարապետության պատմության մեջ, քանի որ այն համարվում է անցումային օրինակ՝ վաղ քրիստոնեական բազիլիկներից դեպի զարգացած գմբեթավոր եկեղեցիներ, և իր հորինվածքային լուծումներով ազդեցություն է ունեցել հետագա դարերի հայկական եկեղեցաշինության վրա՝ ձևավորելով տարածական կազմակերպման, ծավալային հստակության և գեղարվեստական հավասարակշռության սկզբունքներ, որոնք դարձել են ազգային ճարտարապետական դպրոցի բնորոշ հատկանիշներից մեկը։

Մանկավարժություն

Հայ մանկավարժության պատմություն-ը մանկավարժագիտական և պատմական ուղղվածության ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայ կրթական մտքի և ուսուցման համակարգերի ձևավորումն ու զարգացումը հնագույն ժամանակներից մինչև ժամանակակից փուլ, աշխատությունում դիտարկվում են կրթության կազմակերպման վաղ ձևերը՝ վանական և եկեղեցական դպրոցներից սկսած, միջնադարյան ուսումնական կենտրոնների գործունեությունը, ինչպես նաև նոր շրջանի դպրոցական համակարգի ձևավորումը և պետական կրթական քաղաքականության զարգացումը, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ մանկավարժական մտքի խոշոր ներկայացուցիչներին, նրանց տեսական գաղափարներին և կրթության կազմակերպման սկզբունքներին, ինչպես նաև հայ դպրոցական ավանդույթի ձևավորմանը սփյուռքում և հայրենիքում, միաժամանակ վերլուծվում են կրթության բովանդակային փոփոխությունները՝ կապված հասարակական, քաղաքական և մշակութային զարգացումների հետ, աշխատությունը ընդգծում է, որ հայ մանկավարժությունը միշտ եղել է ազգային ինքնության պահպանման և փոխանցման կարևոր գործոն, և կրթական համակարգը ծառայել է ոչ միայն գիտելիքի փոխանցմանը, այլ նաև արժեքային և մշակութային շարունակականության ապահովմանը։